سرزمین سنداز آغاز حکومت خاندان سومرا (از قرن 11 تا 13 م) تا حکومت انگلیسی ها (1843 تا 1947 م) سهم بسزایی در ترویج زبان و ادب فارسی داشته است و در طول این دوران کتاب های فارسی ارزنده ای در سند به رشته تحریر درآمده که علاوه بر شعر و ادب و تاریخ، شامل تذکره نویسی فارسی نیز می شود. در این مقاله به اختصار به معرفی برخی از تذکره نویسان سند پرداخته خواهد شد که در جهت احیای زبان و ادب فارسی خدمات شایانی را ارایه داده اند و احوال و آثار شعرا، نویسندگان، عرفا و بزرگان دین را با تحمل زحمات بسیار به ثبت رسانده اند و برای ما اطلاعات وافری را فراهم ساخته اند.

نتایج حاصل از بررسی زیستی ساردین سند (Saradinella SINDensis) صید شده توسط شناورهای مجهز به تورپرسارین از آبان ماه 80 تا آبان 81 ساحلی منطقه جاسک نشان داد که اوج اصلی تخم ریزی مشاهده شده در اردیبهشت ماه سال 1381 بود. و  دو اوج دیگر نیز در تیرماه و مهرماه همان سال مشاهده شد. میانگین و انحراف معیار هم آوری مطلق به دست آمده برابر با 9607±18366 عدد تخم بود. مقدار LM50 برای ساردین سند 155 میلی متر محاسبه شد. نسبت جنسی ماده به نر طی دوره بررسی اختلاف معنی دار را در سطح قابل انتظار (1:1) نشان نداد (p<0.05). رابطه بین طول کل و هم آوری مطلق برای این گونه y=3E-0.9x5.8048 بدست آمد.

ساردین سند یکی از گونه های مهم تجاری ماهیان سطح زی ریز در آب های ساحلی بندر جاسک می باشد. برخی از ویژگی های پویایی جمعیت این ماهی از آبان 1380 تا آذر 1381 مورد مطالعه قرار گرفت. پارامتر های رشد L¥ و K برای این گونه به ترتیب19.5 سانتی متر و 1.18 (بر سال) تخمین زده شدند. حداقل و حداکثر طول کل به ترتیب 62 و 188 میلی متر ثبت شدند. to این ماهی برابر با -0.15 و بیشینه سن آن 2.5 سال محاسبه شد. معادله رشد وان برتا لانفی برای این گونه به صورت )(L(t=19.5(1-exp(-1.18(t-(-0.15) بدست آمد. مقدار مرگ و میر کل (Z) با ضریب اطمینان 99 درصد به طور متوسط 3.92 (بر سال) محاسبه گردید. مرگ و میر طبیعی (M) و مرگ و میر صیادی (F) به ترتیب 1.14 (بر سال) و 2.78 (بر سال) و ضریب بهره برداری (E) این ماهی 0.71 تعیین گردید. در مجموع چهار گروه همزاد با میانگین طولی 73، 99، 136 و 169 میلی متر در طی یک سال تشخیص داده شد. بیشینه بازگشت شیلاتی در ماه مرداد و به مقدار 28.52 درصد بود. رابطه طول کل – وزن کل برای این ماهی به صورت W=0.00001L2.9524 بدست آمد.

ساردین سند (Sardinella SINDensis) یکی از گونه های مهم تجاری ماهیان سطحزی ریز در آبهای ساحلی جزیره قشم می باشد. پارامترهای پویایی جمعیت این ماهی از فروردین ماه تا اسفند ماه 1384 مورد مطالعه قرار گرفت. پارامترهای رشد L¥ و K برای این گونه بترتیب 178 میلیمتر و 1.11 (در سال) تخمین زده شدند. حداقل و حداکثر طول کل بترتیب 42 و 172 میلیمتر ثبت شد. to این ماهی برابر با -0.17 و بیشینه سن آن 2.7 سال محاسبه گردید. معادله رشد وان بر تالانفی برای این گونه بصورت L(t)=178(1-exp(-1.11(t-(-0.17)) بدست آمد. مقدار مرگ و میر کل (Z) با ضریب اطمینان 88 درصد بطور متوسط 3.48 (در سال) محاسبه گردید که مجموع مرگ و میر طبیعی (M) و مرگ و میر صیادی (F) بترتیب 1.13 (در سال) است و 2.35 (در سال) و ضریب بهره برداری (E) این ماهی 0.67 تعیین گردید. در مجموع چهار گروه همزاد با میانگین طولی 56، 89، 107 و 141 میلیمتر طی یکسال تشخیص داده شد. بیشینه بازگشت شیلاتی در شهریور ماه و به مقدار 18.62 درصد بود. رابطه طول کل - وزن کل برای این ماهی به صورت W=0.000005L3.1399 بدست آمد.

پس از فروپاشی محمدبن تکش خوارزمشاه، جلال الدین منگیرنی فرزند خوارزمشاه در مقابل مغولان دست به مقاومت جدی زد. وی به غزنه (در افغانستان) رفت و بعد از چند پیروزی، در نبرد با چنگیزخان در سواحل رود سند مغلوب شد و فرار کرد تا در پنجاب و سند امپراتوری کم دوامی بنا نهاد. اما فرار وی منجر به اولین حمله مغول به هند شد. جلال الدین پس از دو سال توقف در هند به امید تجدید بنای امپراتوری به ایران بازگشت و بعد از یک دهه پرتلاطم حمله به عراق و قفقاز در سال 628 ق/ 1231 م در حال فرار از دست مغولان در کردستان کشته شد.مقاله زیر کوششی در جهت بازسازی سلسله حوادث سالهای 21ـ618 ق/4ـ1221 م در شمال غربی هند است که دوران امپراتوری جلال الدین و مغولان و فتح پنجاب و سند به دست خوارزمشاهیان را باتوجه به مقایسه تاریخی سه منبع طبقات ناصری، سیرت جلال الدین منگیرنی و تاریخ جهانگشا بررسی کرده است.

هدف از این مقاله بررسی افزودنی خاکستر ذغال سنگ و خاکستر پوسته برنج بر خواص ریولوژیکی و عملکردی قیر می باشد. در این تحقیق از خاکستر ذغال سنگ و خاکستر پوسته برنج به عنوان افزودنی در درصدهای (0%، 2%، 4%، 6% و 8%) در قیر استفاده شد. جهت بررسی خصوصیات عملکردی قیر آزمایشات درجه نفوذ، نقطه نرمی، مقاومت خاصیت انگمی، حساسیت دمایی، ریومتر برش دینامیکی، ریومتر تیرچه خمشی، ویسکومتر دورانی و آزمایش خزش-باربرداری با تنش چندگانه (MSCR) انجام شد. نتایج نشان داد نتایج نشان داد پارامتر G*/SIND با افزودن مقادیر خاکستر پوسته برنج افزایش می یابد. در حالیکه افزودن خاکستر ذغال سنگ سبب کاهش مقدار پارامتر G*/SIND می گردد و به ازای افزایش درصد افزودنی روند کاهش برای پارامتر شیارشدگی اتفاق می افتد. همچنین اضافه نمودن خاکستر پوسته برنج سبب کاهش مقادیر G*. SIND و اضافه نمودن خاکستر ذغال سنگ سبب افزایش مقادیر G*. SIND می گردد. . پارامتر (Jnr) با افزودن خاکستر پوسته برنج کاهش می یابد. مقادیر کمتر (Jnr) نشان دهنده مقاومت بیشتر مخلوط ساخته شده با آن قیر یا حساسیت کمتر مخلوط نسبت به شیارشدگی می باشد. نتایج مقادیر بهتری را برای افزودنی خاکستر پوسته برنج نسبت به خاکستر ذغال سنگ نشان می دهد.

هدف از این مقاله بررسی افزودنی پودر لاستیک و پودر قیر معدنی گیلسونایت بر خواص ریولوژیکی و عملکردی قیر می باشد. در این تحقیق از پودر قیر معدنی گیلسونایت به عنوان افزودنی در درصدهای (0%، 10%، 20%، 30% و 40%) در قیر استفاده شد. هم چنین به منظور محدود کردن کاهش درجه نفوذ قیر از 30 دهم میلی متر در دمای 25 درجه سانتی گراد، درصد گیلسونایت به میزان 30% ثابت در نظر گرفته شده و درصدهای پودر لاستیک به میزان (5%، 10%، 15%، 20%) متغیر در نظر گرفته شده است. جهت بررسی خصوصیات عملکردی قیر آزمایشات درجه نفوذ، نقطه نرمی، مقاومت خاصیت انگمی، حساسیت دمایی، ریومتر برش دینامیکی، ریومتر تیرچه خمشی، ویسکومتر دورانی و آزمایش خزش-باربرداری با تنش چندگانه (MSCR) انجام شد. نتایج نشان داد نتایج نشان داد پارامتر G*/SIND با افزودن گیلسونایت افزایش می یابد. همچنین پودر لاستیک سبب افزایش مقدار پارامتر G*/SIND می گردد و به ازای افزایش درصد افزودنی روند افزایشی برای پارامتر شیارشدگی اتفاق می افتد. همچنین اضافه کردن پودر گیلسونایت سبب افزایش مقادیر G*. SIND و اضافه نمودن پودر لاستیک سبب کاهش مقادیر G*. SIND می گردد. پارامتر (Jnr) با افزودن گیلسونایت و پودر لاستیک کاهش می یابد. مقادیر کمتر (Jnr) نشان دهنده مقاومت بیشتر مخلوط ساخته شده با آن قیر یا حساسیت کمتر مخلوط نسبت به شیارشدگی می باشد. نتایج مقادیر بهتری را برای افزودنی پودر لاستیک نسبت به گیلسونایت به تنهایی نشان می دهد.

گروه های جات در جنوب شبه قاره هند و سرزمین سند زندگی می کردند. توانایی و تجربه در دریانوردی، تجارت و جنگ های دریایی آنان را به خلیج فارس و سواحل زنگبار کشاند. انتساب این اقوام به کاست های پایین سبب گرایش عده زیادی از آنان به اسلام شد. فتوحات سریع مسلمانان در سند عمدتا متکی بر همکاری جات ها بود. از این پس شمار آنان در ایران و عراق رو به فزونی نهاد. آنان علاوه بر شرکت در لشکرکشی های مسلمانان، به شورش های بسیاری نیز دست زدند. در شبه قاره هند نیز همواره جات های غیرمسلمان با حاکمان مسلمان درگیر بودند و سخت گیری برخی از سلاطین مغول سبب انسجام جات ها شد و از دسته های شورشی به جمعیتی متحد و دارای تشکیلات حکومتی تبدیل شدند. اسب سواران شجاع در شورش های ضد کمپانی هند شرقی حضوری چشمگیر داشتند. انگلستان به شیوه های غیرمستقیم از اخذ مالیات های سنگین به تدریج آنان را به انزوا کشانید.

تمدن دره سند، عنوان تمدنی است که از هزاره سوم تا 1500 قبل از میلاد در دره رود سند و در قسمتی از شبه قاره، رونق داشته و یکی از عالی ترین و نخستین تمدن های جهان محسوب می شود. این تمدن بوسیله اکتشافاتی که از 1922 م به بعد در موهنجو دارو درهاراپا به عمل آمده کشف شده و این دو مکان مراکز اصلی دره سند و شهرهای عمده آن بوده اند.این تمدن از آغاز تاکنون هنرمندان، نویسندگان، دانشمندان و شاعران و عارفان بسیاری را به جامعه انسانی تحویل داده است که یکی از آنان میرصوبدارخان تالپور فرزند و ولیعهد میر فتحعلی خان-فاتح سند-بود. او در سال 1217 هجری برابر با 1802 میلادی ساعتی پیش از مرگ پدر به دنیا آمد و در سال 1262 هجری برابر با 1846 میلادی در حالی که فقط 44 سال داشت در نهایت ناگواری در تبعیدگاه خود کلکته دارفانی را وداع گفت. وی صاحب چندین مثنوی به سبک مثنوی های نظامی شاعر قرن ششم ایران است. مثنوی جدایی نامه که در سال 1260 هجری سروده شده همان گونه که از نام آن بر می آید داستان جدایی او از زادگاه اوست و در بحر متقارب یعنی «فعولن فعولن فعولن فعل» سروده شده که وزنی حماسی است و شاهنامه فردوسی، حماسه بزرگ ملت ایران نیز در همین بحر عروضی سروده شده است. من نام این اثر یعنی جدایی نامه میرصوبدار خان را «حماسه غم» می گذارم و در این مقاله به نقد و بررسی آن می پردازم.