به منظور مطالعه سیستماتیک اثرفسیل­های نهشته­های فلیشی کرتاسه بالایی، برش چینه­نگاری گلباف در جنوب شرق استان کرمان انتخاب و نمونه­برداری از آن انجام شد. این نهشته­ها 147 متر ضخامت داشته و متشکل از سیلت استون، ماسه سنگ سیلتی و شیل می­باشد. از برش چینه­شناسی گلباف تعداد 68 ایکنوگونه متعلق به 30 ایکنوجنس مورد مطالعه و شناسایی قرار گرفته که با توجه به فراوانی اثرفسیل­ها در برش مورد، به مطالعه اثر جنس­هایPlanolites isp., Paleophycus isp., Ophiomorpha rudis, Thalassinoides suevicus, Helminthopsis isp., Helminthorhaphe felxcous, Cochlichnus isp., Cosmorhaphe isp., Zoophycos isp. و Paleodictyon strozzii می­پردازیم. براساس تنوع اثرجنس­های شناسایی شده، سن نهشته­های فلیشی در برش گلباف کنیاسین-سانتونین پیشنهاد می­شود. این اثرفسیل­ها بیشتر شامل آثار خزشی – تغذیه­ای یا تغذیه­ای می­باشند. تنوع و فراوانی اثرفسیل­ها در برش مورد مطالعه، نشان دهنده شرایط محیطی و اکولوژی مناسب در زمان ته­نشست رسوبات می­باشد. این اثرفسیل­ها در یک محیط دریایی کم­عمق تا توربیدایتی یافت می­شوند که از حفظ شدگی و تنوع خوبی برخوردار بوده و بیشترین فراوانی آنها در بخش میانی این برش دیده می­شود.

فرسایش تونلی از مهم ترین اشکال ژئومورفولوژیکی تپه ماهورهای بی شکل یا هزار دره در بخش عمده ای از فلیش های مکران است. تحقیق حاضر با هدف تعیین ویژگی های رسوب شناسی موثر در ایجاد فرسایش تونلی سازند فلیش مکران، در محدوده شهرستان های جاسک و سیریک انجام شده است. ویژگی های رسوب نظیر درصد آهک، گچ، هدایت الکتریکی، اسیدیته، بافت، نوع کانی رسی، کلسیم، منیزیم، سدیم، پتاسیم و...، داده های این تحقیق است. نقشه های توپوگرافی و زمین شناسی، عکس های هوایی، تصاویر ماهواره ای، ادوات آزمایشگاهی و نیز نرم افزارهای رایانه ای الویس، آرک جی آی اس و مینی تب ابزارهای اصلی تحقیق را تشکیل داده اند. با استفاده از مدارک موجود و بازدید صحرایی، نقشه لندفرم های محدوده پراکنش بدلندهای مکران ترسیم و بخش های دارای فرسایش تونلی و فاقد آن مشخص شد. با شبکه بندی لندفرم ها، محل های نمونه گیری (نمونه و شاهد)، مشخص و حین کارهای میدانی در عرصه پژوهش، نمونه گیری رسوب نیز انجام شده است. نمونه ها به آزمایشگاه خاک و رسوب انتقال یافته و عواملی نظیر آهک، گچ، بافت، نوع کانی رسی و ... تفکیک و نتایج آزمایشگاهی با آزمون های مناسب آماری در برنامه مینی تب برازش داده شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد هدایت الکتریکی گل اشباع، درصد سیلت، درصد ماسه، درصد آهک، درصد گچ، یون منیزیم، یون کلسیم، یون سدیم و یون پتاسیم، دامنه حساسیت سازند را تعیین کرده و میزان اسیدیته گل اشباع، درصد اشباع خاک و درصد رس، باعث پایداری و مقاومت سازند در مقابل فرسایش تونلی شده است.

یکی از انواع تغییر شکلهایی که در رخساره های خاصی در منطقه ی مکران دیده می شود، «ساختهای مدادی» است که عمدتا در شیلها و سیلتستونها و در بعضی موارد ماسه سنگهای ریزدانه شکل می گیرند. به نظر می رسد تشکیل این ساختها نوعی تغییر شکل تکتونیکی است که در طی فرآیند دگرگونی، قبل از شکل گیری و حضور شیستوزیته به وجود می آید. به عبارتی می توان گفت که مراحل ابتدایی کلیواژ اسلیتی اگر در شرایط و موقعیت خاص با لایه بندی تلاقی کند، یا در موقعیت تلاقی دوکیلواژ قرار گیرد، در رخساره های شیلی می تواند منشا تشکیل ساختهای مدادی گردد. با توجه به این که در بسیاری موارد کلیواژهای اسلیتی با ساختهای بزرگتر مثل چین خوردگیها ارتباط داشته و عمدتا هم جهت با سطح محوری قرار می گیرند، می توان گفت که ساختهای مدادی در راستای محور b (محور چین خوردگی) واقع می شوند.

این مقاله نتایج یک مطالعه میدانی را با هدف توصیف و تفسیر منشأ شبکه رگه ای در جنوب بیرجند ارائه می دهد. در مجاورت افیولیت بیرجند در خاور ایران، رخساره فلیشی پالئوسن – ائوسن در ناحیه پیش بوم بیرجند و همزمان با کوهزایی آلپی (لارامید) نهشته شده است. واحد ماسه سنگی این رخساره در برگیرنده دو دسته رگه کوارتزیتی راست گوشه است. دسته رگه 1 با امتداد N310-340، به موازات پیشانی کوهستان باقران و دسته رگه 2 (N215-240) عمود بر آن تشکیل شده است. بازسازی تنش دیرین در پالئوسن-ائوسن، جهت فشارش ناحیه ‎ای را N240 نشان می‎دهد که عمود بر پیشانی کوهستان باقران است. از لحاظ ساختاری، برای ایجاد رگه های راست گوشه می بایست σ1 عمود بر لایه بندی و σ1 و σ1 افقی باشند. این وضعیت در ائوسن میانی – الیگوسن ایجاد شده است. کشش های پس از برخوردی این دوره باعث کاهش فشار ناحیه ای در منطقه گردید. در نتیجه تنش اصلی بیشینه (σ1) به وضعیت قائم تغییر یافت و تنش میانی (σ2) موازی فشار کوهزایی قرار گرفت. در این شرایط بازشدگی های کششی (حالت I) راست گوشه در نتیجه وارونگی محلی تنش و فشار سیال در رخساره فلیشی تشکیل شدند و در فازهای بعدی دگرشکلی، دسته رگه 1 در راستای دسته رگه 2 متحمل برش چپ بر شدند.

رسوبات فلیش کرتاسه آسیاب خرابه (30 متر) در باختر روستای سیه رود در منطقه جلفا، شمال باختر ایران، مرکب از کنگلومرا، ماسه سنگ، سیلت سنگ و گل سنگ یا مارن است که بیشتر مربوط به بخش های D، B،A  و E توالی بوما هستند. اثر فسیل های متنوع بر روی سطوح زیرین لایه های ماسه سنگ و سیلت سنگ به صورت برجسته حفظ شده اند که شامل: Bergaueria hemispherica, Bergaueria isp., Cochlichnus isp., Granularia isp., Halopoa imbricate, Helminthoida crassa, Helminthopsis abeli, Imponoglyphus torquendus, Neonereites multiserialis, Paleodictyon latum, Paleodictyon cf. majus, Paleodictyon nodosum, Palaeophycus alternatus, Palaeophycus sulcatus, Phycodes templus, Phycodes isp., Planolites annularis, Planolites beverleyensis, Protovirgularia longespicata, Squamodictyon isp., Strobilorhaphe isp., Thalassinoides isp., Taphrhelminthopsis recta, Taphrhelminthopsis convolute, Treptichnus pollardi می باشند. این اثر فسیل ها بیشتر آثار خزشی - تغذیه ای یا تغذیه ای رخساره اثر فسیلی نرئیتس هستند و بر پایه مجموعه اثر فسیلی در شش گروه قابل تقسیم اند. این اثر فسیل ها در دوره های پس از حادثه (post event) ایجاد شده اند. به طوری که بر روی رسوبات گلی پس از جریان های آشفته، اثر فعالیت های زیستی باقی مانده اند. فعالیت جانوران اثرساز هنگام بالا بودن مواد غذایی در دسترس یا اکسیژن محلول افزایش یافته است. در مجموع بر اساس اثر فسیل های یافت شده که متعلق به رخساره اثر فسیلی نرئیتس هستند، رسوبات مورد مطالعه در یک محیط ژرف حوضه رسوبی (Abyssal) نهشته شده اند.

1 بوم های گرانیتی و فلیشی واقع در جنوب زاهدان، دایک های آذرین با ترکیب اسیدی تا حدواسط برونزد دارند که از نظر تقسیم­های زمین­شناسی ایران وابسته به پهنه ی زمین­درز سیستان هستند. این دایک ها دارای روندهای مختلف به ویژه روند غالب شمال غرب - جنوب شرق با طول چند کیلومتر و پهنای متوسط حدود پنج متر هستند. آنها اغلب چین خورده بوده و با سنگ­های میزبان دارای مرز نمایان هستند و به مقدار کم و متفاوت سنگ­های میزبان به ویژه مجموعه های فلیشی ائوسن را هورنفلسی کرده­اند. گستره ترکیب سنگی آنها دیوریتی تا گرانودیوریتی و معادل های خروجی این سنگ­هاست و بیشتر از کانی های اصلی پلاژیوکلاز، بیوتیت، هورنبلند و مقادیر متفاوتی از کوارتز تشکیل شده اند. بافت های پورفیری تا ریزدانه­ای شاخص ترین بافت های موجود در آنها هستند. داده های زمین­شیمیایی این دایک ها آشکار نمود که آنها ماهیت آهکی قلیایی، آهکی قلیایی پتاسیم بالا دارند و متاآلومین تا پرآلومین هستند. آنها از عناصر Rb,Sr,Ba وZr  غنی شده­اند، در حالی که از عناصر Ni,Co و V تهی شدگی نسبت به مرجع کندریت نشان می­دهند. در نمودارهای بهنجارشده نسبت به کندریت و گوشته ی اوّلیه، همه دایک ها از عناصرخاکی نادر سبک (LREE) نسبت به عناصر خاکی نادر سنگین (HREE) غنی­شدگی نشان می دهند. نسبت Eu/Eu* از 99/0 تا 2/1 در آنها تغییر می­کند. نمودارهای زمین­ساختی ماگمایی و سنگ­زایی، وابستگی این دایک ها را به پهنه های فرورانشی و کششی پس از برخورد نشان می­دهند. آنها دارای خاستگاه آمفیبولیتی و از نظر زمین­شیمیایی و محیط تشکیل شبیه توده های گرانیتوئیدی زاهدان هستند. از این رو، به نظر می رسد که مانند گرانیت زاهدان، ماگمای تشکیل دهنده ی این دایک ها نیز ازگوه گوشته ای بالای صفحه فرورو اقیانوس نئوتتیس به زیر صفحه ایران مرکزی پس از برخورد یا کمی پس از برخورد بوجودآمده است.

رخنمون های گسترده ای از نهشته های توربیدایتی در منطقه خاش واقع در جنوب خاوری ایران در دسترس هستند. این رسوبات از توالی چرخه ای مارن، شیل، سیلت سنگ و ماسه سنگ تشکیل شده اند که در طی جریان رسوب گذاری رخدادی ته نشست شده اند. اثر فسیل های گرافوگلپتید فراوان از این نهشته ها جمع آوری و مورد شناسایی قرار گرفتند که شامل 17 اثرجنس هستند. این گرافوگلپتیدها در دو دسته پیش از رخداد رسوبی (توربیدایتی) و پس از رخداد قابل تفکیک هستند. اثر فسیل های پیش از رخداد رسوبی متنوع و در بسترهای گلی ایجاد شده اند و شامل Desmograpton، Helminthorhaphe، Paleodytion، Protopaleodictyon، Scolicia، Spirophycus، Spirorhaphe، Squamodictyon و Urohelminthoida می باشند. اثر فسیل-های پس از رخداد رسوبی در درون لایه های دانه درشت تر سیلت و ماسه سنگ باقی مانده اند و به طور نسبی از فراوانی اندکی برخوردارند و شامل Helicodromites، Helminthopsis، ، Nereites، Paleomeandron، Phycosiphon و Planolites هستند. برخی از اثر فسیل ها چون Paleodictyon متاثر از جریانات بستر در هنگام تشکیل نیز بوده و در جهت جریان آرایش یافته اند. به نظر می رسد بسترهای گلی پیش از رخداد توربیدایتی محل مناسبی برای اثرسازهای با منش زیستی K و بسترها پس از رخداد رسوبی مناسب فعالیت اثرسازهای درون رسوبی با منش زیستی R بوده است. چنین تحلیل های ساختاری اثرفسیل و ارتباط آنها با شرایط محیط رسوبی در تفسیر محیط رسوبی و شرایط تشکیل نهشته های توربیدایتی اهمیت دارد.

غار پوسه در خاور روستای اسکل آباد و نزدیک جاده زاهدان به خاش، در 114 کیلومتری جنوب زاهدان و در حدود 22 کیلومتری باختر کوه تفتان در شمال بلوچستان قرار دارد. این غار در رخساره های فلیشی واقع شده که عمدتا از تناوب شیل و ماسه سنگ تشکیل شده اند. شیل و ماسه سنگها با سیمان ضعیف و لایه بندی نازک، دیواره ها و کف غار را تشکیل می دهند. بخش بالایی و سقف غار را لاهار کواترنر تشکیل داده است. این لاهار با جور شدگی ضعیف، شامل خاکسترهای آتشفشانی همراه با قلوه های ریز تا درشت سنگهای آذرین است.این غار نمونه ای جالب از غارهای غیر کارست (Pseudokarst cave) یا کارست دروغین در منطقه و در ایران می باشد. از داخل غار، چشمه آبی خارج می شود که توسط اهالی استفاده می شود. نتایج تجزیه نمونه های سنگی داخل غار و آب خروجی از غار، موید انحلال ناپذیر بودن سنگهایی است که غار در آن تشکیل شده است. در این مقاله، نحوه شکل گیری و به وجود آمدن این غار از دیدگاه زمین شناسی تجزیه و تحلیل می شود.