این تحقیق با هدف بررسی ترکیب و تنوع گونه ای در دامنه های شمالی سبلان (پروفیل ارتفاعی لاهرود- شابیل) در طول هفت ترانسکت در سه طبقه ارتفاعی 1500 تا 2000 متر، 2000 تا 2500 متر و 2500 تا 2700 متر در سطح رویشگاه علف بوته زار انجام شد. با انجام عملیات میدانی، گونه ها جمع آوری و سپس با استفاده از منابع معتبر شناسایی شدند. در مجموع 64 گونه گیاهی شناسایی که به 22 تیره و 48 جنس تعلق دارد. تیره Poaceae با نه جنس و 16 گونه، تیره Fabaceae با چهار جنس و هشت گونه و تیره Asteraceae با شش جنس و شش گونه، خانواده و جنس های غالب هستند. بر اساس سیستم طبقه بندی رانکایر به ترتیب 50 درصد همی کریپتوفیت، 31 درصد تروفیت، 16 درصد ژئوفیت و سه درصد کامفیت در منطقه رویش دارند. از نظر پراکنش جغرافیایی، 42 درصد گونه ها به ناحیه ایران- تورانی، 22 درصد به ایران- تورانی و اروسیبری، 12 درصد جهان وطنی، 3 درصد به ناحیه اروسیبری و 21 درصد به سایر نواحی تعلق دارند. شش گونه از گونه های شناسایی شده از لحاظ حفاظتی در معرض تهدید بر اساس معیارهای شبکه جهانی حفاظت (IUCN) می باشند. تنوع و یکنواختی گونه ها با استفاده از شاخص های عددی محاسبه شد. نتایج حاصل از آنالیز شاخص های عددی تنوع (سیمپسون و شانون- واینر) روند معنی داری را در سطح سه طبقه ارتفاعی نشان داد. اما اختلاف شاخص های یکنواختی (سیمپسون و اسمیت و ویلسون) در طبقات ارتفاعی معنی دار نبود.

انتخاب مبدا مناسب بذر از مهم ترین عوامل تاثیرگذار بر تولید و پرورش نهال در نهالستان و گلخانه به شمار می رود. پژوهش حاضر به منظور بررسی مشخصات ریخت شناسی بذر توسکا در یک گرادیان ارتفاعی و همچنین مطالعه مشخصات جوانه زنی بذر و رویش نهال های حاصله انجام گردید. بذرهای توسکا ییلاقی در یک گرادیان ارتفاعی شامل 6 ارتفاع از سطح دریا متفاوت (50، 400، 800، 1200، 1400 و 1700 متر) در محدوده طرح جنگلداری گلبند نوشهر جمع آوری شد. مشخصات ریخت شناسی شامل طول بذر، پهنای بذر، نسبت طول به پهنای بذر و وزن هزار دانه اندازه گیری شد. همچنین خصوصیات جوانه زنی بذور شامل طول دوره جوانه زنی، درصد جوانه زنی، میانگین جوانه زنی روزانه و سرعت جوانه زنی در سه تکرار 25 تایی در ژرمیناتور مورد آزمایش قرار گرفت. تعداد 30 بذر سالم از هر مبدأ ارتفاعی در سه تکرار در قالب طرح کاملا تصادفی در گلخانه کاشته شده و در اواخر فصل رویش خصوصیات رویشی شامل ارتفاع کل، قطر یقه و درصد زنده مانی تمام نهال ها اندازه گیری شد. نتایج مقایسه میانگین ها نشان دهنده وجود اختلاف آماری معنی دار در صفات ریخت شناسی ارتفاعات مختلف مبدأ جمع آوری بذر بود. همچنین نتایج بیانگر اختلاف آماری معنی دار در مورد میانگین جوانه زنی روزانه و درصد جوانه زنی بود. مشخصات رویشی نهال های مبدأهای ارتفاعی مورد مطالعه نیز اختلاف آماری معنی داری با یکدیگر داشتند. با توجه به نتایج تحقیق حاضر ارتفاع 800 و 1400متر از سطح دریا به عنوان بهترین مبدأهای جمع آوری بذر توسکا ییلاقی جهت پرورش در نهالستانهای جلگه ای مشابه به محل این آزمایش معرفی می شوند. با توجه به نتایج تحقیق حاضر انجام مطالعات تکمیلی در سطح مولکولی در خصوص امکان وجود تفاوت های ژنتیکی بین توده های مورد مطالعه ضروری به نظر می رسد.

سابقه و هدف: یکی از قدیمی ترین روش های طبقه بندی و شناسایی گونه های مختلف گیاهی، استفاده از صفات ریخت شناسی است، از میان مشخصه های ریخت شناسی، برگ ها به دلیل فتوسـنتز و کربن گیـری دارای اهمیت بسیاری هستند. تحلیل های ریخت سنجی معمولا به دو روش سنتی و هندسی انجام می گیرد. تاکنون مطالعات بررسی تغییرات مورفولوژیکی گیاهان در ایران به روش سنتی بوده است و استفاده از ریخت سنجی هندسی برای گونه های جانوری استفاده شده است. هدف از این مطالعه بررسی تغییرات ریخت شناسی هندسی برگ راش شرقی در ارتفاعات مختلف و مقایسه نتایج آن با تغییرات ریخت شناسی سنتی می باشد.مواد و روش: در این تحقیق از جمعیت طبیعی راش شرقی در چهار ایستگاه ارتفاعی نمونه برداری شد. در مطالعه ریخت شناسی سنتی، 40 درخت و در ریخت شناسی هندسی 10 درخت در هر ارتفاع انتخاب، و از هر جهت تاج درخت 1 برگ انتخاب گردید. در مطالعه سنتی صفات ریخت شناسی شامل طول پهنک، عرض پهنک، مساحت پهنک ، محیط پهنک ، ضریب شکل برگ و نسبت طول به عرض با دستگاه اندازه گیری Leaf Area Meter اندازه گیری گردید. در مطالعه هندسی نیز، نمونه برگ های جمع آوری شده خشک و سپس به صورت دیجیتالی با اسکنر به شکل تصویر ذخیره شد. و از 8 صفت مورفولوژیکی برگ که بصورت لندمارک بر روی تصاویر اسکن شده قرار گرفتند برای ارزیابی تغییرات ریخت شناسی هندسی برگ راش شرقی در ارتفاعات مختلف استفاده گردید، تجزیه و تحلیل داده ها با آزمون تجزیه واریانس چندطرفه و آزمون دانکن انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد که ارتفاع یکی از عوامل مهم شکل گیری ریخت شناسی برگ در راش شرقی است. درختانی که در ارتفاعات رشد می کنند، عموماً دارای برگ های کوچک تر هستند که نشان دهنده ی سازش راش شرقی با شرایط محیطی در هر طبقه ارتفاعی می باشد. صفات ابتدای دمبرگ، انتهای دمبرگ، آخرین رگبرگ سمت چپ، بیشترین پهنای برگ از سمت چپ، بیشترین پهنای برگ از سمت راست در ریخت شناسی هندسی و صفات محیط و مساحت در ریخت شناسی سنتی موثرترین صفات در تفکیک جمعیت ها معرفی شدند.نتیجه گیری: در این مطالعه مشخص شد جمعیت های ارتفاعات مختلف در هر دو روش ریخت شناسی هندسی و سنتی از هم تفکیک شدند و نشان داده شد که دو روش سنتی و هندسی تقریبا بطور کامل بین نمونه ها یکسان عمل نمی کند. گروه بندی بیشتر جمعیت ها در ریخت شناسی هندسی نشان دهنده ی کارایی و دقت بیشتر این روش در تفکیک جمعیت ها است. با استفاده از این روش مدرن، اطلاعات هندسی در مورد تفاوت های ریختی را می توان در تصاویر و نمودارهای مختلف نمایش داد، در نتیجه تفاوت ها در جمعیت ها برجسته شده و قابلیت تفسیر نتایج افزایش می یابد. تعیین موثرترین صفات در تفکیک جمعیت ها نیز نشان دهنده ی قابلیت روش هندسی در تعریف صفات متفاوت تر و با جزییات بیشتر است.

در این مطالعه پراکنش و فراوانی مگس های Syrphidae در چهار ایستگاه در منطقه جنگلی ساری کیاسر شامل عالیکلا، هفت خال، علمدارده، پهنه کلا و یک ایستگاه در منطقه دشت ناز (به ترتیب با ارتفاع 1640، 855، 396، 175 و 20 متر از سطح دریا) در استان مازندران بررسی شدند. جمع آوری حشرات در هر ایستگاه با استفاده از تله های مالیز، پنجره ای، ظرفی زردرنگ و ظرفی سفیدرنگ انجام شد. جمع آوری حشرات هر دو هفته یکبار و در فصل های بهار و تابستان انجام شد. از میان گونه های جمع آوری شده گونه های Melanostoma mellinum (L.) و Sphaerophoria scripta (L.) به ترتیب با 43.54 و 33.39 درصد بیشترین فراوانی را در مناطق مورد مطالعه داشتند. همچنین، نتایج نشان داد که فراوانی گونه ها در مناطق مذکور متفاوت بود. فراوانی گونه Melanostoma mellinum (L.) در ارتفاعات 1640 و 855 متر، گونه Sphaerophoria scripta (L.) در ارتفاع 855 متر، گونه Sphaerophoria rueppelli (Wiedemann) در ارتفاع 20 متر، گونه Eupeodes corollae (Fabricius) در ارتفاع 855 متر و گونه Merodon avidus (Rossi) در ارتفاع 1640 متر بیشتر از سایر گونه ها بودند. نتایج نشان داد که اوج تراکم جمعیت مگس های Syrphidae در منطقه مورد مطالعه در خرداد ماه بود.

هدف پژوهش حاضر، بررسی ساختار ترکیب فلور در پروفیل ارتفاعی 937 تا 2162 متر از سطح دریا، در طول 29 کیلومتر مراتع قزل اوزن تا ارتفاعات شهرستان کوثر بود. 8 رویشگاه و در هریک، 3 ترانسکت 100 تا 500 متری با 10 پلات متغیر 1 تا 25 مترمربعی انتخاب شدند. گونه ها از سطح پلات ها جمع آوری، شناسایی و شکل رویشی، پایداری، پراکنش جغرافیایی و حفاظتی آنها تعیین شد. نتایج نشان دادند 32 تیره، 101 جنس و 146 گونه در رویشگاه های انتخاب شده گسترش دارند. خانواده های Asteraceae با 39 گونه (27 درصد)، Poaceae با 18 گونه (13 درصد)، Fabaceae با 13 گونه (9 درصد) و جنس های Astragalus با 8 گونه (48/5 درصد) و Centaurea با 5 گونه (42/3 درصد) مهم ترین عناصر فلور منطقه اند. بازدانگان 1 گونه، نهان دانگان دولپه ای 27 تیره، 82 جنس و 124 گونه و نهان دانگان تک لپه ای 4 تیره، 18 جنس و 21 گونه دارند. بیشترین و کمترین نسبت تیره به جنس به ترتیب در ارتفاع 1583 تا 1683 متری با نسبت 27/1: 3 و 2139 تا 2162 متری با نسبت 92/1: 1 دیده می شود. نسبت تیره به گونه در ارتفاع 1583 تا 1683 متری برابر 91/1: 3 و در ارتفاع 1635 تا 1677 متری برابر 11/1: 2 و نسبت جنس به گونه در ارتفاع 1568 تا 1609 متری برابر 30/1: 1 و در ارتفاع 937 تا 965 متری برابر 03/1: 1 است. پهن برگان علفی با 105 گونه (72 درصد) شکل رویشی غالب و تروفیت ها با 62 گونه (43 درصد) فراوان ترین شکل زیستی هستند. 69 گونه (47 درصد) به ناحیه ی ایرانی-تورانی تعلق دارد. 14 گونه انحصاری ایران، 8 گونه با خطر کم و 2 گونه آسیب پذیر است.

چکیدهمطالعۀ پوشش گیاهی یکی از ارکان آمایش سرزمینی هر منطقه محسوب می شود و شناسایی رستنی ها اساس این مطالعات را تشکیل می دهد. هدف پژوهش حاضر، معرفی فلور، شکل زیستی و کوروتیپ گیاهان و همچنین بررسی تأثیر گرادیان ارتفاعی بر تنوع گونه ای منطقۀ دلفارد در شمال شهرستان جیرفت است. با توجه به دامنۀ ارتفاعی دلفارد، فلور منطقه در سه زون ارتفاعی طی فصل های بهار و تابستان سال های 1400 و 1401 جمع آوری و شناسایی شد. درمجموع، 303 گونۀ گیاهی متعلق به 217 جنس و 71 تیره شناسایی شد. مهم ترین تیره های گیاهی منطقه ازنظر غنای گونه ای به ترتیب عبارت بودند از: Asteraceae (36)،Fabaceae  (25)، Poaceae (25)، Lamiaceae (20) وApiaceae  (16). همی کریپتوفیت ها (7/30 درصد) و تروفیت ها (1/25 درصد) به ترتیب شکل های زیستی غالب در منطقه بودند. تعداد چشمگیری از گونه‏ها (9/40 درصد) به ناحیۀ ایران - تورانی و سایر گونه ها به دو، سه یا چند ناحیه تعلق داشتند. بیشترین تعداد گونه (221) در زون ارتفاعی Z3 (3100 - 2300 متر) و کمترین تعداد گونه (41) در زون ارتفاعی Z1 (1400 - 850 متر) مشاهده شد. براساس شاخص تشابه جاکارد، بیشترین تشابه گونه ای بین زون های ارتفاعی  Z2و Z3 (37 درصد) و کمترین تشابه بین سه زون ارتفاعی (6/2 درصد) تعیین شد.

گرادیان ارتفاعی بر شاخص­های تنوع زیستی تأثیرگذار است. حوزه تیروم رود (آبخیز32)، در شهرستان تنکابن با این هدف انتخاب شد و داده­ها به روش ترانسکت با حداقل یک قطعه‏نمونه (400 متر مربعی) بر روی خطوط میزان 50 متری (جمعا 44 قطعه) برداشت­شد. فراوانی گونه­های چوبی، به تفکیک گونه در هر قطعه‏نمونه و درصد پوشش– فراوانی گونه­های علفی (پنج ریزقطعه‏نمونه دو متر­مربعی در چهارگوشه و مرکز) بر اساس روش براون – بلانکه تعیین و ثبت شد. معرفی اجتماعات منطقه با تحلیل گونه­های شاخص دوطرفه و مقایسه شاخص­های تنوع زیستی در گروه‏های گیاهی با آنالیز واریانس یک­طرفه انجام شد. بر اساس نتایج، گروه­های بوم­شناختی در این منطقه به­ترتیب در میانگین ارتفاع 2070، 1236، 924 و 375 متر از سطح دریا و میانگین شیب 43، 50، 40 و 59 درصد (بدون اختلاف معنی­دار) مستقرند. گروه­ها از نظر شاخص­های تنوع زیستی گیاهی (تنوع گونه­ای، یکنواختی و غنای گونه­ای) با هم اختلاف معنی­دار دارند. براساس نتایج ارزیابی، شاخص تنوع گونه‏ای شانون-وینر و سیمپسون-پیلو در گروه‏های بوم‏شناختی اول، چهارم و دو گروه دوم و سوم به­ترتیب بیشینه، کمینه و میانگین است. شاخص یکنواختی پیلو در گروه­های اول و سوم و دو گروه دوم و چهارم به­ترتیب بیشینه، کمینه و میانگین است. ضمن اینکه گروه­های اول، سوم، دوم و چهارم، به­ترتیب از نظر شاخص غنای گونه‏ای دسته­بندی شدند. بر اساس نتایج کلی شاخص­های تنوع زیستی روندهای متفاوتی را با تغییرات ارتفاع به نمایش می­گذارند.

صفت های کارکردی در یک گونه، نشان دهنده ویژگی های بوم شناختی، راهبرد زندگی و توانایی آن برای زندگی در محیط و به ویژه تاثیرگونه بر فرآیندهای بوم نظام است. برای تعیین ویژگی های کارکردی گیاهان مرتعی، هفت نقطه با اختلاف ارتفاع 50 متر و فاصله های 1500 تا 2000 متر از یکدیگر در نظر گرفته شد. در هر نقطه، در راستای نوار (ترانسکت) عمود بر جهت شیب، 10 قطعه نمونه برداری مستقر شد. شش صفت کارکردی برای بررسی تنوع کارکرد گونه های گیاهی در جامعه، شامل ارتفاع گیاه، شکل رویشی، روش تکثیر، طول عمر، شکل زندگی و نوع تثبیت نیتروژن اندازه گیری و ثبت شد. گروه گونه های کارکردی و پنج شاخص تنوع کارکردی محاسبه شد. برای بررسی تاثیر ارتفاع از سطح دریا بر شاخص های تنوع گونه ای و کارکردی از آزمون تجزیه واریانس استفاده شد. نتایج نشان داد که ارتفاع بر شاخص های رایو و واگرایی کارکرد اثر معنی داری دارد و بر سه شاخص دیگر تاثیری ندارد. دو گروه کارکردی در منطقه شناسایی شد. مقایسه میانگین فراوانی و ارتفاع گونه های دو گروه نشان دهنده اختلاف معنی دار بین فراوانی و ارتفاع گونه های دو گروه است. نتایج حاکی از آن است که ویژگی های کارکردی ابزار مناسبی برای مطالعه و درک تغییرات محیطی فراهم می کند.

جنگل های مازی بن و سی بن با وسعت تقریبی بالغ بر 15000 هکتار در فاصله حدود 60 کیلومتری جنوب شهرستان رامسر، در گستره ارتفاعی 300 تا 2300 متر بالاتر از سطح دریا قرار دارد. وجود اکوسیستم های گوناگون رودخانه ای، جنگلی، مرتعی و گذار (اکوتون) در این منطقه، شرایط زیست محیطی مناسبی برای حضور انواع گونه های گیاهی و جانوری فراهم نموده است. به منظور حفظ ذخایر ژنتیکی موجود، منطقه مزبور در سال 1381 به عنوان منطقه شکار ممنوع معرفی شده است. مطالعه حاضر در سال های 1388-1389 در این منطقه با استفاده از یک ترابرش نمونه برداری از ارتفاع پست تا کوهستانی (با حدود 2000 متر اختلاف ارتفاع) انجام شد و سه قطعه نمونه در هر فاصله ارتفاعی 100 متری برداشت شد و در نهایت، اطلاعات فلوریستیک از 63 قطعه نمونه جمع آوری گردید. تعداد کل 339 آرایه متعلق به 235 جنس و 80 خانواده گیاهی شناسایی شد. دولپه ای ها با 268 آرایه غنی ترین گروه هستند و تک لپه ای ها با 58، نهانزادان آوندی با 11 و بازدانگان با 2 آرایه حضور دارند. میزان تغییرات اشکال زیستی در طول شیب ارتفاعی بین چهار دامنه ارتفاعی بررسی شد. همی کریپتوفیت ها شکل زیستی چیره بودند و 40 درصد فلور منطقه را شامل می شوند. از میان آرایه های شناسایی شده 15 آرایه انحصاری یا تقریبا انحصاری بوده است. از نظر کورولوژی، بیشترین سهم مربوط به عناصر اروپا- سیبری (23.8 درصد) و پس از آن چند ناحیه ای (19.9 درصد)، اروپا-سیبری / ایرانی-تورانی (19.3 درصد) و اروپا- سیبری / ایرانی-تورانی / مدیترانه ای (16.6 درصد) هستند.