سید جمال الدین حسینی اسدآبادی، فقیه، فیلسوف، عارف و متفکر بزرگ اسلامی، فصلی تازه در روش مبارزه با مستبدان و استعمارگران آغاز نمود و پایه های محکم و استوار وحدت امت اسلامی را بنا نهاد.انقلاب آزادیخواهان و مسلمانان شبه قاره هندوستان و ایجاد کشور اسلامی مستقل پاکستان یکی از انقلاب هایی است که از روحیه عرفانی، حماسی و آزادیخواهی سید جمال بی بهره نبوده است. علامه اقبال لاهوری در سخنرانی ها و نوشته هایش زبان به تمجید و تحسین سید جمال الدین می گشاید و او را مجدد عصر حاضر می نامد و در کتاب «جاویدنامه» در سفر خیالی خود به فلک عطارد در معیت ملّای رومی به زیارت روح پرفتوح سید جمال الدین و مصاحبت با وی نایل می شود و او را پیشتاز و مقتدای خویش در راه مقدس بیداری ملل شرق می بیند و به درک مقام و فهم مقال او می بالد و به بیان اندیشه های وی به صورت مناظره با زنده رود می پردازد.این مقاله گویای این گفتگوی روشنگرانه میان این مصلحان جامعه بشری است.

عارفان با الهام از قرآن جهان را از یک سو وجه خدا شمرده اند و از دیگر سو، تجلی اسما و صفات او. اسما و صفات را نیز از یک دیدگاه به دو گونه جمالی و جلالی بخش کرده اند: اسم هایی را که با لطف، رحمت، کرم و ... پیوند دارند، اسم های جمال نامیده اند و اسم هایی را که با قهر، غضب، کیفر و ... سر و کار دارند، اسم های جلال خوانده اند. از سوی دیگر، چون صفات خدا هستی یگانه ای دارند، هر جلال را دارای جمالی و هر جمال را دارای جلالی شمرده اند و از اینجا به جمع پارادوکسیکال جلال و جمال رسیده اند. در این گفتار پس از بازنمایی نکات یادشده از دیدگاه قرآنی و عرفانی، از جایگاه جلال و جمال در هستی شناسی، معرفت شناسی و روان شناسی عرفانی سخن گفته ایم و سپس به گستردگی، جایگاه جلال و جمال را در نمادشناسی عرفانی بازنموده ایم و نشان داده ایم که پارادوکس جمال و جلال در عرفان عاشقانه «ناز» خوانده می شود که آمیزه ای از راندن و خواندن و خواستن و نخواستن است. نکته ای که در شعر عاشقانه عارفانه با بهره گیری از نمادهای روی و موی، و بیشتر با نمادهای چشم و لب و وابسته های آن ها نشان داده می شود. بازتاب این کاربرد نمادین در شعر فارسی، پایان بخش این پژوهش است.

عقیده به تجلی ربوبیت در مظهر بشری، یا مطالعه جمال معنی در آینه طلعت شاهدان، شیوه برخی از صوفیه در جمال پرستی بوده است. به عقیده این گروه، نظر کردن به نکورویان، به شرط آنکه از روی شهوت نباشد بلکه به قصد اعتبار باشد و ناظر از مشاهده شاهد، به غایب عنایت کند و جمال صانع را در صنع بیند، جایز است. سعدی نیز مانند عارفان منسوب به این مکتب، پرستش جمال صوری و عشق مجازی را راه وصول به جمال مطلق می دانست. مطالعه آثار سعدی و اشارات پژوهندگان نشان می دهد که عوامل و زمینه های متعددی سعدی را مشتاق جمال طلعت نیکورویان کرده است. او زیبارویان و حتی همه هستی را شاهد و مظهر جمال الهی می دانست. از این رو برای مشاهدان جمال، در صورت عنصری انسانی، شرایطی قایل شده و معتقد است که هر فرد کوردل و ظاهربین و بی بصری، نباید به جمال خوبان بنگرد، بلکه این نظربازی و عشق ورزی، باید عاری از اغراض نفسانی باشد. این جستار دیدگاه جمال پرستانه سعدی را در غزلیات وی بررسی می کند و کیفیت، شرایط و عوامل جمال پرستی را در آیینه شواهد اشعار سعدی نشان می دهد.

شبستری در مثنوی گلشن راز که متنی عرفانی است، با تکیه بر پیوند دیرینه عرفان و زیبایی، برای بیان و تجسم بخشیدن به دریافته های مجردش، از ابزارهای گوناگون زیبایی آفرینی و جمال افزا استفاده می کند تا انتقال پیامش را آسان کند و بر تاثیر کلامش بیفزاید.مقاله پیش رو، گلشن راز را از منظر زیبایی شناسی نگریسته و بر آن است تا نشان دهد که شیخ محمود شبستری، تشبیه را ابزاری مناسب برای بیان مشابهت های خیال انگیز میان مفاهیم مجرد و پدیده های عینی تشخیص داده و به فراوانی از آن استفاده کرده است.اما او برای انتقال اندیشه های عمیق تر یا تجربه های شهودی، به ترتیب استعاره و نماد را به کار می گیرد، هم چنان که برای بیان مفاهیم و اندیشه های دو سطحی، کنایه، ایهام و پارادوکس را ابزارهایی کارآمد می یابد که قادر به انتقال چنین دریافته هایی هستند.

یشهد المجتمع الإنسانی فی العصر الحدیث ألوانا من التضامن البشری والروابط الإنسانیة مادامت هناک مشاعل إنسانیة متوهجة من المصلحین تنیر الطریق، و بأفکار هؤلاء استطاع دعاة الحریة أن یؤثروا فی بث و نشر العقائد الحقة بین الناس و شرحها لهم علی الوجة المناسب والقیام باستئصال ما رسخ فی عقول العوام من خرافات و أوهام. و من أولئک الدعاة والمصلحین والمفکرین والواعین الثائرین الذین أثروا فی توجیة الحرکات الحرة والحرکات الدستوریة التی قامت فی الدول الإسلامیة أبان العهود السالفة، والنهضة الاجتماعیة و مکافحة الاستعمار السید جمال الدین الأسد آبادی الشهیر بالأفغانی رائد حرکة الإصلاح فی العصر الحدیث. لقد کرس کل جهودة و نشاطاتة فی سبیل توعیة الشعوب الشرقیة وزرعة بذور الحریة فی أفکارها.

هدف این مقاله اثبات این است که قدیس آکویناس جمال را از صفات روحانی وجود می پندارد. این مساله عمدتا منبعث از درگیری فکری شدیدتری است که در باب این موضوع از یکصد سال پش تاکنون ادامه داشته است. طرح من در دفاع از روحانی بودن جمال به شرح زیر خواهد بود:1-  توضیح این که امور روحانی به طور، کدامند.2-  بررسی دقیق تر دو امر روحانی خیر و حقیقت، چرا که آن دو، به طور اخص در نزاع مربوط به جمال مدخلیت دارند.3-  بررسی تعریف جمال از دیدگاه توماس قدیس و سه شرطی که وی برای جمال قایل است (چرا که به هنگام بحث در باب روحانی بودن جمال، غالبا از این سه شرط سخن به میان می آید و مقدمه مناسبی برای نظریه توماس قدیس در باب جمال محسوب می شوند.)4-  کاوش قسمت هایی از شرح اسماءا... دیونیزیوس و سایر توماس قدیس، به منظور بررسی ارتباط بین جمال و خیر و اثبات روحانی بودن جمال بر اساس این ارتباط.

در این مقاله بعد از ترجمه ای تفسیر گونه به نثر و نظم از نگارنده، سابقه و سیر آیه کریمه بسم الله الرحمن الرحیم در نزول آمده و اشاراتی دهگانه به عقاید محدثان و مفسران رفته است. سپس شرح و تفسیر باء و اسم و الله و معانی انها، در کتاب ها و تفاسیر ادبی و کلامی شیعی و سنی، چون جامع البیان طبری و التبیان شیخ طوسی، و مجمع البیان طبرسی و الکشاف زمخشری، و الجامع لاحکام القران قرطبی و انوار التنزیل قاضی بیضاوی و الکتاب سیبویه و حاشیه شیخ زاده بر انوار التنزیل و روح المعانی الوسی آمده و ضمن جرح و تعدیل با هم مقایسه شده است.                                           والله الموفق و المعین و علیه التکان

جمال الدین عبد الرزاق اصفهانی از شاعران بزرگ قرن ششم هجری است.بیشتر اشعار جمال الدین در مدح ستایش امرا و بزرگان عصر اوست.بدین جهت به عنوان شاعری مدّاح و قصیده سرا شناخته شده است،اما تأمل و ژرف نگری در شکواییه های متعدد جمال الدین که در انتقاد از اوضاع و احوال سیاسی و اجتماعی و فرهنگی عصر خود سروده و همچنین قصایدی که در حکمت و موعظه به نظم درآورده نشان دهنده جهان بینی خاصی است که وی را از زمره شاعران مداح و درباری دور می کنند.در این جهان بینی زهد و اعتراض از دنیا،اعتزال،انقطاع از خلق،قناعت،تجرید،توکّل و رسیدن به مرگ ارادی و اختیاری بسیار مهم شمرده می شود و عناصر اصلی این جهان بینی را تشکیل می دهد.این وع جهان بینی را که با رقه هایی از یک بینش عرفانی در آن به چشم می خورد و بسیار شبیه به جهان بینی عرفانی زاهدانه و عابدانه نظامی گنجه ای است می توان نتیجه نابسامانی اوضاع اجتماعی و سیاسی قرن ششم،تنفّر و انزجار شاعر از وضعیت بد اجتماعی و اخلاقی عصر خود،و واکنش منفی و عصیانگرانه او نسبت به چنین اوضاع و احوالی دانست

انعکاس داستان زندگی پیامبران یکی از بن مایه های اصلی نزد شاعران است. با بازخوانی زندگی حضرت یوسف در قرآن و استخراج و مطالعه تلمیحاتی که در دیوان صائب از این داستان انعکاس یافته است در می یابیم که بازتاب زندگی یوسف در آینه صور خیال صائب به قدری متنوع و مواج است که می توان به استناد نمونه های شعری مدعی شد، صائب در بیان تمام زوایای زندگی یوسف چیزی را فرو گذار نکرده است. از جمله رویای آغاز داستان، به چاه افکندن توسط برادران، حسادت برادران، فروش یوسف به قافله و به پادشاه مصر بنا به خواست زلیخا، اظهار علاقه زلیخا نسبت به یوسف، تهمت ناروا زدن به یوسف، به زندان افکندن او، توانایی تعبیر خواب، عزیز مصر شدن، فراق پدر بر جدایی فرزند، حسن و جمال یوسف، به حکومت رسیدن یوسف، دیدار با پدر، و سرانجام به حقیقت پیوستن رویای آغازین داستان.