1مسئله این پژوهش اکتشاف مهم ترین برون دادهای کاربست توقیت بی ضابطه در منجی گرایی زرتشتی است. پیشوایان دینی زرتشتی در عصر اسلامی، هزار سال پس از سقوط شاهنشاهی ساسانی را به عنوان زمان ظهورِ سوشیانت (منجی نهایی) می خواندند؛ لیکن این سخن واقع نشد و این توقیت بی ضابطه زخمی بر پیکر دین زرتشتی و موجب رکود تمدنی آن شد. این تحقیق روش تبیینی تحلیلی را در پردازش محتوا مبنا قرار داده و برحسب دستاورد یا نتیجه تحقیق از نوع توسعه ای کاربردی و به لحاظ نوع داده های مورداستفاده، تحقیق کیفی است. روش گردآوری اطلاعات از نوع کتابخانه ای است و در استکشاف از توصیف بهره برده شده است. نتایج حاصل از تحلیل و ترکیب داده های جمع آوری شده نشان می دهد «خودباختگی فرهنگی»، «بی اعتمادی به میراث هزارساله»، «پدیداری خلأ هویتی» و «عدم کنشگری تمدنی» مهم ترین برون دادهای کاربست توقیت بی ضابطه در سنت زرتشتی است.

اعتقاد به ظهور امام زمان، یکی از ارکان اساسی مذهب تشیع امامی است که در طول تاریخ اسلام و تشیع جریان داشته است. در دوره تسلط مغولان و تأسیس حکومت ایلخانی در ایران مسئله منجی گرایی (مهدویت) رشد بسزایی یافت. حضور عناصر بیگانه با مذهب غیر اسلامی و مسلط شدن بر جامعه و مملکت اسلامی باعث بروز، فتنه و فساد، هرج ومرج، بروز جنگ ها، افزایش مالیات ها و آشفتگی اوضاع شد. در چنین شرایطی، مردم بیش از هر زمان دیگری، احساس نیاز به مصلحی را داشتند که با آمدنش به تمامی ظلم و جورها پایان بخشد. در این دوره، انتظار و منجی گرایی، بیش از عصرهای دیگر در عقاید و افکار مردم (شیعیان) و حتی غیر شیعیان رسوخ کرد. به طوری که در برخی از شهرها هر روز مردم به انتظار منجی به دروازه ی شهرها می رفتند و به انتظار امام غایب می نشستند. در این پژوهش علل پیدایش و رشد اندیشه ی منجی گرایی و مهدویت و پیامدهای آن ازجمله بهره برداری قیام کنندگان از اندیشه ی منجی گرایی به روش توصیفی تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است.

ادیان و فرقه های مختلف معنوی، نویدِ سعادت و رهایی انسان از نابهنجاری های زندگی را می دهند و در راستای این بشارت، وعده هایی را نیز یدک می کشند که در زاویه هایی از آن، خواسته یا ناخواسته، مسائلی نهفته است که به شدت هزینه زا است. یکی از این مسائل آموزه «منجی باوری و موعودگرایی» است. داشتن منجی ای که انسان را به تمام ظرفیت های بالقوه خویش برساند و اجتماع را به آرمان شهر موعود تبدیل کند می تواند همراه با مفهومی مثبت از انتظار زمینه ساز اصلاح فردی و جمعی باشد. امّا از سوی دیگر، منجی گرایی آنچنان فریبنده است که باورمندان به آن را در مشبّک خویش به گروگان بگیرد و از آنها پرخاشگرانی علیه دیگرانی بسازد که از نظر آنها، مانع آمدن منجی و تشکیل مدینه آرمانی هستند. در آسیب شناسی مسئله منجی باوری، چگونگی و چرایی تبدیل اندیشه ای اصلاحی که قابلیت بهبود اوضاع زیستی را در خود دارد، به بنیادگرایی وحشتناک بررسی می شود. تحقیق حاضر با جزء پژوهی درباره منجی باوری در نگاه گروه سلفی داعش، مسیر تبدیل ایدئولوژی بازگشت به خلافت (به عنوان نوعی تمدن الگوی اسلامی) به تشکیل گروهی انحصارگرا و خشونت طلب را ترسیم می کند. جمع آوری اطلاعات پژوهش به روش مطالعات کتاب خانه ای و روش کار، تحلیل مبتنی بر توصیف منطقی روند ایجاد آسیب در فرآیند شکل گیری و قوام یافتن ایدئولوژی است.

لقد أحدث أدعیاء المهدویة بادعاءاتهم الکاذبة وغیر الصحیحة العدید من التحدیات والأضرار فی مختلف الجوانب الشخصیة والاجتماعیة والدنیویة والآخرویة والمادیة والروحیة والمعرفیة وفی السلوک والعمل وغیرها لدی المنتظرین والمجتمع المنتظر. ومن هذه التحدیات التی تواجه المنتظرین ما یلحقهم من ضرر من قبل أدعیاء المهدویة فی الأبعاد المعرفیة والسلوکیة ویوفر الأساس للانحرافات فی المجال المعرفی والسلوکی للمنتظرین. ومن أجل حل هذه المشکلة، ینبغی إجراء بحث شامل فی هذا الصدد وقد قام هذا البحث بحل التحدیات المعرفیة والسلوکیة لدی المنتظرین والمجتمع المنتظر، بالأسلوب الوثائقی والمکتبی وبمعالجة المعلومات بطریقة وصفیة وتحلیلیة. والنتائج التی تم الحصول علیها من هذا البحث هی أن طرقا مثل الحیاة العقلانیة هی الطریق للخروج من الحیاة الجاهلة، والتمرکز حول العالِم الدینی هو الطریق للخروج من تجنب العالِم، والنجاة الحقیقیة هو طریق للخروج من النجاة المتخیلة والخلاص الموهوم، والرغبة نحو السلام هی طریق للخروج من العدوانیة.

بلوغ اجتماعی با قدم سیر و سلوک فردی از مبدأ ربوبى و منشأ واحد شروع شده و به رشد مسئولیت های فکرى و اخلاقى و همدلی در ایفای به عهد و وحدت هدف و صفات و قوانین ناشى از آن بار یافته و می تواند با مظهریت اسمای الاهی و آیینه تمام نمای حق تعالی به سوی حیات طیبه تداوم و استمرار یابد. تجلی انسان کامل، با یکی از مهم ترین مؤلفه های پیشاظهور یعنی بلوغ اجتماعی، تا حد قابل توجهی متأثر از رابطه علّی و معلولی است. بنابراین بررسی آن در زمینه سازی ظهور انسان کامل آخرالزمان ضرورت می یابد. بی شک ظهور انسان کامل به صورت تکامل مجموعى و بنا به مشیت عادی، محصول قانون الهی سرنوشت و عنصر اختیار و نیز بازتاب سنت الهی شکران و کفران نعمت ها است به گونه ای که اِعمال در مسیر تحقق آن تأثیرگذار و اهمال در واپس ماندگی و تأخر آن تأثیرپذیر خواهد بود. در این پژوهش ارزیابی مؤلفه های ایجابی بلوغ اجتماعی پیشاظهور از دیدگاه قرآن کریم و عرفان اسلامی با نگرش معرفت شناختی و به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، موردتوجه قرارگرفته است. نتایج حاصل از پژوهش بیانگر آن است که بین مؤلفه های ایجابی بلوغ اجتماعی و وقوع ظهور انسان کامل آخرالزمان رابطه همبستگی دوسویه و معناداری وجود دارد. بدین سان که رشد یافتگی در آراستن به علل ایجابی بلوغ اجتماعی بطور فزاینده ای موجبات تعجیل در ظهور را فراهم خواهد ساخت.

«هزاره گرایی» (Millenarian) به معنی اعتقاد به پایان قریب الوقوع نظام کنونی دنیا و پدیدار شدن حکومتی در غایت خوبی، هماهنگی و عدالت پیشگی در جهان، مورد مطالعه دانشمندان علوم مختلفی همچون دانشمندان عرصه الاهیات، جامعه شناسی، روان شناسی، انسان شناسی و علوم سیاسی قرار گرفته است؛ چرا که مهم ترین شاخصه های هزاره گرایان، اول، نارضایتی از وضع موجود و سپس اعتقاد به وقوع دوره ای از جهان است که عدالت، صلح و رفاه در آن فراگیر می شود. گرچه ریشه این اصطلاح به قبل از دوران باستان بر می گردد؛ رشد و توسعه این مفهوم در جهان مسیحیت شکل گرفته است و به حکومت هزار ساله ـ ملکوت ـ خداوند بر زمین اشاره دارد.به طورکلی گونه شناسی ها نسبت به هزاره گرایی در دو رویکرد «سکولار» و «معنوی» قابل بررسی است که البته در برخی موارد، به رغم تفاوت در رویکرد، مشابه هستند. این تشابه، گویای این واقعیت است که نوع موعود مورد اعتقاد، بر چگونگی جنبش های هزاره گرا تاثیر به سزایی گذاشته است. چکیده عربی:لقد لجأ الباحثون والمحققون فی مختلف العلوم من قبیل العلماء الإلهین وعلماء الإجتماع وعلماء النفس وعلماء معرفة الإنسان والعلوم السیاسیة الی دراسة " الألفیة " والذی یأتی بمعنی الإعتقاد القریب بنهایة النظام العالمی الحالی وإیجاد حکومة تحکم فی منتهی غایة الحسنات وتطبق فیها مدارات من الرقی الروحی والمعنوی وتحکیم مبادئ وقیم العدالة المطلقة وبالتالی خلاص الأرض والإنسان من مآسی إمتدت قرون طویلة ؛ بإعتبار إن أول علقة ومعلم للألفیة هو عدم الرضا والسخط عن الوضع الراهن ومن ثم الإعتقاد الجازم بحدوث مرحلة وفترة یسود العالم العدالة والصلح والوئام والرفاه والسعادة. ومع إن هذا الإصطلاح یعود الی مرحلة قبل العصور القدیمة ولکن نمو وتطور هذا المفهوم ومدوناته فی زمن المسیحیة وإستکمل موضوعیته ویشیر الی مشروع وجود حکومة الألف سنة – الملکوت- الربانیة علی الأرض.ویمکن وبشکل کلی دراسة الأنماط والأشکال الحاصلة بالنسبة الی الألفیة وذلک فی إتجاهین وهما الإتجاه " العلمانی " والإتجاه " المعنوی " بالطبع فإن هناک تشابه فی بعض الموارد علی الرغم من وجود الإختلاف فی الإتجاه والمنهج وهذا التشابه دلیل علی ثبوت حقیقة مفادها بإن نوع الموعود الذی یُعتقد به قد وضع بصماته الواضحة علی کیفیة تفاعلات وإرهاصات الألفیة.

این مقاله با هدف بازشناسی برخی از موانع و آفات انتظار به روش تحلیلی _ توصیفی و با استفاده از منابع کتاب خانه ای نوشته شده است. موانعی که این مقاله به آن ها پرداخته عبارتند از: استبعاد ذهنی ظهور، خو گرفتن به شرایط موجود، تهدید منافع، شتاب زدگی، عافیت طلبی، نگرش منفی به انتظار، عدم رشد فکری و عدم معرفت به امام زمان (عج). آفات در کمین امر انتظار که در این مقاله ذکر شده، شامل منجی گرایی، ملاقات گرایی، مدعی پروری، غلو در محبت و باطن گرایی است. نتایج مطالعات و بررسی ها در مورد علل و ریشه های موانع و آفات، حاکی از آن است که عوامل بروز موانع و آفات در برخی موارد مربوط به منشأ (روایات مطرح کننده تفکر انتظار مهدی موعود) و گاه در نگرش و عملکرد متولیان امور دینی و فرهنگی و گاه در سوء برداشت نظری و سوء عملکرد پیروان این اعتقاد عظیم و تحول آفرین است. در پایان به منظور پالایش اندیشه رایج در جامعه، پیشنهاداتی ارائه شده است.

هدف از پژوهش حاضر بررسی و تحلیل گفتمان پهلوانی در فرهنگ سیاسی ایرانی به عنوان یکی از مسائل مهمی است که در خصوص گرایش قهرمان پروری و منجی گرایی سیاسی در تاریخ معاصر ایران به چشم می خورد و سعی شده تا با روش گفتمانی و مطالعه موردی این پدیده مورد تجزیه تحلیل قرار گیرد و ضمن تحلیل مؤلفه های اصلی گفتمان پهلوانی در فرهنگ سیاسی ایران به ارزیابی و نقد پیامدهای آن در نگرش ها و رفتارهای سیاسی ایرانیان پرداخته شود. توجه به تأثیر گفتمان پهلوانی بر گسترش روحیه قهرمان پروری و ارائه تصویر اسطوره ای از رهبران سیاسی که منجر به پرهیز از نگاه واقع بینانه و منتقدانه به عملکرد آنها شده است با تمرکز بر دو شخصیت نسبتاً محبوب سیاسی در تاریخ معاصر ایران که سرنوشت این دو فرد نشان از عدم موفقیت آنها در تحقق کامل اهدافشان دارد؛ از مهم ترین یافته های این پژوهش است. نتیجه کلی این پژوهش نشانگر آن است که گفتمان پهلوانی و سیطره آن بر فرهنگ سیاسی ایرانی ضمن ارائه یک نگاه آرمان گرایانه به کنشگران و رهبران سیاسی آنها را به قهرمانان ملی تبدیل کرده و نقدوتحلیل بی طرفانه عملکردشان را در راستای شناخت بهتر تحولات سیاسی و تاریخی ناممکن ساخته است.

تحلیل مؤلفه های تأثیرگذار فرهنگ ملی ایران بر قدرت منطقه ای ایران در غرب آسیا هدف این پژوهش می باشد . روش این پژوهش تحلیل محتوا با رویکرد کمی متکی به پرسشنامه است، جامعه آماری مشتمل بر 200 نفر از نخبگان حوزه فرهنگ ملی شامل: اساتید دانشگاه استان اصفهان و خارج از استان، مراکز فرهنگی و مدیران راهبردی که به صورت تصادفی می باشد از طریق آلفای کرونباخ روایی تایید و پرسشنامه محقق ساخته لیکرتی به صورت پرس لاین در اختیار پرسشگران قرار گرفته که پس از جمع آوری اطلاعات از طریق 2 آمار توصیفی (دموگرافی شامل سن و جنس ،تحصیلات)و آمار استنباطی (آزمون tنمونه ای ،تحلیل عاملی و...)از طریق نرم افزار spss مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. در پاسخ به سوالات پژوهش در مورد تاثیر گذاری کلی فرهنگ ملی بر قدرت منطقه ای دو مولفه موقعیت سرزمینی و استکبار ستیزی و غرور ایرانی ازبعد ملی بر قدرت منطقه ای تاثیر گذار بوده است، اما بقیه مولفه ها ،آداب و رسوم، تاریخ و تمدن ایرانی ،عناصرقومی و مذهبی ، مهمان نوازی، کمک های بشردوستانه و حمایت از مستضعفین و محرومان تاثیر گذار نبوده است.دربعد دینی و ارزشی همه مولفه ها،شهادت طلبی،حمایت ازنهضت های آزادیبخش،دفاع از نظام و ارزش های اسلامی،الگوی مردم سالاری دینی،ولایت مداری،انتظار ومنجی گرایی با توجه به وضعیت هویتی ومناسبات واشتراکات دینی با برخی همسایگان بر قدرت منطقه ای تاثیر گذاری بالایی را نشان داده است.

در زمان صفویه، شاخه ای از عالمان از روش طبیعی اجتهاد در استنباط فقهی احکام خارج شدند و به اخباری گری روی آوردند. حکومت صفوی در جایگاه داعیه دار تشیع سلبا یا ایجابا مورد اهتمام علمای شیعه بود؛ به همین سبب، بررسی حرکت های علمی و اجتماعی در این دوره مورد اهتمام است. بررسی نظرات مجتهدها و اخباریان ما را به این مهم رهنمون می سازد که سرچشمه و منشا سنخ تعاملات و کنش های هر کدام از فریقین در نوع نگاه آنان به شان زعامت برای جامعه است که اصولی ها آن را متعلق به مجتهد جامع الشرایط می انگارند و شاه را ملزم به گرفتن اذن از او می دانند، ولی اخباری ها این شان را عرفی می انگارند و به عهده مردم گذاشته اند. تلقی اخباری ها از زعامت جامعه، تبعاتی را در پی داشت. این جریان به نوعی به ظاهرگرایی دامن زد و همین امر سیر ترقی تمدن اسلامی را منحط ساخت و به خودکامگی پادشاهان صفوی دامن زد. از دیگر سو، این جریان و وقوع آن در بستر زمانی صفویه، سبب رواج یافتن خرافات و بدعت هایی در اعتقادات و اعمال مذهبی از جمله اختلافات مذهبی، حجیت یافتن رویا، بدعت گذاری در مناسبت های دینی، به خصوص عزاداری، و نیز تصرف در اعتقادات منجی گرایی شیعی شد. توجه به جایگاه علوم عقلی در دوره صفویه هم درخور توجه است که با کنار نهادن آن، پیامدهای اجتماعی اخباری گری دوچندان شد. این نوشتار با در نظر داشتن روش تحلیل اسنادی، در صدد بررسی منابع و اسناد مختلف تاریخی است تا بتواند فهم خود را هم افق آن عصر بسازد و جلوه های جدیدی از تاثیرات مثبت و منفی و در بعضی مواقع مخرب جریان اخباری گری بر سیر تاریخ ایران اسلامی را کشف سازد و پیامدهای اجتماعی و سیاسی آن جریان در همان دوران را به تصویر بکشد و تفاوت آن با جریان اصول گرایی فقهی را نیز بیان کند.