با توجه به قرابت ظاهری و تشابه خواص جمعیت های مختلف مرزه (Satureja spp. )، تفکیک گونه های آن از یکدیگر مستلزم انجام مطالعات تکمیلی و دقیق تر است. بر این اساس، S. avromanica و S. edmondi به عنوان دو گونه اندمیک ایران، به لحاظ خصوصیات کاریوتیپی و فیتوشیمیایی، مورد مطالعه قرار گرفتند. در مطالعات سیتوژنتیکی، صفات متعددی چون طول کل کروموزوم (TL)، طول بازوی بلند (LA)، طول بازوی کوتاه (SA)، شاخص سانترومری (CI)، درصد شکل کلی کروموزوم (%TF)، اختلاف طول نسبی (DRL)، شاخص عدم تقارن درون کروموزومی (A1)، شاخص عدم تقارن بین کروموزومی (A2)، شاخص پراکندگی (DI)، و فرمول کاریوتیپی (KF) برای جمعیت های 48 و 55 از مرزه ادموندی و 63 و 67 از مرزه اورامانی اندازه گیری و محاسبه شد. بر اساس نتایج، عدد پایه کروموزومی در جمعیت های اورامانی و ادموندی به ترتیب 12x=، (24x=2n=2) و 15x=، (30 x=2n =2) بود. در تجزیه خوشه ای به روش پیوستگی کامل، جمعیت های 63 و 67 در یک خوشه و جمعیت های 48 و 55 در خوشه دیگر واقع شدند. همچنین جمعیت های دو گونه از نظر تمامی صفات کاریوتیپی مورد مطالعه، با یکدیگر اختلاف آماری معنی داری داشتند (P<0. 01). بر اساس آنالیز GC-MS، به ترتیب 21 و 25 ترکیب مختلف در اسانس مرزه ادموندی و مرزه اورامانی ردیابی شد. ترکیبات اصلی موجود در اسانس مرزه اورامانی، piperitone (%19) و piperitenone (3/%26) بود، در حالی که عمده ترین اجزای موجود در اسانس مرزه ادموندی p-cymene (2/%63)، thymol (7/%5) و γ-terpinene (8/%8) بود. بیشترین (36/1%) و کمترین (42/0%) میزان بازده اسانس به ترتیب مربوط به جمعیت های 63 از مرزه اورامانی و 48 از مرزه ادموندی بود. بنابراین، دو گونه مذکور، به عنوان گونه های مستقل و متمایز از یکدیگر تلقی می شوند. همچنین، انجام مطالعات تکمیلی برای بررسی تنوع ژنتیکی این دو گونه به کمک مارکرهای مولکولی مختلف می تواند در تأیید نتایج حاضر، نیز حائز اهمیت باشد.

عملکرد گونه های Satureja mutica و S. isophylla و پنج اکسشن از گونه S. mutica در شرایط دیم منطقه دماوند در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار ارزیابی شد. گونه ها اختلاف معنی داری برای وزن خشک بوته، درصد اسانس، قطر تاج پوشش گیاه، ارتفاع بوته، تعداد شاخه های فرعی و طول برگ داشتند و گونه S.mutica از نظر این صفات برتر از گونه S. isophylla بود. همچنین، اکسشن های گونه S.mutica برای بازده اسانس، طول و عرض برگ، ارتفاع گیاه و تعداد شاخه اصلی و فرعی تفاوت معنی دار نشان دادند و دو اکسشن از شمال شرقی کشور به ترتیب برای بازده اسانس و تعداد شاخه و یک اکسشن از شمال کشور از نظر ارتفاع گیاه و طول برگ دارای بالاترین میزان بودند. همچنین، وزن خشک بوته با قطر تاج پوشش و تعداد شاخه همبستگی مثبت و معنی داری نشان دادند. در تجزیه به مولفه های اصلی، 3 مولفه اول به ترتیب با 66، 20 و 9 درصد و در مجموع بیش از 95 درصد از تنوع متغیرها را تبیین کردند. در مولفه اول، قطرتاج پوشش، وزن خشک بوته و میزان اسانس، در مولفه دوم، ابعاد برگ و در مولفه سوم، تعداد شاخه های اصلی و فرعی موثرترین صفات در این تغییرات بودند. تجزیه خوشه ای، گونه S. isophylla رادریک گروه مجزا قرار داد. اکسشن های mu1Kh و mu2Kh گونه S. mutica در یک گروه و اکسشن های mu2Gl، mu3Gl و mu1Mz این گونه در گروه دیگر قرار گرفتند. باتوجه به نتایج این مطالعه، اکسشن mu1Kh مرزه S.mutica قابل کشت و بهره برداری در شرایط دیم منطقه دماوند می باشد.

ورم پستان یکی از پرهزینه ترین بیماری های موجود در صنعت دامپزشکی بوده که علاوه بر خسارات مالی، تبعات بهداشتی فراوانی را برای جامعه انسانی نیز به همراه داشته است. باکتری استافیلوکوکوس اورئوس یکی از مهمترین علل بروز این بیماری در دامداری ها بوده که به دلیل مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها و وجود برخی خواص میکروبیولوژیک مقاومت بسیار بالایی به طیف وسعی از داروهای صنعتی دارد. در این پژوهش از گیاه مرزه سهندیکا با نام علمی (Satureja sahendica)بدین منظور استفاده شد. برای انجام این پژوهش بعد از نمونه گیری از شیر دام های ورم پستانی، نمونه های اخذ شده تحت شرایط استریل و در کنار یخ به آزمایشگاه منتقل شده و پس از کشت نمونه در محیط های کشت آزمایشگاهی و تأیید وجود باکتری استافیلوکوکوس اورئوس مقادیر حداقل غلظت مهارکنندگی(MIC) و حداقل غلظت کشندگی (MBC) برای این گونه مشخص شد. نتایج حاصل مشخص کرد که اسانس این گیاه در غلظت 0. 82±2. 3 میلی گرم بر میلی لیتر برای (MIC) و 3. 66 ±10. 14. میلی گرم بر میلی لیتر برای (MBC) بر روی باکتری مذکور مؤثر است. نهایتاً مشخص شد می توان از اسانس گیاه مرزه سهندیکا برای جلوگیری از رشد باکتری استافیلوکوکوس اورئوس به جهت کنترل بروز مقاومت آنتی بیوتیکی استفاده کرد.

با توجه به قرابت ظاهری و تشابه خواص برخی گیاهان دارویی، شناسایی دقیق تر آنها به کمک روش های مختلف ضرورت دارد. بر این اساس در پژوهش حاضر به مطالعه و مقایسه مرزه رشینگری (Satureja rechingeri Jamzad) و مرزه خوزستانی (S. khuzistanica Jamzad) به لحاظ خصوصیات ریخت شناختی، فیتوشیمیایی و مولکولی پرداخته شد. بذرهای مرزه رشینگری و خوزستانی به ترتیب از استان های ایلام و لرستان جمع آوری شدند و پس از شناسایی علمی، در گلخانه پژوهشی مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور کاشته شدند. سپس نشاءها به مزرعه تحقیقاتی مؤسسه مذکور براساس آزمون t (n=3) منتقل شدند. چندین صفت مهم ریخت شناختی ازجمله طول گل آذین، طول میانگره ساقه گل آذین، طول و قطر کاسه گل، طول سه دندانه بزرگ و دو دندانه کوچک، طول و قطر جام گل، طول پرچم، طول کلاله، طول و عرض برگ اندام رویشی، طول و عرض برگک، قطر ساقه، ارتفاع بوته، تعداد شاخه اصلی و فرعی، بزرگ ترین و کوچک ترین قطر تاج پوشش و طول و عرض برگ اندام زایشی در مرحله گلدهی کامل در سال سوم کاشت اندازه گیری شد. از سرشاخه های گلدار گیاهان در سال سوم کاشت به روش تقطیر با آب اسانس گیری شد. بازده اسانس ها محاسبه و با استفاده از کروماتوگراف گازی فوق سریع (GC-FID) و کروماتوگراف گازی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS) ترکیب های تشکیل دهنده آنها شناسایی شد. از روش بارکدگذاری DNA و نشانگر ITS به منظور مطالعات مولکولی روی این دو گونه مرزه استفاده شد. نتایج نشان داد، این دو گونه از نظر تمامی صفات ریخت شناختی مورد بررسی اختلاف معنی دار (P<0. 01) با یکدیگر نداشتند. 13 ترکیب مشترک در اسانس این دو گونه مرزه شناسایی شد. اسانس مرزه رشینگری و خوزستانی به ترتیب شامل 88. 6% و 89. 5% کارواکرول بود. بازده اسانس مرزه رشینگری 3. 13% و مرزه خوزستانی 3. 04% بدست آمد. این دو گونه 100% تشابه نوکلئوتیدی با یکدیگر داشتند و از قرابت بالایی با گونه S. bachtiarica (98%) برخوردار بودند. بر این اساس به احتمال زیاد مرزه رشینگری و خوزستانی نه تنها گونه های مستقل از یکدیگر نیستند بلکه ممکن است اکسشن های مختلف یک گونه باشند.

دیسمنوره یکی از شایع ترین مشکلات خانم ها، به خصوص در زمان شروع بلوغ است. در پژوهش حاضر به بررسی اثر یک داروی گیاهی به نام Satureja-khoozestanica (از انواع مرزه) که به صورت عصاره تهیه شده بود، بر درمان دیسمنوره پرداخته و تاثیر آن با درمان های معمول (NSAIDS) مقایسه شد.عصاره گیاه مزبور به صورت کپسول تهیه و به 135 بیمار طی سه ماه خورانده شد. سپس توسط پرسشنامه هایی که از قبل تهیه شده بود؛ درباره اثر دارو از بیمار سوال می شد. اغلب بیماران سنی بین 20-16 داشتند. این بیماران به طور معمول قبل از مصرف این دارو از NSAIDS استفاده می کردند. نتایج به دست آمده نشان داد که از 135 بیمار، 6 نفر (4.4%) بی اثر بودن داروی مورد نظر را گزارش کرده بودند. 6 نفر (4.4%) اصلا دارو را مصرف نکرده بودند . 123 نفر (91.2%) اثر بخشی گیاه را تایید نموده بودند. این در حالی است که داروهایی شبه آسپرین تنها در 80% موارد موثر است.از طرفی عوارض جانبی ذکر شده برای این گیاه در مقایسه با عوارض داروهای NSAIDS بسیار کمتر است. شایع ترین عارضه گزارش شده از این دارو افزایش خون ریزی (15.5%) بوده است. بنابراین استفاده از مرزه روش آسان، غیر تهاجمی، بی خطر و موثر در درمان دیسمنوره است.