جامعه بشری برای اجرای قوانین و حفظ نظم و آرامش نیاز به نظام مدیریتی دارد. دین اسلام برای سعادت مسلمانان و اجرای صحیح قوانین آن به این موضوع توجه کرده و ولایت و امامت را قرار داده است. در قرآن متون دینی نیز مطالب زیادی در این باره ذکر شده است. پیامبر (ص) در غدیر خم تکلیف خلافت را روشن کردند تا زمین هیچ گاه از حجت خدا خالی نباشد. ادبیات شیعه نیز حق مطلب را ادا کرده و شاعرانی در این زمینه هنرنمایی کرده اند که ذکر اشعارشان خالی از لطف نیست.

امام در اصطلاح شیعه جانشین رسول خدا (ص) در همه امور دنیوی و اخروی می باشد؛ ایشان پس از پیامبر (ص) غیر از دریافت وحی تمام اختیارات پیامبر (ص) را دارد. از آن جایی که آخرین امام معصوم امام زمان (عج) در پس پرده غیبت است حال سوال این است که استمرار امامت در زمان غیبت چگونه است؟ و چه اختیاراتی متوجه او می باشد؟ در این مقاله به این نتیجه رسیده ایم که استمرار امامت در زمان غیبت توسط فقهای جامع الشرایط می باشد و در این باره کم تر مخالفتی شده است. اما درباره محدوده اختیارات فقها اقوالی مختلفی وجود دارد. این تحقیق مساله محور بوده و به روش تحلیلی پیش رفته و در جمع آوری اطلاعات از روش کتاب خانه ای و با ابزار فیش برداری سود جسته ایم.

ولایت فقیه از جمله مباحثی است که اندیشمندان متقدم به آن پرداخته و نتایج مختلفی از آن به دست آوردهاند. هدف از نگارش این پژوهش، اثبات ولایت فقیه از طریق یکی از ادله نقلی یعنی مقبوله عمربن حنظله است که مورد استناد بزرگان و صاحبنظران میباشد. در این پژوهش با روش تحلیل محتوا به اعتبارسنجی سندی و دلالی این مقبوله پرداخته و نحوه استدلال آیتالله خوانساری، آیتالله خوئی و امام خمینی را در استدلال به این مقبوله مورد واکاوی قرار میدهد. نتایج به دست آمده از این تحقیق آن است که همه اندیشمندان و فقها در طول تاریخ قائل به ولایت فقیه بوده اما در حدود آن اختلاف دارند. در این میان امام خمینی(ره) قائل به ولایت مطلقه فقیه بوده و طریق این مقبوله را به لحاظ سندی و دلالی میپذیرد. آیتالله خوئی اشکالاتی به مقبوله وارد کرده و در نهایت ولایت فقیه را پذیرفته اما نه از راه دلالت مقبوله عمربن حنظله، ایشان ولایت مطلقه فقیه را که در حد اختیارات معصوم باشد نمیپذیرد، اما در امور اجتماعی و حکومتی بسیاری از امور را از شئون ولیفقیه میداندکه نمونه بارز آن جهاد ابتدایی است. ایشان دایرهی امور حسبه را گسترده دانسته؛ به طوری که امور حکومتی را هم شامل میشود. آیت الله خوانساری نیز حوزه ولایت فقیه عادل را محدود در امور حسبیه دانسته، اما قائل به محدود بودن دایره آن است و دلالت مقبوله عمربن حنظله را برای اثبات ولایت فقیه مورد قبول نمیداند و آن را در مقام نصب قاضی تلقی میکند نه نصب حاکم.

ولایت قدرت بر تصرف مستقیم بدون نیاز به اجازه از کسی می باشد، ولایت در نکاح رای و نظر در امر نکاح و اذن و یا منع اذن است. وقوع مستمر اختلاف دین بین ولی و مولی علیه در عصر حاضر، مستلزم بررسی تخصصی این قضیه، از جمله تاثیر آن بر ولایت در نکاح است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی به مسئله محوری تاثیر اختلاف دین ولی و مولی علیه بر ولایت در نکاح پرداخته و به این یافته ها رسیده است که: فقهای اسلامی توافق دینی ولی و مولی علیه را شرط ثبوت ولایت در نکاح دانسته و برای آن دلایلی از آیات و روایات و اجماع ذکر کرده اند. مناقشاتی نسبت به این دلایل نیز مطرح است. چنان چه اتفاق دین مابین ولی و مولی علیه وجود نداشته باشد، فقها ولایت را ساقط و شخص دیگری را جایگزین ولی نموده اند. در کل با توجه به صور جواز ولایت در نکاح و مناقشات وارده بر دلایل شرط اتفاق دین ولی و مولی علیه، به نظر می رسد که در حالت اضطرار و ضرورت و با رعایت مصلحت مولی علیه، اختلاف دین ولی و مولی علیه بر ثبوت ولایت و صحت و آثار نکاح خللی وارد نکند.

نعمت ولایت از منظر قرآن کریم و نهج البلاغه به عنوان یکی از بزرگ ترین نعمت های الهی شناخته می شود که نقش بسزایی در رشد و تعالی انسان ها دارد. ولایت به عنوان راهنمای الهی در جهت هدایت مردم به سوی کمال و سعادت، از اصول اساسی در مکتب اسلام به شمار می آید. با توجه به آموزه های وحیانی قرآن و کلمات اهل بیت(علیهم السلام)، تأسیس و تبیین زمینه های بهره برداری مردم از نعمت ولایت برای رشد و تعالی انسان ها از اهمیت بالایی برخوردار است. هدف این تحقیق بررسی زمینه های بهره برداری مردم از نعمت ولایت در جهت رشد و تعالی از منظر قرآن کریم و نهج البلاغه است. این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال است که چگونه انسان ها می توانند از این نعمت برای رشد معنوی، دینی، اجتماعی و اخلاقی خود استفاده کنند و چه ارتباطی میان اطاعت از اولیاء الهی و دستیابی به کمال انسانی وجود دارد. روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی است که با بهره گیری از منابع معتبر اسلامی همچون قرآن کریم و نهج البلاغه به تحلیل مفاهیم و آموزه های دینی پرداخته می شود. در این پژوهش، ضمن بررسی آیات قرآن و احادیث اهل بیت(علیهم السلام)، به تحلیل اصولی و نظری در رابطه با ولایت و تاثیر آن بر رشد و تعالی انسان پرداخته شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که نعمت ولایت به عنوان یکی از مهم ترین نعمات الهی، می تواند زمینه ساز رشد و تعالی انسان در ابعاد مختلف باشد. اطاعت از اولیاء الهی که به طور خاص در قرآن کریم و نهج البلاغه بر آن تأکید شده، در واقع به معنای اطاعت از خداوند است. در این راستا، ولایت اهل بیت (علیهم السلام) به عنوان مصداق کامل ولایت الهی، انسان ها را در مسیر حق و رشد قرار می دهد. همچنین، ولایت نه تنها به عنوان راهنمای الهی در عرصه های فردی، اجتماعی و اخلاقی عمل می کند، بلکه سبب تقویت ارتباط فرد با خداوند و دستیابی به کمالات انسانی می شود.

A Review on the Meaning of “ Ruku” in the Verse of Wilayah from Sunni and Shi’ ite Perspective Seyed Mahmood Tayeb Hoseini * Received: 5/3/2018 | Accepted: 11/17/2018 Abstract یکی از آیه های مهم در موضوع امامت که میان دو فرقة اهل تسنن و شیعه بحث ها و اختلاف های گستردهای در تفسیر آن درگرفته، آیة 55 سورة مائده مشهور به آیة ولایت است. این آیة شریفه از زوایا و بخش های مختلف همچون شأن نزول، معنا و مقصود ولایت، مقصود از «الذین آمنوا»، علت جمع آمدن «الذین آمنوا» و. . . قابل بحث است. یکی از بخش های اساسی این آیة شریفه که نقش مهمی در فهم سایر بخش های آن دارد و اختلافات جدی ای میان فرق اسلامی دربارة آن وجود دارد، بیان معنا و مقصود «رکوع» در آن است. در مقاله حاضر، به روش تطبیقی دیدگاه مفسران فریقین دربارة معنای «رکوع» نقل و نقد شده است. نقد دیدگاه مفسران شیعه و اهل تسنن، بررسی موضوعی واژة رکوع در قرآن براساس سیر تاریخی و ترتیب نزول آیات، و پیرو آن ادعای اینکه «رکوع» در این آیه یک معنای تنزیلی دارد که همان رکوع ظاهری است و یک معنای باطنی دارد و آن خضوع است، در این مطالعه تطبیقی بررسی می شود. تازه های تحقیق از رهگذر مطالعه و مقایسة آرای مفسران شیعه و اهل تسنن در معنای «رکوع» در آیة ولایت نتایج ذیل حاصل شد: 1. از ظاهر سخن مفسران متقدم، تا پیش از ابومسلم اصفهانی به دست میآید که از «راکعون» در آیة ولایت رکوع ظاهری نماز میفهمیدهاند؛ 2. ظاهراً برای نخستین بار، ابومسلم اصفهانی (د330ق) مفسرِ عقل گرای معتزلی «رکوع» در آیه ولایت را به خضوع معنا کرده است. پس از وی، این معنا ازسوی سایر مفسران پذیرفته شد و تا دوره معاصر گرایش بیشتری به این معنا حاصل شد، درحالی که جمع هر دو معنا ممکن و مناسب تر بود؛ 3. با تأمل در سیاق آیات مشتمل بر «رکوع» به دست میآید که این واژه در سوره های مکی در معنای لغوی «سر فرود آوردن» و «خضوع در برابر اوامر الهی» به کار رفته است، ولی در سوره های مدنی تقریباً در همه موارد با حفظ معنای خضوع به معنای رکوع ظاهری نماز آمده است. بنابراین، در آیه 55 سورة مائده نیز به دلیل فقدان قرینة تعیین کننده، باید بر همین معنا حمل شود؛ 4. اثبات معنای رکوع ظاهری توأم با خضوع برای «رکوع» ازنظر لغوی و سیاق قرآنی شاهدی بر صحت روایات حاکی از نزول آیه در شأن امام علی† است. با این حال، آیة شریفه برخوردار از مدلولی عام بوده و در این مدلول عام، معنای خضوع در آیه دنبال میشود و دلیلی ندارد که معنای رکوع در آیة شریفه به رکوع ظاهری محدود و منحصر گردد.

آیه 55 سوره مائده از آیاتی است که مفسران و متکلمان شیعه و اهل سنت درباره دلالت آن دیدگاه های متفاوتی ارائه داده اند. بنابر دیدگاه شیعه، این آیه بر ولایت و امامت حضرت امیر مؤمنان علی7 دلالت دارد. از مفسرانی که دیدگاه شیعه را نقد کرده و به آن، اشکال ها و شبهه های فراوانی وارد کرده اند، فخر رازی است. در این پژوهش تلاش شده است با بهره گیری از دیدگاه های آیت الله محمدهادی معرفت به روش توصیفی تحلیلی، اشکال ها و شبهه های فخر رازی بررسی و نقد گردد و درنهایت ثابت شود هیچ یک از اشکال ها و شبهه های وی همچون نازل نشدن آیه در شأن حضرت علی7، احتجاج نکردن آن حضرت بر ولایت خویش به این آیه، دلالت نکردن آیه بر عموم ولایت، منافات داشتن انفاق انگشتر با زکات واجب، سازگارنبودن انفاق انگشتر در نماز با اخلاص حضرت علی7 و توجه کامل به خدا در نماز، فعل کثیر بودن انفاق با انگشتر، مانع بودن سیاق آیات قبل و بعد با دلالت آیه بر امامت حضرت علی7 و ناسازگاری فقر علی7 با داشتن انگشتر، وارد نیست.