با جهانی شدن و پیشرفت فناوری، استفاده از اختراع، قراردادهای انتقال فناوری و روابط بین مخترعان گسترده تر شده است. این عوامل، سبب مطرح شدن نوع جدیدی از قراردادها شده است که «توافق ائتلافی اختراع» یا «قرارداد مدیریت جمعی اختراع» نام دارند. ائتلاف وسیله ای است که دارندگان به اداره اختراع های خود و تجاری سازی آن می پردازند. ائتلاف نوعی مدیریت جمعی حق اختراع های انبوه است که مقتضیات حقوقی و اقتصادی ای سبب مطرح شدن آن می شود: اعطای گسترده حق اختراع، لزوم همکاری مشترک میان مخترعان درجهت تولید براساس اختراع های مشابه، دوری از دعاوی احتمالی نقض اختراع، کاهش هزینه های معاملاتی از آن دست هستند. با توجه به اینکه کشور ایران در مسیر پیشرفت خود با این قبیل قراردادها مواجه است، این مقاله درصدد خواهد بود که خلأ ادبیات حقوق مالکیت فکری را تا حدی رفع کند. سوال اصلی در تحقیق حاضر که متکی بر مطالعه کتابخانه ای و روش تحلیلی است، این است که استفاده از این قراردادها تا چه حد می تواند به نفع مخترعان، مصرف کنندگان و جامعه باشد و به همین جهت از روش هزینه فایده استفاده می کنیم. در این مقاله، ابتدا به تعریف ائتلاف و بیان ویژگی ها آن و سپس به تحلیل اقتصادی آن پرداخته شده است.

چکیده فارسی:حق اختصاص اعتبار عقلایی است که بین شخص با شیء یا مکانی برقرار می شود. در باره ماهیت حق اختصاص بحث و اختلاف نظر وجود دارد که آیا حق مالی، نوعی ملکیت یا سلطنت یا اولویت است. همچنین نسبت به ثبوت چنین حقی اختلاف نظر وجود دارد و برای اثبات آن به ادله ای مانند اجماع، روایت، استصحاب و سیره عقلا استناد شده است . برخی از اموری که جریان حق اختصاص در باره آنها مطرح است عبارتند از: حق اختصاص در اعیان نجس ، سقوط عین از مالیت و ملکیت و حق اختصاص نسبت به عین بعد از جبران خسارت (دادن بدل)، مالکیت معنوی، حق تقدم. شرط تحقق حق اختصاص فایده داشتن و وجود قصد انتفاع است. مزاحمت و تصرف در مورد حق اختصاص بدون اذن صاحب آن حرام است. معاوضه و همچنین تملیک حق اختصاص بطور رایگان به وسیله هبه یا وصیت و وقف آن صحیح است. پایان حق اختصاص نسبت به نوع آن متفاوت است. چکیده عربی: حقّ الاختصاص هو الإعتبار العقلی بین الشخص و الشئ أو المکان. هناک مناقشة حول ماهیة هذا الحق، و هو أنّ هذا الحق هل یعتبر نوعاً من الملکیة أو السلطنة أو أالاولویة؟ هناک أیضا اختلاف حول ثبوت هذا الحق و قد استُنِد لاثبات هذا الحق إلی أدلة کالاجماع و الروایة و الاستصحاب و السیرة العُقلائیة. هناک مسائلُ حولَ حق الاختصاص و هی: حق الاختصاص فی الأعیان النّجِسَةِ، سقوط العین عن المالیة و الملکیة، حق اختصاص العین بعد التّعویض، الملکیة الفکریة و حق الأولویة. شرط تحقق حق الاختصاص هو وجود الفائدة و قصد الانتفاع. إنَّ الإتعاب و التصرف فی هذا الحق دون إذن صاحبه فهو حرام. تصحّ المعاوضة علی حق الاختصاص و تملیکه مجانا بالهِبَة أو الوصیة و الوقف. و تختلف نهایة حق الاختصاص بالنسبة إلی نوعیته.

اختراعی قابل ثبت است که جدید بوده، دارای گام ابتکاری و کاربرد صنعتی باشد. پس از ثبت اختراع، گواهی نامه ثبت اختراع صادر شده و به عنوان یک سند رسمی بر مالکیت دارنده آن دلالت دارد. ممکن است بنابر دلایلی از جمله فقدان یکی از شروط ماهوی اختراع، گواهی نامه مزبور توسط حکم دادگاه بی اعتبار و باطل شود. طبق ماده 18 قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری ایران، بی اعتباری ناشی از بطلان، اثر به گذشته داشته، قراردادهای منعقده بر روی اختراع ثبت شده را باطل و بی اثر می کند. بطلان قرارداد به این معنا است که قرارداد باطل شده، اساساً به وجود نیامده و حقوق و تعهداتی بین طرفین ایجاد نشده است و بنابراین طرف قرارداد مثل لیسانس گیرنده می تواند کل مبلغی را که پرداخت کرده، مسترد نماید. پذیرش این معنا با اغراض حقوق اختراعات از جمله انگیزه بخشی، تشویق به ثبت اختراع، حمایت از مخترعین، تجاری سازی اختراع، ثبات قراردادها و اعتماد در بازار منافات داشته و مانع جدّی برای این امور به حساب می آید. در این پژوهش با لحاظ ضرورت های حقوق اختراعات از جمله لزوم تسهیل نوآوری و تجاری سازی اختراعات و ایجاد محیطی عاری از گواهی نامه های بی اعتبار و فاقد شرایط، این رویکرد قانون گذار به نقد کشیده شده و مغایرت آن با مصالح عمومی، اشاعه دانش و فرآیند تجاری سازی و انتقال دانش و فن آوری نشان داده می شود. در نهایت، اصلاح قانون مذکور و عدم بطلان قراردادها به منظور کمک به فرآیند ابداع و نوآوری پیشنهاد می شود.

ثبت اختراع به عنوان مهم ترین ابزار حمایت از مخترعان همواره مورد توجه سازمان جهانی مالکیت فکری بوده است. ازاین رو تلاش شده تا با ایجاد نظام بین المللی برای ثبت اختراعات در قالب معاهداتی مانند پاریس این موضوع به امری فراگیر مبدل شود. در این راستا، نظام همکاری ثبت اختراعات برای ایجاد وحدت میان کشورها، حرکتی مقدماتی را آغاز کرده است و ماموریت متحدالشکل کردن قوانین شکلی ثبت اختراع در جهت تسهیل ثبت بین المللی اختراع را دارد. پرسشی که مطرح می شود، این است که نظام پی سی تی به چه میزان در هماهنگی قوانین ثبت اختراع موفق بوده و آیا اساسا ایجاد قانون یکسان برای تمامی کشورها و با شرایط متفاوت حاکمیتی امکان پذیر است؟ این پژوهش مبتنی بر روش توصیفی تحلیلی است؛ میزان پذیرش نتایج نظام پی سی تی در ادارات ثبت ملی و منطقه ای بررسی شده و راهکاری مناسب جهت بهبود عملکرد ادارات ثبت ارایه می شود. نتایج نشان می دهد که با ایجاد اصلاحاتی در پی سی تی و وضع مقرراتی برای اعتمادسازی به نتایج بررسی در میان ادارات ثبت، می توان مکانیسم تقسیم کار را اعمال کرد و از این طریق، ناهماهنگی در نتایج بررسی ادارات مختلف را تعدیل نمود.

امروزه بخش اعظم دارایی های شرکت ها و مراکز پژوهشی مهم جهان را دارایی های فکری آنان تشکیل می دهد. این دارایی ها که به طور عمده حاصل فعالیتهای فکری و تحقیقاتی است به شکل های گوناگون دیده می شود و انواع مهم آن عبارت است از اختراع ثبت شده (پتنت)، علایم تجاری و خدمات، طرح های صنعتی و رازهای تجاری.همانطور که حقوق اشخاص مالک دارایی های عادی فیزیکی و مرسوم مثل زمین، ساختمان، اتومبیل و ... در قوانین کشورها پیش بینی شده، حقوق مرتبط با دارایی های فکری نیز در حقوق مالکیت فکری دیده شده است.بنابراین حقوق مالکیت فکری به معنای عام خود عبارت است از حقوق قانونی حاصل از فعالیت ذهنی و فکری در زمینه های صنعتی، علمی، ادبی و هنری، حقوق مالکیت فکری به دو بخش مالکیت صنعتی و حق انحصاری اثر تقسیم می شود.اختراع، چگونگی ثبت و حمایت از آن از مباحث مهم حقوق مالکیت صنعتی محسوب می شود. در این مقاله سعی شده در مورد شرایط اختراع برای ثبت و نحوه تنظیم گزارش اختراع اطلاعات کاربردی ارایه گردد.

امروزه در حوزه ثبت اختراعات اهمیت «ادعا(های) مندرج در اظهارنامه» بر کسی پوشیده نیست. به عبارت دیگر شاید بتوان قلب تپنده اظهارنامه ثبت اختراع را ادعا یا ادعاهای مندرج در آن اظهارنامه دانست. علی رغم ارزش وافر ادعا، قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علایم تجاری مصوب آبان ماه سال 1386، تعریفی از ادعا ارایه ننموده است. از سوی دیگر، در خصوص نحوه نگارش یک ادعا در اظهارنامه، نحوه تفسیر ادعا، مبنای وجودی ادعا، لزوم یا عدم لزوم درج ادعا توسط مخترع و انواع ادعا و نیز مسایل دیگر قانون مسکوت است. از این رو ضرورت شناسایی ادعا، کارکرد و نیز انواع ادعا توسط مقنن، باید ملحوظ نظر قرار گیرد و در راستای شفافیت هر چه بیشتر این موارد گام برداشت. لذا در این مقاله تلاش شده است با روشی تحلیلی-توصیفی علاوه بر مفهوم و جایگاه ادعا به ظرافت های نگارش ادعا که تاثیر بسزایی در پذیرش یا رد اظهارنامه ثبت اختراع توسط کارشناسان مربوطه دارد، پرداخته شود و در این مسیر از اهمیت ادات زبانی صحیح و دسته بندی صحیح ادعا و انتخاب واژگان نمی توان غافل شد. از همین روی، پیش نهاد می شود در طرح پیش نهادی حمایت از مالکیت صنعتی بخشی از قانون به مبحث ادعا اختصاص پیدا کند و به جای ویژگی های ادعا، به عناصر ذاتی ادعا اشاره شود.