عراق سرزمین آکنده از شعر و مالامال از شاعران است و کمتر شهر و روستایی در آن یافت می شود که شاعری از آنجا برنخاسته باشد.از آنجا که در محیط های عربی اسلامی تحت استعمار در گذشته، هماره فضایی از بازگشت و عقب گرد، ارتجاع گرایی، تحریم نمودن نداهای جدید و جرم شماری هر صدای تازه ای حاکم بوده است؛ نوگرایی پیوسته جرمی بزرگ و حرکتی با عواقب و پیامدهای ناشناخته، همراه با ناایمنی شمرده می شد. از این رو با وجود آنکه اروپا در سایه آرامش خویش و در اضطراب نگهداشتن دیگر کشورهای مستعمره، از نعمت فرهنگی وسیع و میدان های نوگرایی متنوع و افکاری باز برخوردار بود و پیوسته به تلاش های نویی در امور تجربی و علمی و نیز در ادبیات و هنر و سنت دست می یازید، سرزمین های تحت استعمار در آتش جهل و عقب ماندگی و استبداد می سوختند و عراق یکی از سرزمین های زخم دیده از ستم استعمار بود و «بیاتی» یکی از طلایه داران حرکت جدید و پویای ادبیات و شعر بود که ققنوس وار در عصر سخت شعله کشیدن حرکت های انقلابی از خاکستر خویش دو بار سر برآورد.

حسامیزی یا آمیختگی حواس به عنوان نوعی استعاره در زمان ها و زبان های مختلف، کم و بیش وجود داشته و نمونه هایی از آن در متون گذشته باقی مانده که از نسلی به نسل دیگر رسیده است. از رهگذر این متون کهن می توان دریافت که حسامیزی به عنوان شگردی ادبی، ریشه در گذشته های دور دارد. افزون بر این، می توان نمونه های کلیشه ای از حسامیزی سراغ گرفت که مردم، خودآگاه یا ناخودآگاه در گفتار معمول خود از آن ها استفاده می کنند؛ اما در عصر جدید است که کاربست گسترده آن به نحوی آگاهانه و عامدانه برای بیان عواطف و رساندن پیام شعری رواج می یابد. عبدالوهاب البیاتی (1999-1926م)، شاعر معاصر عراقی در شماری از اشعار خود، از این هنرسازه بهره جسته است. شواهد موجود، نشان می دهد که بسامد حسامیزی های به کار رفته در شعر وی از نوعی به نوع دیگر متغیر است و وی امکانات مختلفی از حسامیزی را دستمایه خلاقیت شعری خود کرده است. این نوشتار، با روشی توصیفی-تحلیلی، تصویرهای مبتنی بر حسامیزی در دیوان البیاتی را بررسی کرده و نشان می دهد که رابطه متقابل این هنرسازه با دیگر اجزای هر شعر، رابطه ای انسجام بخش و هماهنگ با ساختمان آن شعر است و کارکردی ظریف و دقیق در انتقال اندیشه و عاطفه موجود در شعر دارد.

شهرزاد برخاسته از جهان فسون و فسانه ی هزار و یک شب، در وادی ادبیات معاصر عرب قدم گذارده و ادیبان عرب از شهرزاد همچون نمادی کارا در آثار خود بهره گرفتند. عبدالوهاب البیاتی از جمله شاعرانی است که در حوزه ی کاربست چهره های اساطیری-تاریخی در شعر نو پیشگام است و شهرزاد از چهره هایی است که او از رمزواره گی اش بهره می گیرد تا از چنبره ی سنت های نادرست بر زندگی زن در جامعه ی سنت گرای خود انتقاد کند و مرثیه ای بسراید برای کشوری که در چنگال استبداد و استعمار اسیر است و مویه کند بر انسان شهرزده ای که پیوند خود را با مام طبیعت گسسته و پاکی روح خویش را در پای بت شهرنشینی قربانی کرده است. نگارنده در نوشتار پیش رو بر آن است که با جستار در دفاتر شعری البیاتی نقش آفرینیِ شهرزاد را در آن ها بررسی و در دلالت های رمزواره ی وی کاوش نماید. برای تحقق این مهم ابتدا دفترهای شعر البیاتی در جست و جوی نشانی از شهرزاد، خوانده شد. سپس تلاش شد تا از رهگذر واکاوی رشته های پیوند میان متن و شهرزاد روشن شود که وی در هر شعر چگونه نقشی می آفریند و شاعر در ورای کاربست این رمزواره کدامین راز را نهان می دارد. نتیجه تحقیق نشان می دهد که شهرزادِ البیاتی از یک سو زنِ دیروز و امروز جامعه ی سنتیِ شاعر است و نماد کشور وی و از دیگر سو نماد زندگی بی آلایش روستایی و پاکیِ بر باد رفته ی روح بشری است.

تأثر عبدالوهاب البیاتی الشاعر العراقی الحدیث و من رواد الشعر الحر بأدب الفرس وثقافتهم فی الکثیر من قصائده و وظف شخصیات و مدن الفرس للتعبیر عما یجیش فی صدره من فیضانات شعریة. تنوی هذه الدراسة تبیین الدلالات التی تحمل هذه الرموز و بیان کیفیة استخدام البیاتی شخصیات فارسیة کرمز أو متقنعا بها من خلال جسد نصه الشعری قدر المستطاع. أما الشخصیات والمدن فهی: الخیام صاحب الرباعیات، نیسابور، جلال الدین الرومی، فرید الدین العطار، شیراز.

الأدب الملتزم یطلق علی مشارکة الشاعر أو الأدیب لهموم الناس فی قضایاهم الاجتماعیة والسیاسیة ومواقفهم الوطنیة. ومن میزات الأدب الصادق، أن یتکلّم عن الواقع الذی یعیشه الأدیب والظروف التی تحیط به. لاشکّ فی أنَّ قیمة الشعر تنطلق من طریقة تعاطیه مع موضوعات الحیاة ولاسیما الموضوعات المصیریة فی حیاة الإنسان ویکون الإنسان موضوعاً متسعاً لهذا النمط من الأدب وظهر الأدب الملتزم رداً علی فکرة الفن للفن.أما عبد الوهاب البیاتی الذی یعتبر من شعراء المدرسة الواقعیة فی العراق، فبدأ ینشر مجموعات شعریة تکشف عن الإلتزام. فقد جاء شعره مملوءاً بروح التمرد والثورة والدعوة إلی الحریة وتحطیم الأوثان الماضیة. إنَّه فی أدبه الملتزم لا یتکلَّم عن المأساة البشریة والفقر الموجود فی المجتمعه فقط، بل یتکلَّم عن المأساة البشریة فی کل العالم. البیاتی یؤمن بأهمیة الکلمة ودورها فی التغییر والثورة وهو أثناء قصائده یلجأ الی استخدام الأساطیر منها أسطورة برومیثیوس ویجعله رمزاً للإنسان الثائر المتمرد. وأیضاً فی أشعاره الملتزمة یستدعی الشخصیات التراثیة ذات جانب تاریخی وشعبی ودینی. لهذا درسنا الالتزام فی أبعاده السیاسی والدینی والاجتماعی فی أشعار البیاتی واعتمدنا علی أسلوب التحلیل المضمونی.

چکیده عربی:استلهم الشعراء العرب المعاصرون من التراث الإسلامی عامة و الإیرانی خاصة، منهم البیاتی الذی استحضر شخصیات إیرانیة فی شعره و استعان بها للتعبیر عن مراده. أتی البیاتی بهذه الشخصیات لتدل علی معان روحیة و إنسانیة عامة: کالمعرفة و الحب والإصلاح والثورة والسفر وقد أجاد فی ذلک حیث حمل کل شخصیة ما عرف عنها من عقائد و أفکار ومواقف.لم یکتف الشاعر بنقل تاریخ هذه الشخصیات فقط، بل صب علیها صبغة عصریة و حملها من قضایاه و همومه المعاصرة ما رآه متناسبا مع أفکار و رؤی کل منها. و قد نقد البیاتی بقصصهم الشعریة الواقع الاجتماعی و السیاسی للبلاد العربیة، کما نقد واقعها العقائدی و ما طرأ من تحریف علی المفاهیم الدینیة.ساهم الإبداع الشعری للشاعر فی اعطاء صورة محببة لهذه الشخصیات للمتلقی، و ذلک من خلال التحلیق بالخیال و استحضار الأساطیر و التحویر فی قصص هذه الشخصیات و الأسالیب المختلفة التی استعان بها البیاتی فی استحضارها من تقنیة القناع و المباشرة و ما إلی ذلک من التنویع فی التعامل مع کل شخصیة.برز فی هذه القصص الشعریة جانبان من أبطالها بصورة جلیة: الأول المحتوی الروحی (و المعنوی) الذی عرف عن کل منهم و الثانی المضمون الثوری (و الرافض) للظلم و التخلف فی مواقف هذه الشخصیات. چکیده فارسی:لطفا برای مشاهده چکیده فارسی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.