گیاهان دارویی منابع ارزشمند آنتی اکسیدان های طبیعی از قبیل برخی ترپنوئیدها و ترکیبات فنلی هستند و دارای پتانسیل بالا به عنوان جایگزینی مناسب برای آنتی اکسیدان های سنتزی در کاهش استرس اکسیداتیو می باشند. لذا هدف از این تحقیق، بررسی و مقایسه فعالیت آنتی اکسیدانی، ترکیبات فنلی و میزان اسانس برخی جمعیت های آویشن کوهی و دنایی در شرایط زراعی می باشد. مطابق نتایج، میزان IC50 جمعیت های مختلف آویشن کوهی از 20.98mg/ml تا 48.7mg/ml و میزان ترکیبات فنلی از 42.6mg GAEg-1 تا 67.64mg GAEg-1 متغیر بودند. بیشترین فعالیت آنتی اکسیدانی و ترکیبات فنلی در گونه آویشن کوهی در جمعیت قزوین مشاهده شد. به طورکلی کمترین (19.3mg/ml) IC50 و بیشترین ترکیبات فنلی (107.6mg GAEg-1) در جمعیت خرم آباد 1 از گیاه  Thymus daenensis subsp. lancifoliusمشاهده شد. همچنین برای صفت بازده اسانس بیشترین بازده اسانس در جمعیت مازندران 1 (2.5%) در گیاه آویشن کوهی و خرم آباد 1 (3.5%) از گونه  Thymus daenensis subsp. lancifoliusمشاهده شد. در بین جمعیت های مورد بررسی، گونه  Thymus daenensis subsp. lancifoliusبهترین فعالیت آنتی اکسیدانی و بالاترین درصد اسانس را در بین جمعیت های مورد مطالعه نشان داد.

این تحقیق به منظور بررسی کمیت و کیفیت اسانس دو گونه از آویش Thymus fedtschenkoi وThymus daenensis  در رویشگاه های مرتعی استان کردستان در سال 1389 اجرا گردید. برای انجام این تحقیق در زمان گلدهی مقدار لازم از اندام هوایی گیاه برداشت و در شرایط اتاق خشک گردید. استخراج اسانس به روش تقطیر با آب و با استفاده از طرح کلونجر انجام شد. به وسیله دستگاه های گاز کروماتوگراف (GC) و گاز کروماتوگراف متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS) ترکیبات شیمیایی موجود در اسانس هر یک از گونه ها شناسایی شد. نتایج نشان داد که بیش از 20 ترکیب شیمیایی متفاوت در اسانس گونه های آویشن وجود دارند. بازده اسانس گونه Thymus fedtschenkoi، 1.31 درصد و مهمترین مواد موثره آن شامل تیمول (62.15 درصد)، پی - سیمن (12.03 درصد)، گاما - ترپینن (6.45 درصد) وکارواکرول (4.82 درصد) بود، در حالی که بازده اسانس در گونه Thymus daenensis 2.53 درصد و مواد موثره آن شامل تیمول (70.59 درصد)، گاما - ترپینن (8.78 درصد)، پی - سیمن (6.11 درصد)، و کارواکرول (3.43 درصد) گزارش گردید.

سرزمین پهناور ایران بدلیل تنوع آب و هوائی و موقعیت خاص جغرافیایی آن، به عنوان رویشگاه مناسب برای گونه های مختلف آویشن (Thymus) شناخته می شود. آویشن گیاهی است که ارزش غذایی و دارویی فراوانی دارد و در میان گیاهان مرتعی جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده است. لذا بررسی عوامل تهدید کننده حیات این گیاه از جایگاه مهمی برخوردار می باشد. دو گونه آویشن شامل آویشن کوهی (T. kotschyanus; Boiss. & Hohen) و آویشن کرک آلود (T. pubescens; Boiss. & Kotschy ex Čelak) رویشگاه قابل توجهی در مراتع استان البرز دارند. در این پژوهش آفات و بیماری های این دو گونه در 14 ایستگاه مختلف در استان البرز بررسی گردید. جمع آوری نمونه ها در سه مقطع زمانی (اردیبهشت، تیر و شهریور) صورت گرفت و حشرات جمع آوری شده جهت شناسایی به آزمایشگاه منتقل شدند. نتایج بیانگر حضور شش نوع آفت روی گونه های آویشن بود. شته سبز آویشن (Aphis serpylli) و گونه تریپس ((Haplothrips reuteri از روی هر دو گونه ی آویشن جمع آوری شد. کنه تارعنکبوتی (Tetranychus urticae)، گونه تریپس (Aeolothrips mongolicus)، یک کنه از جنس Bryobia، و گیاه انگلی سِس (Cuscuta sp.) صرفا بر روی آویشن کوهی مشاهده شد. همچنین بیماری لکه برگی آلترناریای نیز روی برگ آویشن کوهی تشخیص و شناسایی گردید. کنه (Baryobia sp.) برای نخستین بار از روی گیاه آویشن گزارش می-شود. نتایج این تحقیق می تواند مورد استفاده مدیران منطقه ای و ذی نفعان قرار گرفته و در حفاظت از گونه های جنسThymus در مراتع استان البرز کمک شایانی بنماید.