هدف از این مطالعه پهنه بندی آب قابل بارش جو ایران زمین می باشد. بدین منظور داده های فشار و نم ویژه طی دوره 1950-2010 از پایگاه داده های NCEP/NCAR وابسته به سازمان ملی جو و اقیانوس شناسی ایالات متحده استخراج و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. به منظور تجزیه تحلیل داده ها و ترسیم نمودارها از نرم افزارهای Surfer، Spss، Matlab بهره گرفته شد. در این مطالعه برای پهنه بندی آب قابل بارش ابتدا میانگین و ضریب تغییرات مکانی در ماه های مختلف استخراج گردیده است سپس برای ناحیه بندی از تحلیل خوشه ای استفاده شده است. داده های حاصل میانگین و ضریب تغییرات ماهانه آب قابل بارش به روش تجزیه خوشه ای ادغام وارد مورد بررسی و تجزیه تحلیل قرار گرفت که پس از ترسیم دندروگرام سه پهنه اقلیمی: ناحیه با آب قابل بارش زیاد و ضریب تغییرات کم، ناحیه با آب قابل بارش متوسط و ضریب تغییرات متوسط و ناحیه با آب قابل بارش کم و ضریب تغییرات زیاد مشخص گردید. به منظور ارزیابی نتایج حاصل از تجزیه خوشه ای، از روش تحلیل ممیزی و آزمون تفاضل میانگین استفاده شد. نتایج حاصل از تحلیل ممیزی نشان داد که 98.24 درصد از یاخته ها به طور صحیح در گروه مربوط به خود قرارگرفته اند.

یکی از مهم ترین عوامل محیطی موثر بر تولید محصول های کشاورزی، آب و هوا است که انسان در مقیاس کوچک و آن هم با صرف هزینه های گزاف قادر به کنترل آن است. بنابراین تنها راه ممکن برای مقابله با محدودیت های اقلیمی شناخت این محدودیت ها، سازگاری با آن ها و لحاظ کردن مدیریت محصول های زراعی است. لذا در این پژوهش جهت پهنه بندی کشت ذرت دانه ای در استان لرستان، از عناصر اقلیمی دما، رطوبت نسبی، درجه روز - رشد، ده ایستگاه سینوپتیک در سطح استان و پارامترهای محیطی شیب و PH خاک استفاده شده است. در میان این فاکتورها دما به دلیل درجه اهمیت بالای آن به صورت فنولوژیکی مورد بررسی قرار گرفت، سپس جهت تولید نقشه های پهنه بندی کشت این محصول از تکنیک های سیستم اطلاعات جغرافیایی استفاده شد. بعد از تولید نقشه های اولیه جهت همسان سازی لایه ها و تعریف مناطق تاثیرگذار، از روش استاندارد سازی فازی استفاده گردید. در نهایت به منظور تلفیق داده ها بر اساس وزن آن ها از روش ارزیابی سلسله مراتبی (AHP) استفاده شد و نقشه پهنه بندی اراضی مستعد کشت ذرت دانه ای در استان لرستان تهیه گردید. نتیجه پهنه بندی با استفاده از روش های مذکور نشان داد که 2.34 درصد از مساحت استان برای کشت این محصول مستعد، 8.55 درصد نیمه مستعد، 13.08 درصد ضعیف و 76.03 درصد دارای شرایط نامناسب می باشند همچنین نتایج به دست آمده بیانگر آن است که بیشتر نقاط مطلوب در مناطق غرب، مرکز و قسمت هایی از شمال استان پراکنده می باشند.

به منظور پهنه بندی اقلیمی استان یزد، چهل و دو متغیر اقلیمی از بین داده های هواشناسی ایستگاه های سینوپتیک و کلیماتولوژی استان و مناطق مجاور انتخاب شد و متناسب با فواصل ایستگاه ها و تغییرات مکانی متغیرهای انتخابی شبکه ای به ابعاد 15´15 کیلومتر روی استان گسترانده شد و با روش کریجینگ مقادیر چهل و دو متغیر برآورد شد. از روش تحلیل عاملی با دوران واریماکس به منظور کاهش ابعاد ماتریس داده ها و از روش تحلیل خوشه ای پایگانی به طریق وارد جهت پهنه بندی اقلیم استان استفاده شد. یافته های این بررسی نشان می دهد پنج عامل اول،  92.83درصد پراش متغیرهای اولیه را بیان می کند. این عوامل عبارت اند از: بارش، دمای گرمایشی، گردوغبار، باد و رطوبت که به ترتیب34.70 ، 32.74، 08.92،7.11 ، 6.39 درصد از تغییرات را نشان می دهند. نتایج تحلیل خوشه ای با روش سلسه مراتبی وارد، نشان می دهد که استان یزد با مساحت 131575 کیلومترمربع دارای شش پهنه اقلیم متفاوت است. این مناطق عبارت اند از: نسبتا خشک و سرد، خشک و غباری، نیمه خشک و سرد، خشک و بسیار گرم، فراخشک و گرم، فراخشک و بادی.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

پهنه بندی اقلیمی و شناخت مهمترین عوامل و عناصر تاثیرگذار بر هر ناحیه، یکی از راه های شناخت شناسنامه اقلیمی نواحی است. برای دریافت شناخت صحیح و جامع از اقلیم استان اصفهان، پهنه بندی اقلیمی با روش های نوین آماری مانند تحلیل عاملی و تحلیل خوشه ای انجام شد. برای این منظور تعداد 25 متغیر اقلیمی از 12 ایستگاه هواشناسی استان انتخاب گردید. سپس طی فرایند میانیابی IDW، ماتریس پهنه ای داده ها به ابعاد 111´25 به دست آمد و مبنای ناحیه بندی قرارگرفت. بررسی اقلیم استان با روش تحلیل عاملی نشان داد که اقلیم استان ساخته 5 عامل است، این عوامل به ترتیب اهمیت عبارتند از: عامل بارشی، عامل دمایی، عامل آسمان صاف و آفتابی، عامل بادی و غباری، عامل گرمایی و رطوبت. تحلیل خوشه ای روی 5 عامل اقلیمی وجود 4 ناحیه اقلیمی را در استان نشان داد. یافته ها حاکی از آن است که عوامل بارشی و دمایی به تنهایی نزدیک به 67 درصد رفتار اقلیمی را در استان تبیین می نمایند.

در این مقاله سعی شده است، پهنه بندی اقلیمی ایران با روشهای چند متغیره انجام و ویژگی های هر اقلیم بطور جداگانه ذکر شود. برای این منظور تعداد 123 متغیر اقلیمی - جغرافیایی در 77 ایستگاه هواشناسی کشور جمع آوری شد. پس از بازسازی و تکمیل داده ها، ده متغیر مهم با روش پروکراستس انتخاب گردید. به منظور گروه بندی ایستگاه ها از روش های تجزیه به عاملها و تجزیه خوشه ای با روش وارد استفاده شد. نتایج نشان داد که دو عامل اول موسوم به دما و بارش بیش از 88 درصد از تغییرات داده ها را توجیه می کرد. مقادیر عامل های اول و دوم، پس از چرخش، برای 77 ایستگاه محاسبه و به عنوان ماتریس ورودی (77×2) در تجزیه خوشه ای مورد استفاده واقع شدند. کل ایستگاه ها با توجه به نمودار درختی حاصل از آن به هفت گروه تفکیک شدند. افزون بر این از روش تجزیه تابع تشخیص به منظور ارزیابی نتایج حاصل از تجزیه به عاملها، در طبقه بندی اقلیمی کشور استفاده شد. نتایج بدست آمده نشان داد که بیش از 92 درصد ایستگاه ها بطور صحیح در گروه مربوط به خود جای گرفته بودند. بنابراین می توان استنباط کرد که پهنه بندی انجام شده در این تحقیق می تواند در مطالعات آتی و در زمینه های مختلف از قبیل کشاورزی (به ویژه زراعت دیم)، آبیاری، و غیره مورد استفاده واقع شود.

نگاشت های خودسازمانده کوهونن گونه ای از شبکه های عصبی مصنوعی با توانایی ویژه در تشخیص الگو و خوشه بندی داده ها با استفاده از ویژگی های آن ها هستند. در این مطالعه، توانایی نگاشت های خودسازمانده کوهونن در منطقه بندی حوضه آبریز ارس به منظور اجرای تحلیل فراوانی منطقه ای سیلاب با استفاده از الگوریتم گشتاورهای خطی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج به دست آمده نشان داد که نگاشت های خودسازمانده می توانند به عنوان ابزاری مفید در زمینه خوشه بندی داده ها و منطقه بندی حوضه های آبریز به کار گرفته شوند. افزون بر این، بر اساس شاخص صحت خوشه بندی، حالت 4 منطقه ای از نظر کیفیت خوشه بندی به عنوان حالت بهینه برای منطقه بندی حوضه آبریز ارس شناخته شد. همچنین بر اساس شاخص های ناهمگنی این حالت در کنار حالت 2 منطقه ای، برای اجرای تحلیل فراوانی منطقه ای سیلاب در حوضه آبریز ارس مناسب ارزیابی شدند. به علاوه، هنگامی که تعداد مناطق برابر 2 باشد، تشکیل مناطق بزرگ تر امکان پذیر خواهد بود.

در این تحقیق با بررسی دمای میانگین ماهانه 338 ایستگاه سینوپتیک و کلیماتولوژی در سرزمین ایران هشت ناحیه دمایی در ایران شناسایی شد و بروش تحلیل خوشه ای فصل بندی مناطق دمایی مشخص شد. با مقایسه دمای میانگین هر ناحیه با میانگین دمای ایران که 18 درجه سلسیوس است هشت ناحیه دمایی نام گذاری شدند. این نواحی دمایی عبارتند از: ناحیه گرم جنوب غربی، سرد دامنه ای، سرد کوهپایه ای، گرم کرانه های خلیج فارس، معتدل دشت سری، معتدل خزری، گرم دشتی و ناحیه سرد کوهستانی که به ترتیب میانگین دمای سالیانه شان 7/24، 6/14، 4/9، 0/27، 2/17، 7/16، 2/20، 1/12 درجه سانتی گراد می باشد. بر طبق نمودارهای خوشه ای هر هشت ناحیه دمایی به لحاظ زمانی از دو فصل دمایی نسبتا متمایز سرد و گرم و فصول گذار تشکیل شده اند.