1چکیده مبسوط مقدمه و هدف: اهداف مدیریتی جنگل با داشتن دانش کافی در رابطه با حضور خشک­ دارها و اهمیت تنوع ­زیستی می تواند به اهداف پایداری خود دست یابد. بنابراین، به­ منظور مدیریت صحیح جنگل به شاخص هایی نیاز است که اطلاعات کافی را در رابطه با تنوع­ زیستی و پایش تغییرات ناشی از فعالیت های مدیریتی به­ دست آورد. این پژوهش با هدف شناسایی انواع قارچ ­های ماکروسکوپی و بررسی تنوع ­زیستی این قارچ ­ها بر بستر زندگی خودشان یعنی خشک­ دارها بود. مواد و روش ها: تعداد 15 اصله خشک­ دارراش به­ صورت تصادفی در جنگل دارابکلا انتخاب شد. تمامی قارچ ­های­ ماکروسکوپی شماره گذاری و جمع ­آوری شد و برای شناسایی ریخت­ شناسی به آزمایشگاه قارچ­ شناسی انتقال داده شد. تنوع­ زیستی قارچ ­ها با استفاده از شاخص تنوع شانون­ وینر، شاخص تنوع سیمپسون، شاخص غنا و یکنواختی با نرم افزار PAST محاسبه شد. یافته ها: نتایج به دست آمده نشان داد که 37 گونه قارچ ماکروسکوپی از 27 جنس و 16 خانواده تشکیل شده است که قارچ‎های Trametes versicolor، Daldinia concentrica، Trichaptum biforme و Fomes fomentarius به­ ترتیب بیشترین فراوانی و قارچ ­های Hericium coralloides، Ganoderma resinaceum، Ganoderma adspersum و Trametes trogii کم­ترین فراوانی و همچنین خانواده Polyporaceae، Xylariaceae، Ganodermataceae، Pleurotaceae و Schizophyllaceae بیشترین فراوانی و خانواده Pezizaceae و Hericiaceae کم­ترین فراوانی را داشتند. بیشتر قارچ ­ها در مراحل پایانی تجزیه حضور داشته ­اند. نتایج نشان داد که میانگین شاخص تنوع گونه­ ای شانون ­وینر 3/24، تنوع گونه­ ای سیمپسون 0/95، شاخص غنای گونه ­ای مارگالف 6/11 و شاخص منهینیک 1/95 و یکنواختی 0/69 می ­باشد. بررسی شاخص تنوع شانون ­وینر نشان داد قارچ ­های Trichaptum biforme و Trametes versicolor با عدد 1/46 از تنوع بیشتری برخوردار بودند. نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که برای مدیریت خشک­ دارهای ­افتاده به­ منظور افزایش تنوع ­زیستی ­قارچ­ ها پیشنهاد می شود که خشک­ دار­افتاده در جنگل حفظ شوند تا به احیاء و تکمیل چرخۀ بوم­ سازگان کمک شود.

مدیریت جنگل تاثیر مهمی برای بستر رشد قارچ های چوب زی دارویی، خوراکی و سمی یعنی خشکه دار افتاده می-گذارند. با شناسایی قارچ های خوراکی کشت و پرورش برخی از آنها، نقش مهمی در تامین نیاز غذایی جامعه، قارچ های دارویی در حفظ سلامت و درمان بسیاری از بیماری ها و قارچ های سمی در کاهش مشکلات حاصل از مسمومیت تاثیر دارد. هدف از این پژوهش شناسایی قارچ های چوب زی بر روی خشکه دار افتاده و تقسیم بندی آنها از لحاظ دارویی، خوراکی و سمی و بررسی میزان حجم خشکه دار در جنگل های داربکلا مازندران می باشد. این تحقیق در جنگل آموزشی و پژوهشی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری دارابکلا ساری انتخاب و بعد از انجام جنگل گردشی های مقدماتی نمونه برداری از خشکه دارهای افتاده انجام گردید. شناسایی قارچ ها در آزمایشگاه قارچ شناسی از طریق مرفولوژی و استخراج دی ان ای ناحیه ITS nrDNA با استفاده از زوج آغازگر های ITS1 و ITS4 تکثیر و توالی یابی شد و با نرم افزار Bio edit اصلاح و در NCBI مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که در جنگل مورد مطالعه 37 گونه شناسایی شدند که از این 70 درصد قارچ ها خاصیت دارویی، 22 درصد خاصیت خوراکی و 8 درصد خاصیت سمی داشتند. نتایج نشان داد که ترتیب قارچ های Trametes versicolor، Lenzites betulinus، Daldinia concentrica، Pleurotus ostreatus، Ganoderma lucidum و Fomes fomentarius بیشترین فراوانی را بر روی خشکه دار افتاده راش داشته اند. برای مدیریت خشکه دارهای افتاده موجود در یک اکوسیستم جنگل به منظور افزایش تنوع قارچ های دارویی و خوراکی پیشنهاد می شود که خشکه دار افتاده در جنگل حفظ شوند.

هدف از این پژوهش بررسی ارتباط بین تنوع گونه ای ماکروفون با کیفیت یا درجه پوسیدگی خشکه دار راش و تعدادی از عوامل محیطی در جنگل های شرق هیرکانی است. به این منظور 108 خشکه دار افتاده راش به روش مونه بندی انتخاب شد، به نحوی که دارای فراوانی مناسب در چهار درجه پوسیدگی، سه طبقه قطری خشکه دار از ده تا 100 سانتی متری و سه طبقه ارتفاع بین 250 تا 900 متر بودند. از هر خشکه دار نمونه های ماکروفون زیرپوست و درون چوب جمع آوری شد. ماکروفون های یافت شده روی خشکه دارهای راش متعلق به هفت رده، ده راسته و 27 خانواده در طول دوره تحقیق بود. نتایج نشان داد که دو راسته Coleoptera و Geophilomorpha، دو خانواده Lumbricidae و Arionidae و دو جنس Julus و Octotemnus به ترتیب بیشترین و کمترین فراوانی را داشتند. با افزایش ارتفاع غنا و تنوع ماکروفون کاهش یافت. با افزایش کیفیت خشکه دار (درجه پوسیدگی) شاخص های غلبه ماکروفون کاهش یافت، ولی بر غنا و تنوع ماکروفون افزوده شد. متغیرهای شیب دامنه و ارتفاع از سطح دریا مهم ترین عوامل محیطی کنترل کننده تنوع گونه ای ماکروفون خشکه دار افتاده راش در این منطقه معرفی شدند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

اهمیت اکولوژیک خشک دارها موجب شده است تا جمع آوری اطلاعات مربوط به آن ها به طور روزافزون گسترش یابد و در طرح های مدیریتی مورد توجه قرار گیرند. با توجه به نقش کلیدی خشک دارها در اکوسیستم جنگل، مطالعه کمی و کیفی خشک دارها و تشریح چگونگی وضعیت آن ها پیش از هرگونه دخالتی حائز اهمیت است. در این پژوهش، برای مطالعه کمی و کیفی خشک دارها و تعیین نسبت حجمی آن ها به حجم توده زنده سرپا، پارسل 307 واقع در شیب جنوبی راشستان های سری گرازبن جنگل خیرود انتخاب شد که تا تاریخ اجرای پژوهش، در آن بهره برداری انجام نشده بود. برای جمع آوری داده های مربوط به خشک دارها (قطر میانه ≥ 10 سانتی متر) و توده زنده سرپا (قطر برابر سینه ≥ 7/5 سانتی متر) آماربرداری صددرصد انجام شد. بر اساس نتایج به دست آمده، متوسط تعداد در هکتار درختان زنده سرپا 357، خشک دارهای سرپا 8 و خشک دارهای افتاده 26 تکه محاسبه شد. همچنین، حجم در هکتار برای توده زنده سرپا 445/64 و برای خشک دارها 15/19 متر مکعب محاسبه شد. ممرز بیشترین سهم گونه ای را هم در توده زنده سرپا و هم در خشک دارها داشت. حدود یک پنجم از کل حجم خشک دارها از نوع خشک دارهای ایستاده بود و به طور تقریب نیمی از خشک دارها در مراحل ابتدایی پوسیدگی (درجه 1 و 2) قرار داشتند. در مجموع، نسبت حجمی خشک دارها به درختان زنده سرپا 3/4 % محاسبه شد. این مقدار کمتر از مقدار مطلوب خشک دارهاست که برای جنگل های معتدله طبیعی درنظر گرفته می شود و می تواند تصمیم گیری های مدیریتی در منطقه مورد مطالعه را تحت تأثیر قرار دهد.

سابقه و هدف: جنگل ها، یکی مهم ترین منابع تنوع گونه ای در زیست کره هستند که نقش مهمی در حفاظت از گونه های در معرض خطر انقراض ایفا می کنند. جنگل های هیرکانی با داشتن مجموع 115 گونه گیاهی بومی از باارزش ترین بوم سازگان های کشور و جهان محسوب می شوند. خشک دار (DEADWOOD)، یکی از مشخصه های مهم ساختاری این جنگل های طبیعی است. خشک دارها به عنوان درختان زیستگاهی، نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی دارند. به طوری که بخش زیادی از حشرات جنگل را قاب بالان Saproxylic تشکیل می دهند. Saproxylic گونه هایی از بی مهرگان هستند که در طی بخشی از حیات خود به چوب های در حال پوسیدن، خشک دار (سرپا یا افتاده)، قارچ ها و موجودات دیگر ساکن این خشک دارها وابسته هستند. در پژوهش پیش رو، لزوم جایگزینی واژه پیشنهادی «خشک دارزی» به جای واژه Saproxylic بررسی و تحلیل می شود.مواد و روش ها: روش کار در این پژوهش به صورت بررسی پژوهش های انجام شده و نیز تحقیقات نویسندگان پژوهش پیش رو در ارتباط با طرح جامع تنوع گونه های Saproxylic شمال ایران بوده است. بر همین اساس، پژوهش پیش رو به بررسی و تحلیل مهم ترین دلایل استفاده از واژه فارسی خشک دارزی به جای Saproxylic در هفت مورد مختلف شامل بررسی تخصصی واژه Saproxylic، بررسی تمایز بین گونه های اجباری (Obligate) و اختیاری (Facultative) خشک دار، برآورد گونه های مرتبط با خشک دار، تحلیل متغیرهای مؤثر بر فراوانی افراد قاب بالان خشک دارزی، رابطه بین از دست رفتن تنوع زیستی موجودات خشک دارزی با فقدان حضور خشک دار، جنگل کاری ها و موجودات خشک دارزی و مقایسه واژه خشک دارزی با واژه های دیگر تفکیک شد.نتایج: بررسی تخصصی واژه Saproxylic نشان داد که این اصطلاح، اساس ارزیابی تنوع زیستی در خشک دار را نشان می دهد و توصیفی برای حشرات ساکن در چوب در حال پوسیدگی است. موجودات Saproxylic (از اینجا به بعد: خشک دارزی) به دوروش مستقیم و غیرمستقیم از خشک دار به عنوان منبع انرژی یا زیستگاه استفاده می کنند. 20 تا 25 درصد حشرات ساکن جنگل از گونه های مرتبط با خشک دار هستند. نتایج بررسی متغیرهای مؤثر بر فراوانی افراد قاب بالان خشک دارزی نشان داد که حجم خشک دار، درجه پوسیدگی آن و حجم درختان زنده، اثر معنی داری بر فراوانی افراد قاب بالان خشک دارزی دارند. همچنین، در پژوهش های مختلف، رابطه بین از دست رفتن تنوع زیستی موجودات خشک دارزی با فقدان حضور خشک دار گزارش شده است. به طور ی که همواره محل نصب تله ها (پنجره ای و گودالی) برای بررسی موجودات خشک دارزی در محل حضور خشک دار بوده است. ازسوی دیگر، اگرچه جنگل کاری های با هدف تولید چوب از مهم ترین منابع تولید چوب در سطح وسیع هستند، اما اثری از حضور خشک دار و درنتیجه، حضور گونه های خشک دارزی به طور مشخص در این مناطق در مقایسه با جنگل طبیعی وجود ندارد. هرچند معنی لغوی خشک دار، درخت خشک شده است، بااین حال در طبیعت و در واقعیت، خشک دار همیشه درخت کامل خشک شده نیست. در موارد زیادی فقط بخشی از تنه یا تاج درختان خشک می شود و بخش های دیگر درخت سالم است، اما این واژه برای همه متخصصان و آگاهان در حوزه بوم شناسی جنگل شناخته شده است و ذهن خواننده را به طور دقیق به هر بخشی از یک درخت کاملاً مرده معطوف می کند که می تواند با واژه خشک دارزی هم راستا باشد.نتیجه گیری کلی: باتوجه به اینکه یکی از مهم ترین محرک های فراوانی و غنای گونه های خشک دارزی، وجود خشک دار در درجه های پوسیدگی مختلف است، بنابراین واژه انتخابی «خشک دارزی» به جای واژه غیرفارسی Saproxylic می تواند گویا و بیانگر این دسته از گونه ها در زبان فارسی باشد. درنهایت، لزوم جایگزینی واژگان غیرفارسی با واژگان مناسب فارسی و یکسان سازی این واژگان در نوشتارهای علمی- پژوهشی با تکیه بر حفظ معنی لغوی و گویایی آن در زبان فارسی می تواند گامی مثبت در راستای واژه سازی تخصصی باشد. 

مقدمه و هدف: خشک دارها از مولفه های میراث های ساختاری توده های جنگلی طبیعی هستند که در شناخت مراحل تحولی نقش مهمی دارند. توجه مطالعه حاضر بر روی کمی سازی وضعیت خشک دارها در توده های راش شرقی به عنوان یکی از مولفه های مهم ساختاری در فرآیندهای پویایی و تحولی در جنگل های شمال ایران است. مواد و روش ها: برای انجام بررسی وضعیت خشک دارها به عنوان یکی از اجزای ساختاری در تعیین مراحل پویایی این پژوهش در قطعه 326 بخش گرازبن که به عنوان پارسل شاهد است مورد مطالعه قرار گرفت. تعداد 25 قطعه نمونه یک هکتاری انتخاب شد و خشک دارهای موجود در آنها به روش آماربرداری صد در صد مورد اندازه گیری قرار گرفت. در این بررسی خشک دارهای سرپا با قطر بیشتر از 7/5 سانتی متر که به صورت سر پا خشک شده یا تنه های با ارتفاع بیشتر از 1/3 متر داشتند، بررسی شدند. بررسی معنی داری پس از نرمال سازی با آزمون کولموگروف-اسمیرنوف، با استفاده از آزمون ANOVA برای صفاتی از قبیل ارتفاع خشک دارها، ارتفاع خشک دارهای سرپا، طول خشک دارهای افتاده، تعداد خشک دار در طبقات قطری و شکل ظاهری انجام شد. یافته ها: فراوانی خشک دارهای گونه راش در مراحل تحولی آشفتگی و ایجاد میراث، پیش جنگل، بسته شدن تاج پوشش، جنگل بالغ و جنگل کهن سال به ترتیب 2/%23، 85/%16، 6/%7، 6/%16 و 35/8 % است. بیشترین حجم خشک دارها مربوط به مرحله آشفتگی و ایجاد میراث و کمترین آن مربوط به بسته شدن تاج پوشش می باشد (به ترتیب 162/75 و 7/45 مترمکعب). همچنین، بیشترین میانگین حجم خشک دارها در درجه های پوسیدگی 1، 2، 3 و 4 به ترتیب 69/35، 60/08، 25 و 17/9 مترمکعب مربوط به مراحل تحولی آشفتگی و ایجاد میراث، آشفتگی و ایجاد میراث، کهن سال و کهن سال می باشد. نتایج آزمون های معنی داری نشان دهنده معنی دار بودن اختلاف میانگین ها در عوامل حجم خشک دارها، حجم سرپا و افتاده ی آن ها و شکل خشک دارها از نظر ظاهری است. نتیجه گیری: از نظر کاربردی با آگاهی از مقدار خشک دارها در هر مرحله تحولی و موارد مربوط به آن دیدگاه هایی به منظور مدیریت بهینه بوم سازگان های جنگلی و دخالت های مدیریتی از قبیل نحوه عملیات جنگل شناسی، بهره برداری و بازرویی جنگل فراهم می گردد.

به منظور مطالعه اثر خشکه دارهای افتاده بلوط بلند مازو(Quercus castaneifolia) با درجه های پوسیدگی متفاوت بر ویژگی های شیمیایی خاک اطراف آنها پارسل 238 به مساحت 37 هکتار از جنگل های سری دو جنگل های سیاهکل در شمال ایران انتخاب شد. تعداد 32 اصله خشکه دار افتاده از گونه بلوط شناسایی و برداشت شد. با توجه به چهار کلاسه پوسیدگی، تعداد سه اصله خشکه دار در هر کلاسه (در مجموع 12 اصله) به صورت تصادفی انتخاب شد. سپس طول هر خشکه دار به چهار قسمت مساوی تقسیم و از خاک هر قسمت از عمق 20-0 سانتی متری یک نمونه برداشت و پس از مخلوط کردن به عنوان تیمار خاک معرف زیر خشکه دار در نظر گرفته شد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها نشان داد که میزان نیتروژن خاک در درجه چهار پوسیدگی خشکه دار بلوط با دیگر درجه های پوسیدگی اختلاف معنی داری داشته و با افزایش درجه پوسیدگی سرعت انتقال آن به خاک افزایش یافت. همچنین میزان کربن آلی، پتاسیم و فسفر خاک زیر خشکه دارها بیشتر بوده و با افزایش فاصله روند کاهشی داشته است. بیشترین میزان فسفر و پتاسیم خاک مربوط به خشکه دارهای با درجه پوسیدگی یک بوده و میزان کربن آلی خاک با افزایش درجه پوسیدگی خشکه دارها روند صعودی نشان داد. اما در ارتباط با میزان اسیدیته خاک در خشکه دارهای با درجه های متفاوت پوسیدگی و در فواصل مختلف اختلاف معنی داری مشاهده نگردید. بنابراین یافته های این تحقیق نشان داد که خصوصیات خاک زیر خشکه دارها بر اساس درجه پوسیدگی و در فواصل مختلف می تواند تغییر یابد و با توجه به روند افزایش و کاهش عناصر خاک در پی گذشت زمان، وجود خشکه دارهای با درجه های مختلف پوسیدگی ضروری بوده و بایستی در امر مدیریت جنگل مدنظر قرار گیرد.