استفاده از کودهای زیستی، تحت تأثیر عوامل مختلفی صورت می گیرد و شناسایی این ویژگی ها می تواند در پذیرش این کودها به وسیله کشاورزان حائز اهمیت باشد. این مطالعه کمّی با هدف اصلی بررسی عوامل مؤثر بر کاربرد کودهای زیستی در روستای ینگیجه از توابع شهرستان زنجان انجام گرفت. جامعه آماری آن مشتمل بر تمامی کشاورزان روستای ینگیجه (313=N) بود که حجم نمونه با استفاده از فرمول یامان 175 نفر برآورد شد و در نهایت اطلاعات مربوط به 165 نفر به روش نمونه گیری در دسترس جمع آوری شد. داده ها با استفاده از پرسشنامه ای که روایی صوری آن توسط پانل متخصصان تأیید شده بود جمع آوری شد. پایایی پرسشنامه نیز با استفاده از آلفای کرونباخ برای بخش های مختلف مورد بررسی قرار گرفت که مقدار آن بالای 7/0 بود. در این مطالعه اثر دو دسته ویژگی های فردی کشاورزان (نگرش، دانش و کانال های ارتباطی) و ویژگی های ادراک شده نوآوری (سازگاری، آزمون پذیری، رویت-پذیری، پیچیدگی و مزیت نسبی) بر کاربرد کودهای زیستی با استفاده از تحلیل رگرسیون لجیت دو وجهی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که هیچ یک از متغیرهای فردی اثر معنی داری بر کاربرد کودهای زیستی توسط کشاورزان نداشتند؛ در حالی که ویژگی-های نوآوری در سه بعد آزمون پذیری، رویت پذیری و پیچیدگی اثر معنی داری بر کاربرد این کودها دارند. در بین ویژگی های مورد بررسی، رویت پذیری دارای ضریب تأثیر بالاتری بر متغیر استفاده از کودهای زیستی در روستای ینگیجه بود.

فسفر یکی از عناصر غذایی پرمصرف بوده که کمبود آن رشد گیاه را به شدت محدود می کند. یکی از ساده ترین و کم هزینه ترین روش های تأمین فسفر گیاه کاربرد مستقیم خاک فسفات می باشد اما در خاک های آهکی به علت حلالیت ناچیز آن چندان موثر نیست. استفاده از خاک فسفات مخلوط شده با گوگرد و مواد آلی به همراه ریزجانداران حل کننده های فسفات از جمله این راهکارها محسوب می-شوند. این مطالعه با هدف مدل سازی بررسی تأثیر نسبت های مختلف ورمی کمپوست، خاک فسفات و گوگرد بر میزان انحلال و آزادسازی فسفر توسط قارچ آسپرژیلوس و ارائه سطوح مطلوب این متغیرها برای تهیه کود زیستی کارآمد انجام شد. بر این اساس تعداد 20 آزمایش با استفاده از روش سطح پاسخ بر مبنای طرح مرکب مرکزی تعریف شد و اثر مقادیر مختلف متغیرهای ورمی-کمپوست، خاک فسفات و گوگرد و به صورت کدبندی شده در محدوده ی (1+، 0، 1-) بر میزان انحلال فسفر بررسی شد. نتایج نشان-دهنده کارآمدی بالای (8841/0= R2) مدل طرح مرکب مرکزی در برآورد انحلال فسفر بود. بر اساس نتایج، برهمکنش ورمی-کمپوست با گوگرد ( 05/0>p ) و بر همکنش خاک فسفات با گوگرد ( 05/0>p ) معنی دار بود. نتایج تحلیل آماری ضرایب مدل طرح مرکب مرکزی حاکی از اثر مثبت و فزاینده ورمی کمپوست، ورمی کمپوست × گوگرد و خاک فسفات × گوگرد بر افزایش انحلال فسفر می باشد. بر اساس پیش بینی شرایط بهینه برای انحلال فسفر، مقادیر 58 درصد ورمی کمپوست، 3/23 درصد خاک-فسفات و 7/18 درصد گوگرد منجر به ماکزیمم انحلال فسفر (04/773 میلی گرم بر کیلوگرم) توسط قارچ آسپرژیلوس در کود میکروبی می شود.

زامیفولیا (Zamioculcas zamiifolia) جزو گیاهان زینتی آپارتمانی ارزشمند است و تولید آن در مدت زمان کم تر و با کیفیت بهتر، از نظر تجاری دارای اهمیت می باشد. در این پژوهش به بررسی تأثیر همزمان کاربرد کود زیستی آربوسکولار میکوریزا و بیوچار بر ازدیاد زامیفولیا پرداخته شد. تیمارها شامل بیوچار 5 درصد+ کود زیستی آربوسکولار میکوریزا 6 درصد، بیوچار 10 درصد+ کود زیستی آربوسکولار میکوریزا 6 درصد، بیوچار 5 درصد+ کود زیستی آربوسکولار میکوریزا 12 درصد، و بیوچار 5 درصد+ کود زیستی آربوسکولار میکوریزا 12درصد و شاهد جهت ازدیاد قلمه برگی زامیفولیا بود که به صورت طرح کاملا تصادفی اجرا شد. پس از 9 ماه، شاخص های تعداد پاجوش، طول و تعداد ریشه، قطر ریزوم، میزان کلروفیل، درصد کلنیزاسیون و سایر صفات اندازه گیری شد. کاربرد بیوچار 10 درصد به همراه کود زیستی میکوریزا آربوسکولار 6 درصد سبب افزایش حدود 3/3 برابر ارتفاع اندام هوایی نسبت به شاهد شد. بیشترین قطر ریزوم در بیوچار 10 درصد به همراه کود زیستی میکوریزا آربوسکولار 6 درصد مشاهده شد. بیشترین تعداد شاخه در تیمار بیوچار 10 درصد به همراه کود زیستی میکوریزا آربوسکولار 6 درصد حاصل شد که 8/1 بیشتر از شاهد بود. کلونیزاسیون در میکوریزا آربوسکولار 12 درصد، 6/1 برابر میکوریزا آربوسکولار 6 درصد بود. کلنیزاسیون ریشه با میزان کلروفیل برگ همبستگی مثبت معنی داری داشت. رابطه منفی معنی داری بین وزن خشک اندام هوایی با وزن خشک اندام زیرزمینی و محتوای آب نسبی مشاهده شد. نتایج این آزمایش نشان داد مصرف بیوچار و مایه تلقیح میکوریزا در بستر کشت سبب افزایش رشد گیاهچه های تکثیر شده زامیفولیا از طریق قلمه برگی شد.

بیش از یک قرن از ظهور کودهای زیستی در عرصه صنعت و کشاورزی دنیا می گذرد و افزون بر یک دهه از تولید آنها در کشور ایران سپری شده است. کودهای زیستی در کشاورزی پایدار و ارگانیک جایگاه مهمی دارند. براین اساس در این نوشتار سعی شده است تا با نگاهی بر تاریخچه کودهای زیستی و معرفی نمونه های متنوع آنها، مروری بر مکانیسم اثر آنها داشته باشیم و جایگاه و وضعیت آنها را در کشور بررسی کنیم. با این توضیح در این مقاله اشاره ای به کودهای زیستی نیتروژنی اعم از باکتری های ریزوبیوم، ازتوباکترها، آزوسپیریلوم ها خواهد شد، سپس کودهای فسفاتی و حل کنندگان فسفات و سایر باکتریهای محرک رشد گیاه اعم از تولیدکنندگان هورمون های رشد، مولدان سایدروفور و باکتری های آزادکننده پتاسیم از نظر خواهند گذشت. توجه به قارچ های میکوریز از دید این مقاله پنهان نمانده است. اشاره ای مختصر به روش جداسازی گونه های مهم میکروبی با پتانسیل کاربرد در کودهای زیستی در انتهای هر بخش از مقاله مورد توجه قرار گرفته است. در پایان اشاره ای به تحقیقات انجام یافته و استفاده از این کودها در آزمایشات مختلف و پیامد آنها بر رشد گیاهان و خصوصیات کمی و کیفی شده است.

زامیفولیا (Zamioculcas zamiifolia) جزو گیاهان زینتی آپارتمانی ارزشمند است و تولید آن در مدت زمان کم تر و با کیفیت بهتر، از نظر تجاری دارای اهمیت می باشد. در این پژوهش به بررسی تأثیر همزمان کاربرد کود زیستی آربوسکولار میکوریزا و بیوچار بر ازدیاد زامیفولیا پرداخته شد. تیمارها شامل بیوچار 5 درصد+ کود زیستی آربوسکولار میکوریزا 6 درصد، بیوچار 10 درصد+ کود زیستی آربوسکولار میکوریزا 6 درصد، بیوچار 5 درصد+ کود زیستی آربوسکولار میکوریزا 12 درصد، و بیوچار 5 درصد+ کود زیستی آربوسکولار میکوریزا 12درصد و شاهد جهت ازدیاد قلمه برگی زامیفولیا بود که به صورت طرح کاملا تصادفی اجرا شد. پس از 9 ماه، شاخص های تعداد پاجوش، طول و تعداد ریشه، قطر ریزوم، میزان کلروفیل، درصد کلنیزاسیون و سایر صفات اندازه گیری شد. کاربرد بیوچار 10 درصد به همراه کود زیستی میکوریزا آربوسکولار 6 درصد سبب افزایش حدود 3/3 برابر ارتفاع اندام هوایی نسبت به شاهد شد. بیشترین قطر ریزوم در بیوچار 10 درصد به همراه کود زیستی میکوریزا آربوسکولار 6 درصد مشاهده شد. بیشترین تعداد شاخه در تیمار بیوچار 10 درصد به همراه کود زیستی میکوریزا آربوسکولار 6 درصد حاصل شد که 8/1 بیشتر از شاهد بود. کلونیزاسیون در میکوریزا آربوسکولار 12 درصد، 6/1 برابر میکوریزا آربوسکولار 6 درصد بود. کلنیزاسیون ریشه با میزان کلروفیل برگ همبستگی مثبت معنی داری داشت. رابطه منفی معنی داری بین وزن خشک اندام هوایی با وزن خشک اندام زیرزمینی و محتوای آب نسبی مشاهده شد. نتایج این آزمایش نشان داد مصرف بیوچار و مایه تلقیح میکوریزا در بستر کشت سبب افزایش رشد گیاهچه های تکثیر شده زامیفولیا از طریق قلمه برگی شد.