مجموعه دگرگونی بلندپرچین در شمال غرب شهرستان زنجان قرار دارد و از لحاظ ساختاری در مرز منطقه ایران مرکزی و سنندج سیرجان واقع شده است. سنگ های منطقه مورد بررسی شامل مجموعه ای شیست های متنوع، مرمر های ناخالص و متاسنداستون است که توده های گرانیتی و گرانودیوریتی در بخش مرکزی و شمالی آن تزریق شده است. بخش مرکزی مجموعه بلندپرچین با گسل های رورانده با روند شمال غربی- جنوب شرقی بریده شده است. بررسی های سنگ نگاری و تجزیه های شیمیائی از سنگ کل، تجزیه های شیمیائی نقطه ای و عکس های پرتو ایکس از نمونه های جمع آوری شده از منطقه مورد بررسی، نشان می دهد در گارنت میکاشیست ها، دو گروه گارنت وجود دارد که در شرایط سنی و ترمودینامیکی متفاوت متبلور شده اند. هر دو گروه گارنت ها دارای ساختار منطقه ای متفاوت و یک گروه دارای بافت های غیر تعادلی از نوع آتول شکل بوده که تاریخچه رخداد های دگرگونی منطقه را در خود ذخیره کرده اند. به نظر می رسد در آخرین فاز دگرگونی, مجموعه ماه نشان به دمای 486 تا 521 درجه سانتی گراد و فشار 3.2 تا 3.8 کیلوبار رسیده است. شواهد موجود نشان می دهد فاز دگرگونی قبلی در فشار و دمای بالاتری رخ داده و سپس طی یک مرحله سرد شدگی سریع مجموعه دگرگونی به اعماق کمتر پوسته صعود کرده است.

بتن یکی از مصالحی است که در ساخت سازه های هیدرولیکی مصرف زیادی دارد. با توجه به اهمیت کم تراوا بودن چنین سازه هایی، نفوذپذیری به عنوان یکی از عوامل مهم تاثیرگذار بر عمر مفید و دوام آنها به شمار می رود. لذا، در این مقاله، تاثیر عوامل تشکیل دهنده بتن، یعنی سنگدانه، خمیر سیمان، مرز بین این دو و همچنین مقاومت سطحی بتن بر نفوذ آب سطحی به داخل بتن ارایه شده است. برای این مطالعات، نمونه های بتنی مکعبی 28 روزه با ابعاد 150 میلی متر، با بکارگیری انواع سنگدانه ها از قبیل گرانیت، اندزیت، سیلیس، آهک، مرمر و توف ساخته شدند. این نمونه های بتنی، دارای سیمان پرتلند نوع 2، دوده سیلیس، خاکستر بادی، زیولیت و پودر سنگ آهک نیز بودند. برای اندازه گیری نفوذپذیری و مقاومت سطحی بتن به ترتیب از روش های "محفظه استوانه ای" و "پیچش" استفاده گردید. نتایج به دست آمده نشان می دهند که نفودپذیری سنگ صخره از نفوذپذیری بتن ساخته شده با ستگدانه های حاصل از همان سنگ صخره، کمتر است. همچنین مشاهده گردید که نفوذپذیری خمیر سیمان سخت شده، بیشتر از نفوذپذیری بتن ساخته شده از همان خمیر سیمان است. به علاوه، تحلیل رگرسیونی نتایج مربوط به مقادیر نفوذپذیری سنگ های صخره، خمیر سیمان، ناحیه انتقال و مقاومت سطحی بتن ها نشان می دهد که می توان با استفاده از معادله رگرسیونی ارایه شده، حجم آب نفوذی به درون نمونه های بتنی را پیش بینی کرد. همچنین مشاهده شد که در مقایسه با سایر پارامترهای در نظر گرفته شده، خمیر سیمان و مقاومت سطحی به ترتیب بیشترین و کمترین تاثیر را بر نفوذپذیری بتن دارند.

اسکارن زرو در شمال غربی استان یزد در کمربند ماگمایی سنوزوئیک ایران مرکزی قرار دارد. گستره سنگ های این منطقه، سنگ های آتشفشانی ائوسن همراه با توده نفوذی گرانیتوئدی است. سنگ آهک های سازند تفت (کرتاسه زیرین) در غرب منطقه زرو، میزبان اسکارن و مرمر زایی با کانی سازی مس و به دور از توده نفوذی هستند. کلینو پیروکسن، گارنت، ایلوائیت (ilvaite)، وزوویانیت، ترمولیت، اپیدوت، کالکوپیریت، مگنتیت، کلسیت و کوارتز از مجموعه کانی های مشاهده شده هستند. روابط پاراژنتیکی این کانی ها یک خاستگاه چندزادی را برای مجموعه اسکارنی نشان می دهد. بلورها و توده های سیاه رنگ ایلوائیت همیافتی نزدیکی را با زون کلینوپیروکسن (هدنبرژیت) و گارنت (آندرادیت) دارند، احتمالا این همیافتی جانشینی را نشان می دهد. شکل گیری ایلوائیت با واکنش زیر امکان پذیر است: Andradite + Fe (OH)2 + CO2 = ilvaite + magnetite + quartz + calcite + H2Hedenbergite + magnetite + Fe (OH)2 = ilvaite کانی های اولیه اسکارن زرو دردمای 550°C شکل گرفته اند. دگرسانی کانی های بی آب و ساخت مجموعه های کانیایی آبدار از دمای تقریبی زیر 470°C در فوگاسیته بالای اکسیژن شروع شده است.

گرانیتوئید سامن در امتداد بخش شمال غربی پهنه سنندج- سیرجان در جنوب غربی ملایر واقع شده است. بر اساس ویژگی های کانی شناسی و ژئوشیمیایی پنج رخساره اصلی شامل واحدهای گرانودیوریت، مونزوگرانیت، سینوگرانیت، آلکالی فلدسپار گرانیت و کوارتزمونزونیت در گرانیتوئید سامن تشخیص داده شده است. واحدهای گرانودیوریتی در مقایسه با سایر واحدها از گسترش بیشتری برخوردار می باشد و غالب ترکیب این توده را به خود اختصاص می دهند. ژئوشیمی عناصر اصلی نشان می دهد که گرانیتوئید سامن متاآلومینوس (ACNK=0.75) تا پرآلومینوس (ACNK=1.21) است و در دسته گرانیت های قوس های آتشفشانی (VAG) مرتبط با حاشیه فعال قاره ای قرار می گیرد، و از لحاظ ویژگی های پتروشیمیایی متعلق به سری کالک آلکالن با پتاسیم بالا می باشد. تهی شدگی واحدهای سنگی گرانیتوئید سامن از عناصر Nb، Zr، Hf، Y، Ti و HREE و غنی شدگی از عناصر K، Rb، Cs، Th و LREE با ویژگی جایگاه های قوسی مرتبط با فرورانش پوسته اقیانوسی نئوتتیس به زیر پهنه سنندج- سیرجان سازگار می باشد. بررسی های صورت گرفته نشان می دهد که این توده توسط واکنش و فعل و انفعال با پوسته بالایی آلودگی پیدا کرده است. در منطقه سامن برون اسکارن کلسیک (گراسولار-آندرادیت/ اوژیت-دیوپسید) و درون اسکارن (ترمولیت-اکتینیولیت/ اپیدوت) در امتداد همبری گرانیتوئید و مرمر رخ داده است. مطالعه حاضر نشان می دهد که ویژگی های ژئوشیمیایی گرانودیوریت ها و کوارتزمونزونیت های سامن به ترتیب مشابه ترکیب متوسط گرانیتوئیدهای همراه با اسکارن های Au-Cu و Fe بوده درحالی که ویژگی های ژئوشیمیایی واحدهای مونزوگرانیتی، سینوگرانیتی و آلکالی فلدسپار گرانیتی سامن به ترکیب گرانیتوئیدهای همراه با اسکارن های Sn و Mo نزدیک تر می باشد. گرانیتوئیدهای سامن را می توان بر اساس شرایط اکسایشی و میزان تکامل ماگما در دسته گرانیتوئیدهای نسبتا تکامل نیافته تا اندکی تکامل یافته و اکسایشی همانند بیشتر مجموعه های فلزی اصلی Au-Cu در مقیاس جهانی رده بندی کرد.

در جنوب شهرستان محلات، مجموعه سنگ های دگرگونی، رسوبی و ماگمایی به سن پرکامبرین تا عهد حاضر رخنمون دارند. سنگ های دگرگونی این ناحیه، بخش باختری مجموعه دگرگونی موته-گلپایگان، در بخش مرکزی پهنه سنندج-سیرجان را تشکیل می دهند. این مجموعه دگرگونی توسط گسل های عادی از سنگ های رسوبی جوان تر جدا شده است. سنگ شناسی غالب این مجموعه از شیست، مرمر، گنایس و آمفیبولیت تشکیل شده که سه مرحله متوالی دگرریختی پیشرونده 1d، D2،D3 و سه مرحله دگرگونی را تحمل کرده اند. مرحله اول دگرریختی (d1) با ایجاد چین های یال موازی و بین برگوارگی، بودین های کششی نوع اول و برگوارگی تفریقی در رخساره آمفیبولیت تا شیست سبز عمل کرده است. مرحله دوم دگرریختی (d2) با محو آثار دگرریختی اول و ایجاد چین های فشرده تا برگشته نسل دوم و ایجاد برگوارگی میلونیتی و ایجاد نسل دوم بودین ها در رخساره شیست سبز ادامه یافته است. سرانجام دگرریختی مرحله سوم (d3) در شرایط شکنا- شکل پذیر رخ داده و با کاهش شدت دگرریختی در سنگ های منطقه همراه است. دگرگونی مجاورتی منطقه، نتیجه تزریق توده های نفوذی متعددی است که ایجاد هاله های دگرگونی، تشکیل هورنفلس و یا اسکارن و در مقیاس میکروسکوپی تشکیل کانی های جدید و یا تبلور و به هم ریختگی و محو آثار و ساختارهای قبلی را به دنبال داشته است.

کانسار چند فلزی (مس، روی، آهن، نقره، طلای) اسکارن انارگ در پانزده کیلومتری غرب روستای پشت بادام در شمال شرق استان یزد واقع است. این ناحیه به لحاظ تقسیم بندی زمین‏شناسی در منطقه ایران مرکزی و کمربند مس دار انارک - سرچشمه- خارستان قرار دارد. توده خارا مانند (گرانیتوئیدی) انارگ در مرکز این منطقه و در راستای شمالی - جنوبی جای گرفته است. سن مطلق آن که به روشK/Ar  تعیین شده است، زمان تزریق این توده را دوره “ائوسن میانی” نشان می‏دهد. ترکیب سنگ‏ شناختی این توده خارا مانند، متشکل از گرانیت، گرانودیوریت، کوارتزمونزونیت و مقادیر کمتر تونالیت و کوارتزدیوریت متعلق به گرانیتوئیدهای نوع (I) است. در اطراف این توده نفوذی به طور کلی یک نوع اسکارن کلسیک وجود دارد و مهمترین سنگ همبر، بخش مرمر کلسیتی متعلق به مجموعه کمپلکس پشت بادام است. منطقه اسکارن برونی اغلب ازگارنت، کلینوپیروکسن، آمفیبول، اپیدوت، کلریت، کلسیت، کوارتز، مگنتیت، کالکوپیریت، گالن و اسفالریت تشکیل شده است، که بیشترین دگرگونی رخساره آن به رخساره آغازین پیروکسن - هورنفلس می رسد. مجموعه کانی منطقه اسکارن درونی متشکل ازگروسولار، آندرادیت، اپیدوت، کلریت، کلسیت، ترمولیت، اکتینولیت است که ضخامت آن از یک تا سه متر متغیر می‏باشد. کانه ها در سه وضع مختلف به نام نابهنجاریهای A, B ,C تشکیل شده‏اند. بخش اصلی ذخیره اقتصادی در منطقه اسکارن درونی قرار دارد. نوع پرازاد موجود به نحوی است که نمی‏تواند تنها به ترکیب سنگ میزبان مرتبط باشد، بلکه متاثر از فرایندهای تکاملی در طی جایگیری توده نفوذی نیز می باشد. سیالهای ناشی از تفریق ماگمایی در طی تبلور تفریقی مذاب آذرین و تاثیر متقابل آن با سنگ همبر، موجب تمرکز مواد معدنی در اسکارن چند فلزی به طریق متاسوماتیک شده است. اسکارن زایی در ناحیه انارگ در سه مرحله آغازین، متاسوماتیسم پسین و گرمابی صورت گرفته وعمده کانه‏زایی متعلق به مرحله دوم است. دمای تشکیل منطقه های پیروکسن اسکارن و گارنت اسکارن، با توجه به ویژگیهای کانی‏شناسی و مطابقت با نمودارهای تعادل فاز به ترتیب بین 450 - 600 و 380- 480 درجه سانتی گراد اندازه گیری شد. ساز و کار تشکیل این اسکارن نتیجه تاثیر متقابل “همبری – تراوش” محلولهای ماگمایی است. این فرایندها در اثر شکستگیهای توده نفوذی و سنگهای همبر شدت یافته اند. مطالعات کانی شناسی (تجزیه و تحلیل با X.R.D و مطالعه مقاطع صیقلی) نشان می دهند که کانه‏زایی اصلی شامل کالکوپیریت، مگنتیت، گالن و اسفالریت است. عیار مس از 0.35 تا 12 درصد حساب شده است، که کانسار قابل توجهی را برای معدن کاری نشان می دهد. این ذخیره به کانسارهای اسکارن چند فلزی (مس، روی، آهن، نقره، طلا) وابستگی دارد که بر طبق شواهد، خاستگاه زمین ساختی آن مرتبط با ماگماتیسم ناشی از فرورانش حاشیه قاره‏ای با شیب کم است.

توده گرانیت- گنایس میلونیتی شمال شرق معدن ژان، جزئی از مجموعه ماگمایی- دگرگونی شمال غرب شهرستان ازنا در استان لرستان و در پهنه ساختاری سنندج- سیرجان واقع شده است. این مجموعه ماگمایی-دگرگونی شامل گرانیت- گنایس، آمفیبولیت، مرمر و شیست است. گرانیت - گنایس مورد بررسی، دارای بافت اصلی لپیدوگرانوبلاستیک و کانی های اصلی کوارتز، آلکالی فلدسپار (میکروکلین پرتیتی)، پلاژیوکلاز، کانی های فرعی مسکویت فنژیتی، اپیدوت (ماگمایی)، آلانیت، تورمالین، زیرکن، اسفن و کانی متداول بیوتیت است. این توده گرانیتوئیدی از نظر ژئوشیمیایی پرآلومین تا کمی متاآلومین، کالک آلکالن تا حدودی آلکالن بوده و در موقعیت زمین ساختی پس از برخورد در حاشیه فعال قاره واقع شده است. در نمودار SNX در برابر SNY در دو محدوده هم زمان با دگرشکلی و مراحل پایانی دگرشکلی هم پوشانی دارند و از نوع آلکالن- کلسیک هستند. این توده گرانیتوئیدی دارای ماهیت A-type است و در زیرگروه A2 قرار می گیرد.

اسکارن آهن چالو در محل تماس با سنگ های آهکی کرتاسه و بخشی از توده نفوذی با ترکیب مونزودیوریت، به وجود آمده است. درون اسکارن در یک گستره باریک مشاهده شده و دارای گارنت غنی از آندرادیت (Ad90 Gr5 Sp3) و کلینوپیروکسن است. بیرون اسکارن کلسیمی دور از محل همبری دارای منطقه بندی و شکل گیری کانیایی پیوسته بوده و از پهنه وزوویانیت و گارنت (Ad53 Gr43 Py2)، درشت دانه در مجاورت توده نفوذی تا کلسیت، گارنت (Ad27 Gr71 Py2)، وزوویانیت ریز دانه به دور از محل همبری تغییر می کند. ترکیب شیمی گارنت و وزوویانیت بخش های مختلف برون اسکارن، روند افزایش فعالیت CO2 و H2O در گرماب را همگام با کاهش دما و گریزندگی اکسیژن در مراحل مختلف تشکیل اسکارن نشان می دهد. کانی زایی اکسیدی و سولفیدی درونزاد بیشتر از هماتیت صفحه ای (اسپیکولاریت)، منیتیت توام با مقادیر کمتر پیریت، کالکوپیریت تشکیل یافته و کانه های برونزاد مالاکیت، آزوریت، اکسیدها و هیدروکسیدهای آهن را شامل می شود.

منطقه مورد بررسی به عنوان بخشی از ساختار سنندج- سیرجان در شمال شرق معدن سنگ تزئینی ژان در شمال درود و در استان لرستان واقع شده است و بیشتر از سنگ های دگرگون دگرشکل شده تشکیل شده است. این سنگ های دگرگون شامل سنگ های مرمر دگرشکل شده به همراه گرانیت گنایس میلونیتی و آمفیبولیت است و بافت اصلی این مرمرها، لیپیدوگرانوبلاستیک است، کانی شناسی مرمرها به ترتیب فراوانی کانی ها از کلسیت و میزان اندکی کوارتز، موسکویت فنژیتی، اپیدوت، اسفن، کانی های کدر، پلاژیوکلاز (به مقدار خیلی کم) تشکیل شده است. دانه های کلسیت دارای جهت یافتگی ترجیحی هستند که علتی بر وجود تنش و تغییرشکل پلاستیک است. بافت فلیزر در عدسی های کوارتزی، وجود خاموشی موجی در کوارتز، ریز ساختار pining بین دانه های کلسیت و کوارتز، تبلور مجدد دینامیکی به صورت انتقال مرز دانه ای بین دانه های کانیایی کلسیت و کوارتز و تجدید تبلور دینامیکی برآمده (BLG) در حاشیه دانه های کوارتز و در راستای سطوح شکستگی، چرخش ریز دانه (SGR) و نیز ماکل های دگرشکلی کانی های کلسیت نوع I و II دمای دگرشکلی این سنگ های مرمر را از 150-300 درجه سانتی گراد نشان می دهند.

در حدود چهار سال پیش در جنوب شرق ایران، در شهرستان جیرفت، بخشی از عناصر فرهنگی گذشته های دور کشور، در قالب اشیای تدفینی شگفت انگیزی آشکار شد. ظروف ساخته شده از سنگ کلوریت و تزیین شده با نقوش انسانی، جانوری و گیاهی، مرصع با سنگ های نیمه بهادار و هم چنین نمونه هایی از ظروف و اشیای تزیینی دیگری از جنس سنگ لاجورد، مرمر و فلز، از نوع مس و مفرغ، به وسیله دکتر یوسف مجیدزاده، برای نخستین بار در مجله باستان شناسی و تاریخ در ایران و اندک زمانی پس از آن در مجله مشهور و وزین فرانسوی ارکئولوژیا در شماره ماه آوریل سال 2003، معرفی شدند. در بهار سال 1382 نیز کتاب نفیس جیرفت: کهن ترین تمدن شرق به سه زبان فارسی، فرانسه و انگلیسی منتشر شد که در واقع مجموعه ای از زیباترین اشیای بازیافته و مصادره شده از غارت گران میراث فرهنگی را در برمی گرفت ...