لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

سکه یکی از مهمترین عناصر معرف فرهنگ و اعتقادات و مذهب و آیینه اقتصاد هر ملتی است و با بررسی سکه های هر ملتی می توان به قضاوتهای درستی درباره هویت آن ملت دست یافت. از این نظر سکه های ساسانی از جایگاه خاصی برخوردار هستند. زیرا بر دو طرف این سکه ها نقوش فراوانی مانند هلال ماه، ستاره، آتش مقدس، آتشدان، تصویر روحانیان، ادوات مراسم مذهبی، انواع جواهرات، دانه های مروارید و طرح البسه آن دوران را می توان مشاهده کرد. هر یک از این عناصر حامل مفاهیم گسترده فرهنگی و مذهبی و اساطیری هستند. نحوه تولید این سکه ها برای اولین بار انقلابی را در چگونگی تولید سریع و آسان مسکوکات موجب شد. سبک سکه های ساسانی ملهم از سکه های اشکانی بوده و از طرفی با ظهور اسلام تا پایان خلافت عباسیان با اندک تغییری همچنان به عنوان وسیله دادوستد به حیات خود ادامه داد. این سکه ها تا قرنها به عنوان ارز رایج در منطقه آسیا و شرق اروپا و شمال آفریقا مبادله می شدند. قدرت اقتصادی دولت ساسانی و تمایل شدید آنها در تظاهر به تفاخر نزد ملل دیگر باعث شد تا این سکه ها از سبک منحصر به فردی برخوردار شوند. نگارنده مدت دو سال و نیم به تحقیق در گنجینه سکه های موزه ارومیه، به عنوان مجموعه ای بی نظیر در نوع خود، پرداخته و این مقاله بخشی از ماحصل این تحقیقات است. در این مقاله تلاش شده تا در زمینه سکه شناسی از شیوه ای نوین استفاده شود.

یکی از متنوع ­ترین مدارک تاریخی و باستان شناسی دوره تیموری، سکه­ ها هستند که با نقوش گوناگون، ضرب شده­ و اطلاعات ارزشمندی را به دست می دهند؛ علاوه بر آن از لحاظ قاب ­بندی نیز، درخور توجه هستند. با توجه به تنوع قاب­ بندی­ها، هدف از این پژوهش، تحلیل انواع فرم­ های قاب­ بندی سکه­ ها در دوره تیموری است که مطالعه آن­ها، اطلاعات ارزشمندی را از لحاظ شناخت بخشی از الگوهای بصری در آثار دوره تیموری، در اختیار می­گذارد. مهمترین سوال مطرح شده در این پژوهش این است که، انواع قاب ­بندی و بیشترین نوع آن، چیست؟ پژوهش موردنظر از نظر هدف، بنیادی و از نظر روش، توصیفی و تحلیلی است. نمونه ­گیری به صورت انتخابی هدفمند، انجام شده و پس از مطالعات مقدماتی کتابخانه ­ای، 15 سکه دوره تیموری، از موزه ­های اشمولین، دیوید، ملک و مجموعه شخصی کومش سمنان، انتخاب و مطالعه شده است. بر پایه نتایج حاصله، قاب­ نمونه­ ها، در یک تقسیم ­بندی کلی به 3 گونه؛ ترکیبی، مرکزی و حاشیه ­دار، قابل تفکیک هستند. بیشترین تعداد گونه­ ها، به ترتیب شامل: قاب­بندی ترکیبی با 19 نمونه، مرکزی با 7 نمونه و حاشیه ­دار با 4 نمونه، هستند. در بین گونه­ ها، قاب ­های ترکیبی، بالاترین تعداد و تنوع طرح را دارند. این تنوع، در نقش مرکزی نمونه ­ها، مشاهده می­ شود. قاب­ های ترکیبی؛ به ترتیب تاریخی به انواع: سه­ پر، دایره، هفت ­پر، مربع، چهارپر، دالبر، هشت­ پر و شش­ پر، تقسیم شده که چهارپر، با 8 نمونه، مربع 4 نمونه، دایره 2 نمونه و بقیه موارد، با 1 نمونه، است. متنوع­ ترین نوع قاب ­بندی ترکیبی، متعلق  به دوره «شاهرخ»، با شش نقش دایره، مربع، چهارپر، دالبر، هشت ­پر و شش­ پر است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

سکه از مهمترین منابع مطالعه تاریخی جوامع است. سکه می تواند زوایای تاریک و روشن وضع سیاسی-مذهبی و اقتصادی جوامع را روشن کند. دوره کوتاه افشاریه، به واسطه ضرب مسکوکات متنوع از منظر نقوش، مضامین و نوشتار روی آنها، در گستره جغرافیایی از قفقاز تا ایالت های هندوستان، از اهمیت خاصی در سکه شناسی برخوردار است. سوال اصلی پژوهش این است که سکه های دوره افشاری از نظر طرح و نقش چه وضعی داشت و چه تفاوتی با دوره های قبل و بعد داشته است؟ در این پژوهش، به شیوه تطبیقی، ضرب سکه در دوره افشاری، از تاثیرپذیری از سنت مسکوکات پادشاهان صفوی و شیوه ضرب سکه در شبه قاره هند، تا نوآوری های خاص ضرابخانه های افشاری، بررسی شده و مسکوکات آن با مسکوکات پیش از افشاریه مقایسه شده است. یافته پژوهش نشان می دهد که رویکرد نادر در ضرب سکه ها، دفاع از کیان ایران، اقتدار شاهانه، کشورستانی و واقعیت گرایی در به کارگیری القاب و عناوین بود در حالی که جانشینان او به سنت ضرب سکه در دوره صفوی بازگشته بودند.

زمینه و اهداف: با توجه به گردش سکه و اسکناس در جامعه و تماس روزمره افراد با آنها، سکه ها و اسکناس ها را می توان یکی از ابزار انتقال باکتری ها قلمداد نمود. بر این اساس در این پژوهش سعی گردید تا میزان حضور باکتری های بیماریزا بر سطح سکه ها و اسکناس ها تعیین گردد تا نقش این عناصر درا انتقال عوامل بیماریزا مشخص گردد و درصورت نیاز با ارایه پیشنهادهایی در رفع مشکل کوشا باشیم.روش بررسی: در این بررسی 150 عدد سکه (50، 100، 250 ریالی) و 100 عدد اسکناس (500، 1000، 2000، 5000 و 10000 ریالی) به روش تصادفی از نقاط مختلف و از مشاغل گوناگون در شهرستان مشهد انتخاب گردیدند. باکتری های موجود در سطح سکه ها و اسکناس ها با روش شستشو با براث و کشت برروی محیط کشت های مناسب جداسازی و شناسایی گردیدند.یافته ها: باکتری های شناسایی شده در کل به ترتیب فراوانی عبارت بودند از گونه های باسیلوس 46%، استافیلوکوکوس های کواگولاز منفی 18.8%، گونه های آنتروباکتر 11.2% و اشریشا کلی 7.6%. درا ین پژوهش استافیلوکوکوس کواگولاز مثبت 2%، گونه های کلبسیلا 0.8% و گونه های پسودوموناس، سیتروباکتر و آریزونا هر یک با 0.4% ها در مرتبه آخر از نظر فراوانی قرار داشتند. قابل توجه است که در این بررسی 20% سکه ها و 1% اسکناس ها فاقد هر گونه آلودگی باکتریایی بودند. میزان آلودگی در بین انواع سکه ها تقریبا مشابه بود در صورتی که در بین اسکناس ها چنین نبود.نتیجه گیری: بر اساس نتایج حاصل از این تحقیق و مطالعات دیگر که نشاندهنده حضور نسبتا بالای برخی باکتری های بیماریزا بر سطح پول بخصوص اسکناس می باشد نباید نقش این عناصر اقتصادی را در انتقال عوامل بیماریزا از نظر دور داشت و در این راستا باید از تماس کودکان و مواد غذایی و آرایشی با پول جلوگیری نمود.

توجه ایلخانان مغول (حک: 653 736ق) به مسیرهای بازرگانی و احیای ساختار اقتصادی رشد و رونق تجاری را به همراه داشت. در این ساختار جدید ابرکوه (ابرقوه) در مسیر راه های ارتباطی عراق عجم با فارس، شبانکاره، کرمان، خراسان و خوزستان قرار می گرفت و به همین دلیل، وارد عرصه رقابت های سیاسی و اقتصادی شد. در چنین وضعی دارالضرب این شهر با نام طاوس برآمد. یافته های این پژوهش نشان می دهد ضرب سکه در این دارالضرب از اوایل دوره ایلخانان آغاز شد و تا اوایل دوره صفوی ادامه یافت. سکه های دارالضرب طاوس تک فلزی نبود و سکه های طلا، نقره و مس با عناوین «طاوس»، «مدینه طاوس» و «ابرقوه» در آن ضرب می شد. طرح، نوشته ها و مضامین مذهبی پشت و روی سکه ها متناسب با نظام پولی حاکم در هر یک از سلسله ها تغییر می یافت و از همین روست که مضامین شیعی و سنی، خط فارسی، عربی، اویغوری و چینی در این سکه ها دیده می شود.