زمینه و هدف بررسی سبک شناسانه را نظر به میزان دقت و ارزیابی همه جوانب یک اثر، باید دقیقترین و مطمینترین شیوه برای سنجش اثر ادبی دانست. موضوع این پژوهش تحلیل سبکی دیوان فراهی هروی از سه منظر سطح زبانی، فکری و ادبی است. در این مقاله کوشش شده ضمن تحلیل سبکی دیوان، میزان تاثیر فراهی هروی از شاعران همعصر و شاعران پیش از او با ارایه شواهد شعری تبیین شود. روش مطالعه پژوهش پیش رو، مطالعه ای است نظری که به شیوه پژوهش کتابخانه ای انجام شده است. محدوده و جامعه موردمطالعه، دیوان فراهی هروی به تصحیح احمد بهشتی شیرازی است که در نشر روزنه منتشر شده است. یافته ها با عنایت به اینکه فراهی هروی شاعر دهه نخست سده دهم است و شعر او صبغه عرفانی دارد، به پیروی از سنت رایج در بین شاعران پس از عصر حافظ، سروده های او هم از حیث زبان و هم از حیث محتوا و مضامین متاثر از شعر مولانا و خواجه شیراز است. سوای تاثیرپذیری از مولانا و حافظ، نشانه های بارزی از تاثر او از عطار، عراقی، سعدی، جامی و شاه نعمت الله ولی دارد. غزل او بر غزل فیض کاشانی موثر بوده است. نتیجه گیری اثرپذیری فراهی از شعر مولانا میتواند ناظر به همسویی فکری و اشتراک معتقدات آنان باشد. تاثر او از حافظ تحت تاثیر سنت شعری رایج در شعر فارسی قرن نهم و قرون بعد است که شاعران تشبه و استقبال از شعر حافظ را نشانه تشخص شعرشان میپنداشته اند. اما تاثیرپذیری او از شاعران دیگر میتواند ناظر به مطالعه آثار آنان و استلذاذ از هنر شاعریشان باشد. غزل او متضمن اندیشه های بلندی توحیدی-عرفانی است و از جهات گوناگون شایان مداقه و تحلیل.

در حوزۀ روش شناسی تفاسیر، بازشناخت ملاک ها و معیارهای استفاده شده در هر تفسیر الزامی است تا از این رهگذر روش و منابع مورد استناد هر مفسّر در تفسیر روشن شود. نوشتار پیشِ رو، با روش توصیف و تحلیل محتوا و با بررسی اسنادی و کتابخانه ای به روش شناسی تفسیر نظام القرآن و تأویل القرآن بالفرقان پرداخته است. فراهی از برجسته ترین افرادی است که نظریۀ نظام قرآن را به عنوان روشی تازه در تفسیر قرآن پی ریزی کرده است. مراد وی از تناسب و نظام قرآن، تبیین یکپارچگی و وحدت محتوایی و مضمونی میان آیات و سوره‏های قرآن است. فراهی برای تفسیر، مطابق با دسته بندی خود از یک اصل و چند تبع بهره می برد؛ اصل، خود قرآن است که بهترین مفسّر آیات خویش است و تبع شامل مواردی همچون احادیث نبوی و اقوال صحابه، شأن نزول، استعمالات لغت نزد اعراب، لغت و ریشۀ کلمه و کتب انبیای پیشین است. روش او در تفسیر نیز ابتدا تکیه بر خود قرآن برای درک معنای حقیقی آیات و سپس تفسیر براساس هریک از تبع های بیان شده است؛ بااین حال او برای عقل به معنای عقل فلسفی و منطقی در تفسیر جایگاهی نمی شناسد و به طورکلی گرایشی ادبی دارد. در پژوهش حاضر روش تفسیری فراهی با تبیین هریک از موارد فوق بررسی می شود.

در میان آثار منثور کلاسیک بازمانده از دوره صفوی، «محبوب القلوب» برجستگی بیش تری یافته و با عنوان های «شمسه و قهقهه» یا «رعنا و زیبا» نیز شهره شد. در این اثر زنان نقشی برجسته دارند و این امر از نظر جامعه شناختی بر ارزش آن افزوده. روش پژوهش در این مقاله به شیوه توصیفی - تحلیلی و با ابزار کتابخانه ای می باشد. پس از مطالعه نسخه 1336 کتاب محبوب القلوب و استخراج موردهایی که زن در آن نقشی پذیرفته، بر اساس تعاریف شخصیت، مطالب طبقه بندی شد. در نزدیک به نیمی از مجموع 83 حکایتی که در این کتاب وجود دارد، زنان با نقش اصلی یا فرعی، هم راز، مخالف، مثبت یا منفی حضور دارند. در مجموع، در 19 حکایت نقش زن، مثبت و در 20 حکایت منفی است. بنابراین، در این اثر هم به بعد منفی و هم بعد مثبت شخصیتی زن پرداخته شده است.

در میان آثار منثور کلاسیک بازمانده از دوره صفوی، «محبوب القلوب» برجستگی بیش تری یافته و با عنوان های «شمسه و قهقهه» یا «رعنا و زیبا» نیز شهره شد. در این اثر زنان نقشی برجسته دارند و این امر از نظر جامعه شناختی بر ارزش آن افزوده. روش پژوهش در این مقاله به شیوه توصیفی - تحلیلی و با ابزار کتابخانه ای می باشد. پس از مطالعه نسخه 1336 کتاب محبوب القلوب و استخراج موردهایی که زن در آن نقشی پذیرفته، بر اساس تعاریف شخصیت، مطالب طبقه بندی شد. در نزدیک به نیمی از مجموع 83 حکایتی که در این کتاب وجود دارد، زنان با نقش اصلی یا فرعی، هم راز، مخالف، مثبت یا منفی حضور دارند. در مجموع، در 19 حکایت نقش زن، مثبت و در 20 حکایت منفی است. بنابراین، در این اثر هم به بعد منفی و هم بعد مثبت شخصیتی زن پرداخته شده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

معین الدین فراهی هروی، متخلص به معین/معینی، شاعر، هنرمند، فقیه و مفسر قرآن در نیمه دوم قرن نهم و سده آغازین قرن دهم(ف907)است. دیوان منتسب به او-وبه زعم مصحح دیوان قطعی او-در سال1395به همت احمد بهشتی شیرازی تصحیح و توسط انتشارات روزنه منتشر شده است. موضوع این مقاله بازنگری دیوان از حیث کیفیت تصحیح و سندیت اشعار است. شوربختانه به دلیل کم دقتی و دانش اندک کاتبان، وجود شاعران دیگر با تخلص معین/معینی، بی تاریخ بودن و متاخر بودن نسخ مورد استفاده مصحح و عدم استقصای کامل مصحح در بررسی سندیت اشعارمنتسب به شاعر، سروده های چند شاعر، عارف شاعر، مفسر قرآن و مقلد گلستان سعدی به دیوان او راه یافته است. این اشعار راه یافته، مربوط به سخنوران قبل، معاصر و پس از اوست. در این مقاله کوشش شده، ضمن بررسی این اثر از جوانب لازم در بررسی آثار تصحیح شده، اشعار شاعران دیگر راه یافته به دیوان او مشخص شده، تا از این رهگذر به مصحح محترم کمک شود تا در چاپ های بعدی دیوان، ضمن رفع نواقص کار و تکمیل کاستی های موجود، متن منقح و مستندی از اشعار این اندیشمند ارزشمند ایرانی ارایه کند و گوشه مبهمی از شعر فارسی قرن های هشتم و نهم روشن شود؛ عصری که با وجود غنای خود وکثرت آثارارزشمندش، در تحقیقات ادبی با بی مهری پژوهشگران مغفول مانده است.

محبوب القلوب تالیف میرزا برخوردار بن محمود ترکمان فراهی از آثار داستانی عامیانه عصر صفویست. شامل داستان های اخلاقی، اجتماعی، اندرزی، آموزنده، عاشقانه و از نظر ساختار روایی مانند کلیله و دمنه حکایت در حکایت است. در این مقاله این اثر با توجه به اشعاری که در خلال متن درج و تضمین شده اند از لحاظ موضوع و کارکرد آن در نثر داستان بررسی و تحلیل گردیده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای است. مجموع اشعار بهکاررفته در متن داستان استخراج گردیده و با توجه به محتوای اشعار و کیفیت ارتباط و پیوستگی آنها با متن داستان بررسی و تحلیل شده اند. دستاورد پژوهش اینست که موضوعات این اشعار با توجه به محتوای داستان به شش دسته طبقه بندی می شود که بر اساس میزان کاربرد به ترتیب موضوع اخلاق، توصیف، اندرز و حکمت، عشق، دعا، مدح بیشترین بسامد را دارند. این آمار بیانگر اینست که داستانهای عامیانه اهداف تعلیمی و پرورشی دارند و صرفا جنبه سرگرم کنندگی ندارند. به لحاظ کیفیت ارتباط اشعار با متن داستان چهار نقش یا کارکرد استنباط شده است: تایید، تاکید، تکمیل، توصیف. ابیاتی که نقش تکمیل داستان را دارند با 23/52 درصد بالاترین میزان را به خود اختصاص داده اند و در رتبه دوم ابیات با کارکرد توصیف 16/20 درصد و ابیات با کارکرد تاکید 16/17درصد در رتبه سوم و ابیات با کارکرد تایید با 46/10 درصد در مرتبه چهارم قرار می گیرند. ابیاتی نیزکه ضرب المثل شده اند 63/24درصد از کل ابیات را تشکیل می دهند.

قصّه­ بخشی از میراث فرهنگی ملت ها است و ارزش­ های سنّتی و فرهنگی هر جامعه را رقم می ­زند. در تحلیل قصّه­ ابتدا باید به شناخت عناصر سازنده آن پرداخت، سپس روابط بین این عناصر و خطّ سیر قصّه را کشف نمود. پرسش اصلی پژوهش این است که براساس تئوری ولادیمیر پراپ و با تحلیل خویشکاری­ های واحد ویکسان در روایت عامیانه رعنا و زیبا چگونه می توان به ساختار این گونه داستان ها پی برد. دراین مقاله که با روش توصیفی و تحلیل محتوا به انجام رسیده، داستان بر اساس الگوی ریخت­ شناسی پراپ مورد بررسی قرار گرفته است که می ­توان آن را به مراحلِ وضعیت آغازین، پیدایش گرفتاری، انتقال، نیرنگ، مبارزه، بازگشت و عروسی دسته بندی کرد. ضمن نقد وتحلیل کارکردهای سی ویک گانه مورد نظرِ پراپ در این داستان مشخص شد که فراوانی عملکرد در این قصّه در عنصر یاری دهنده است و سپس در تصمیم­ گیری قهرمان قصّه و در مبارزه، بیشترین کنش دیده می شود. این قصّه سه بدبختی و شر و رفع آن را در پی دارد که به تناسب آن، سه بازگشت و انتقال را برای قهرمانان اصلی قصّه رقم می زند.

تفسیر عرفانی حدایق الحقایق اثر معین الدین فراهی هروی مشهور به ملامسکین (متوفی 908 هـ ق)، از تفاسیر قرآنی دلنشین در اواخر قرن نهم و اوایل قرن دهم است. این کتاب مانند تفسیر جامع الستین، از معدود تفاسیری است که صرفا به تفسیر یک سوره از قرآن یعنی سوره یوسف- پرداخته است. نقد نثر تفسیر حدایق الحدایق همراه با تحلیل تاثیر نگرش عرفانی مولف در زبان وی، موضوع پژوهش پیش روست. رویکرد پژوهش در نقد نثر، مبتنی بر سبک شناسی ساختارگرا است. بدینگونه که پس از معرفی اجمالی مولف و متن و بیان کلیاتی درباره سبک دوره مورد بحث، متن تفسیر حدایق الحقایق، از دو زاویه زبان و ادبیات _سطح زبانی و ادبی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. در سطح زبانی، متن در سه حوزه آوایی، لغوی و نحوی بررسی شده و در سطح ادبی، تبیین و تحلیل صور خیال و عناصر بلاغی مورد توجه بوده است.