زمینه و هدف: آپوپتوز یا مرگ برنامه ریزی شده سلول، مکانیسم مهم هوموستاز سلولی است. محرک های فیزیولوژیک و پاتولوژیک سبب ایجاد آپوپتوز می شوند. اختلال در آپوپتوز منجر به بیماری های مختلف از قبیل بیماری خود ایمنی، سرطان، مقاومت تومور به دارو و ایدز می گردد. برای بررسی آپوپتوز از روش های مختلفی استفاده می شود. روش های متداول بررسی آپوپتوز عبارتند از: بررسی سیتوتوکسیسیتی، تغییرات مورفولوژی، الگوی نردبانیDNA ، روش TUNEL و فلوسیتومتری. در روش های بررسی آپوپتوز، انتخاب روش به سیستم سلولی، ماهیت ماده القا کننده آپوپتوز و اطلاعاتی مورد نظر و محدودیت های تکنیکی بستگی دارد. در این مقاله مروری روش های بررسی آپوپتوز مورد بحث قرار گرفته است.

آپوپتوز به خودکشی برنامه ریزی شده ژنتیکی سلول گفته می شود که در بسیاری از شرایط فیزیولوژیک و پاتولوژیک نقش مهمی ایفا می کند. اغلب ملکول ها و مسیرهای سیگنالی درگیر در این فرایند بخوبی شناخته شده اند. اما پیرامون نقش ارگانل های سیتوسلی و مسیرهای سیگنالی و تعاملات بین آنها در خلال آپوپتوز مطالعات زیادی انجام نشده و یا نوعا مقالات چاپ شده کامل و همه جانبه نمی باشند. اهمیت ارگانل های سیتوپلاسمی به حدی است که اخیرا برخی از محققین، مسیر درگیری این ارگانل را بعنوان سومین مسیر القای آپوپتوز (علاوه بر مسیرهای شناخته شده داخلی و خارجی) در نظر می گیرند. این مقاله برآن است تا مطالعات انجام شده پیرامون فرایند آپوپتوز را مورد بحث قرار داده و در ادامه با تاکید بر اهمیت ارگانل های سیتوپلاسمی به بررسی نقش آنها در این فرایند بپردازد.

فرایند آپوپتوز یا مرگ برنامه ریزی شده سلول به عنوان روشی حفاظت شده، تحت کنترل ژن هاست که به منظور حذف سلول های ناخواسته یا غیرضروری در موجودات زنده به کار می رود و در بسیاری از مکانیسم های سیستم ایمنی یا بیماری ها مداخله می کند. اصلی ترین تفاوت این مسیر با نکروز سلولی به عنوان مسیر اصلی حذف سلول های ناخواسته، در عدم ایجاد التهاب و اثر محدود به سلول های هدف است. آپوپتوز در فرایندهای مهم زیست شناختی مانند تکامل طبیعی، هومئوستاز بافتی، حذف سلول های تخریب شده یا آلوده به ویروس و حذف سلول های ایمنی فعال شده علیه آنتی ژن های خودی نقش بسیار حیاتی را بر عهده دارد. این فرایند در تنظیم میزان رشد، تکثیر سلول ها، تکامل و سلامت بدن بسیار مهم بوده و بروز بسیاری از بیماری های اتوایمیون، سرطان ها و عفونت های ویروسی نتیجه عملکرد ضعیف یا مهار شدن پدیده مرگ برنامه ریزی شده سلولی است. بنابراین هدف اصلی مطالعه های آپوپتوزی، تمرکز بر روی شناخت اجزای مولکولی و مکانیسم های تنظیمی به خصوص خانواده Bcl-2 و خانواده IAP به عنوان مهم ترین گروه های تنظیمی است و این اطلاعات کمک می کند تا با به کارگیری عوامل درمانی که این فرایند را متاثر می کنند، درمان بیماری های تخریب عصبی و بیماری های تکثیری نظیر سرطان دور از ذهن نباشد.

سابقه و هدف در تخمدان، فولیکول های در حال رشد از مجموعه فولیکول های بدوی که در ابتدای زندگی جنینی ایجاد شده اند، تکامل می یابد. بیشتر فولیکول های تخمدانی دچار فرایند حذفی به نام آترزی فولیکولی می شوند. آترزی فولیکولی یک فرآیند مهم و انتخاب منفی در طول رشد و تکوین فولیکول های تخمدانی است. عقیده بر این است که مرگ سلولی، آپوپتوز، در این فرآیند دخیل است. این مقاله مروری است بر برخی پژوهش هایی که در زمینه آپوپتوز در تخمدان و فاکتورهای دخیل در آن انجام شده است. مواد و روش ها برای انجام این مطالعه مروری ابتدا جستجو در بانک های اطلاعاتی PubMed، Scopus، Embase، Current Content، IranMedex با کلمات کلیدی آپوپتوز و تخمدان انجام شد. سپس، مقالات چاپ شده به زبان های انگلیسی و فارسی از سال 1376 تا 1396 که به صورت تمام متن در دسترس بودند، مطالعه شدند. ژن های دخیل در آپوپتوز تخمدانی و فاکتورهای کنترل کننده آترزی فولیکولی و نقش آن ها در ذخیره فولیکول های تخمدانی و باروری بررسی شدند. نتایج اگرچه آترزی فولیکولی در همه مراحل تکوین فولیکولی اتفاق می افتد، اما مشخص شده است که یک فرآیند وابسته به مرحله تکوینی است و بخش زیادی از آن در مرحله انتقالی بین فولیکول های پره آنترال و شروع تشکیل آنتروم مشاهده می شود. فاکتورهای پاراکرین و اتوکرین مختلفی مرگ سلولی تخمدان را کنترل می کنند. نتیجه گیری سلول های تخمدان سیگنال های متضادی را برای بقا و مرگ دریافت می کنند و آنچه که تعیین کننده سرنوشت سلول ها در مراحل مختلف تکوین فولیکولی است، تعامل بین سیگنال های مختلف است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

واژه آپوپتوز برای اولین بار در سال 1972 میلادی توسط محققی بنام کر  جهت توصیف مرگ فیزیولوژیک سلولی بر اساس تغییرات مورفولوژیکی و تمایز آن از نکروز معرفی شد. آپوپتوز کلمه یونانی است و به معنی برگ ریزان می باشد . اغلب منابع دو واژه آپوپتوز و مرگ برنامه ریزی شده سلول را مترادف هم به کار برده، عده ای دیگر نیز آپوپتوز را مهمترین نوع مرگ برنامه ریزی شده سلولی قلمداد کرده اند. این محققان مرگ برنامه ریزی شده سلولی را به صورت یک عنوان کلی جهت بیان و توصیف مرگ فیزیولوژیک سلولی به کار برده و آن را بر حسب عامل ایجاد کننده مرگ سلولی، مکانیسم عمل، تغییرات مورفولوژیک و بیوشیمیایی به دو نوع مرگ برنامه ریزی شده آپوپتوزی  و مرگ برنامه ریزی شده غیرآپوپتوزی  تقسیم بندی می نمایند ...

مقدمه: هیداتیدوز، عفونتی با انتشار جهانی است که توسط کرم های جنس اکینوکوکوس ایجاد می شود. امروزه جراحی اولین انتخاب درمان کیست هیداتیک است، اما همیشه موفقیت آمیز نیست. به تازگی آپوپتوز به عنوان بخش مهمی از ایمنی ذاتی میزبان، در سرکوب انگل ها مورد بررسی قرار گرفته است و شاید بتواند راه مطلوبی برای کشتن پروتواسکولکس های کیست هیداتیک باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آپوپتوز در لایه ی زایای کیست هیداتیک غیر بارور در مقایسه با کیست بارور که توسط ایمنی میزبان علیه انگل ایجاد می شود، طراحی گردید. روش ها: در این مطالعه، از 6 نمونه ی کیست بارور و غیر بارور کبد گاوهای آلوده به هیداتیدوز استفاده شد. به منظور بررسی بیان ژن Fas-L، ابتدا mRNA استخراج و cDNA از لایه ی زایا سنتز گردید. بافت سالم کبد هر کیست نیز به عنوان شاهد در نظر گرفته شد. سپس میانگین بیان ژن در هر نمونه همراه با ژن Glyceraldehyde 3-phosphate dehydrogenase (GAPDH) به عنوان ژن مرجع با استفاده از روش Real-time polymerase chain reaction (RT-PCR) اندازه گیری گردید. قطعه قطعه شدن DNA نیز با روش الکتروفورز مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته ها: میانگین بیان ژن Fas-L در لایه ی زایا-کوتیکول کیست های غیر بارور در مقایسه با کیست های بارور (سه برابر) و بافت سالم میزبان، در سطح بالاتری گزارش شد. قطعه قطعه شدن DNA نیز در کیست های غیر بارور مشاهده گردید. نتیجه گیری: افزایش بیان ژن Fas-L و قطعه قطعه شدن DNA در لایه ی زایا-کوتیکول کیست های غیر بارور در مقایسه با کیست های بارور نشان می دهد که ممکن است مسیر ایمنی آپوپتوز در غیر بارور شدن کیست ها دخیل باشد.

مقدمه: ژن p53، معروف ترین ژن بازدارنده توموری است که در بیش از 50% سرطان های انسانی دچار جهش می شود. این ژن با عنوان هایی چون «نگهبان ژنوم»، «ژن فرشته نگهبان» و «استاد نگهبان» توصیف شده است که به نقش حیاتی آن در پایداری ژنومی، و سرکوب توموری عمدتا با القای آپوپتوز، توقف چرخه سلولی، پیری، و مهار رگ زایی اشاره دارد. در این مقاله مروری، پیشرفت های اخیر در رابطه با p53، به ویژه نقش آن در آپوپتوز و نیز رویکردهایی جهت هدف قراردادن p53 و تنظیم کننده های آن برای درمان سرطان مورد بحث و بررسی قرار گرفته است که هدف کلی این درمان ها فعال کردن p53 در سلول های سرطانی به منظور کشتن آنها یا غیرفعال کردن موقتی p53 در سلول های سالم برای محافظت آنها در مقابل پرتو درمانی یا شیمی درمانی است.نتیجه گیری: با توجه به نقش های حیاتی p53 در مهار سرطان زایی، این پروتئین یکی از مهم ترین اهداف دارویی برای درمان سرطان است. براساس نوع تغییرات ژنتیکی ایجادشده در p53 در سلول های توموری و سالم، می توان ترکیبی از داروهای متفاوت را به کار برد و نیز با فهم بهتر از مسیرهای پیام رسانی که p53 در آنها درگیر است می توان پروتئین های بالادست یا پایین دست جدیدی را کشف کرد که به عنوان اهدافی برای داروهای جدید عمل کنند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.