پی بردن به وضعیت معیشتی جوامع باستانی بر اساس بقایای انسانی و حیوانی همواره مورد توجه باستان شناسان بوده است. میزان عنصر شیمیایی استرانسیوم در اسکلتهای انسانی جوامع باستانی، یکی از منابع مطالعه این جوامع است. میزان استرانسیوم در اسکلتهای باستانی اطلاعاتی درباره موقعیت اجتماعی ساکنان جوامع پیش از تاریخ در اختیار ما قرار می دهد. سالهای متمادی است که استخوانهای انسانی که از محوطه های باستانی به دست می آیند؛ جهت پی بردن به وضعیت معیشتی جوامع انسانی مورد مطالعه قرار گرفته اند. این مطالعات نه تنها به وسیله باستان شناسان بلکه به وسیله انسان شناسان و شیمیدانان نیز انجام گرفته است. اما در ایران مطالعات اینچنینی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این پژوهش بر آنیم تا با استفاده از روش طیف سنج فلورسنسه اشعه مجهول XRF)) به بررسی میزان استرانسیوم در دندانهای اسکلتهای انسانی باستانی از محوطه ولیران دماوند بپردازیم و از این طریق اطلاعاتی درباره وضعیت معیشتی و نظام اجتماعی در بین ساکنان این محوطه به دست آوریم.

پی بردن به وضعیت زیست محیطی و الگوی معیشتی در محوطه های باستانی یکی از مسائل مهم در مطالعات باستان شناسی است. باستان شناسان از روش های گوناگونی برای انجام این مطالعات استفاده می کنند؛ یکی از این روش ها بررسی وضعیت غذایی از طریق اندازه گیری و مطالعه عناصر تشکیل دهنده اسکلت های باستانی است. اشکانیان در طول سالهای 238 پ.م. تا 224 م. بر ایران حکومت کردند.آنها به مرور قلمرو خود را از شرق به غرب گسترش داده و نواحی جدیدی را به قلمرو خود افزودند.گسترش قلمرو اشکانی باعث شد که مناطق متنوعی از نظر زیست محیطی در قلمرو این پادشاهی بگنجد. تنوع زیست محیطی باعث ایجاد تنوع غذایی در محوطه های مختلف بازمانده از این دوره شد. تجزیه عنصری دندان های اسکلت های انسانی که از محوطه ها و گورستان های دوره اشکانی به دست آمده، اطلاعات ارزشمندی را درباره الگوی غذایی مردمان این دوره در اختیار ما قرار می دهد. در این مقاله با هدف دستیابی به اطلاعاتی درباره وضعیت غذایی در دوره اشکانی با استفاده از دستگاهPIXE (گسیل پرتو X در اثر بر انگیختگی با پروتون) به تجزیه عنصری دندان های اسکلت های انسانی این دوره می پردازیم. دندان های مورد مطالعه از شیان، خرند، گنداب، ولیران و نخل ابراهیمی به دست آمده اند. آهن ، کلسیم، استرانسیوم، روی و فسفر عناصری هستند که در این پژوهش مورد تاکید قرار می گیرند. در این پژوهش موفق به کسب اطلاعاتی درباره نوع غذاهای مصرفی وتنوع غذایی در جوامع مورد مطالعه در دوره اشکانی شده ایم.

سکه ها اسناد و مدارک ارزشمندی از تاریخ و فرهنگ و هنر و مذهب ایران در دوره های قبل و بعد از اسلام هستند که در کاوش ها و مطالعات باستان شناسی جهت تاریخ گذاری دارای اهمیت زیادی هستند. استفاده از این اسناد بخش مهمی از مطالعات تاریخی ایران در دوره های اشکانی و ساسانی را تشکیل می دهند و همانند کتیبه ها و نقش برجسته ها بسیاری از مسائل تاریخی را متبادر می کند. در کاوش های باستان شناسی محوطه ی باستانی ولیران آثاری از دوره های اشکانی و ساسانی کشف گردید. از مهم ترین یافته های کاوش در این محوطه تعداد هفت سکه از گورستان مربوط به دوره ی اشکانی و هشت سکه از داخل معماری متعلق به دوره ی ساسانی بود. از آنجایی که سکه های دوره های اشکانی و ساسانی دارای کتیبه و نقش های مختلفی هستند، مطالعه و خواندن آن ها می تواند اطلاعات ارزنده ای درخصوص نام شاهان و شکل ظاهری آن ها، محل ضرب سکه ها، القاب و عناوین، مذهب و به طورکل تاریخ گذاری دقیق تری از محوطه ارائه دهد. پژوهش حاضر برمبنای مطالعه و خواندن سکه های مکشوف از کاوش های محوطه ی تاریخی ولیران گذارده شده تا از این طریق بتوان خلاء های علمی را درخصوص دوره های اشکانی و ساسانی که به واسطه ی عدم کاوش باستان شناختی در منطقه ی شمال فلات مرکزی و به ویژه منطقه ی دماوند به وجود آمده را تا حدودی جبران کرد. این پژوهش به روش توصیفی و با تکیه بر کاوش های میدانی، مطالعات کتابخانه ای و با کمک از دانش زبان های باستانی جهت پاسخ به پرسش هایی همچون، گورستان اشکانی و قلعه ی ساسانی محوطه ولیران در زمان کدام یک از شاهان دوره های اشکانی و ساسانی و به مدت چند سال مورد استفاده قرار گرفته است؟ سکه های مکشوف دارای چه ویژگی هایی و سبک شناسی آن ها چیست؟ به انجام رسیده است. نتایج حاصل از مطالعه ی سکه ها نشان می دهد که اشکانیان از دوره ی مهرداد دوم تا اُرد اول در حدود 100 سال اشکانیان از گورستان ولیران جهت دفن اموات خود استفاده کرده اند و تقریباً پس از 500 سال وقفه، ساسانیان در زمان خسرو اول با ساخت قلعه ای در این محل مستقر شده اند.