چکیده عربی: یعتبر توفیق الحکیم من الادباء الرواد فی الوطن العربی. فقد ترک میراثا کبیرا یتنوع ما بین الروایه والقصه والمسرحیه والمقاله. وتعد روایته (عوده الروح) عملا رواییا یحمل سمات کل من الواقعیه النقدیه التی تعنی نقد الاوضاع السیاسیه والاجتماعیه السایده فی الفتره ما بین الحربین العالمیتین 1914م_ 1938م، وخصوصا ثوره 1919م بقیاده سعد زغلول. وکذلک سمات الواقعیه الاشتراکیه التی تعنی وجود الامل والتفاول بتغییر الاوضاع المتردیه. فقد حاول عرض حیاه مجتمع مصغر ونموذج من المجتمع المصری وما یعیشه من ظروف اجتماعیه صعبه فی تلک الفتره. ویکون البحث وفق المنهج الوصفی التحلیلی. ومن اهم النتایج التی توصلنا إلیها ان الروایه تعتبر نموذجا متقدما للواقعیه علی من سبقها من الروایات الواقعیه، فهی اکثر جراه فی نقد الواقع وکشف الاوضاع الفاسده فی ظل المحتل البریطانی. وایضا تعتبر وثیقه من تاریخ مصر السیاسی والاجتماعی. چکیده فارسی: لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

ادبیات تعلیمی - به مثابه نوع ادبی ارزشمند و مهم و بهترین نمود خواننده محوری - در کنار دیگر انواع ادبی همچون ادبیات حماسی، ادبیات غنایی و ادبیات نمایشی از پیشینه ای کهن برخوردار است. این نوع ادبی فارسی، گنجینه ای از آموزه های اخلاقی است که با هدف دگرگونی رفتاری مخاطب، برانگیختن صفات نیکوی اخلاقی، تعلیم حکمت و آموزش اخلاق، تببین مسایل تربیتی، فلسفی، مذهبی و مفاهیم پند و اندرزی و بیدار کردن وجدان خفته وی، تاثیری درخور توجه بر خواننده دارد؛ چرا که پیوندی گسترده با مخاطب دارد. رویکرد شاعران و ادیبان به بیان اندرزها و حکمت ها در قالب شعر از سده چهارم قمری به بعد آغاز شد و در این میان، نورالدین عبدالرحمان جامی - سراینده سده نهم هجری قمری - جایگاهی بارز در بسط و گسترش ادبیات تعلیمی فارسی دارد. دیوان جامی از نظر دارا بودن درون مایه های حکمی و مفاهیم پندگونه در خور توجه است. قصیده «جلاء الروح» او مشهور به قصیده «شینیه» که از اقبال ویژه ای برخوردار است، سرشار از آموزه های حکمی و تعلیمی است که در آیینه آن می توان مضمون پردازی اخلاقی و اندیشه ورزی حکمی و پند گونه خاقانی را به آشکارا دید. هدف از نگارش این مقاله، تبیین تعالیم حکمی و تربیتی و آموزه های اخلاقی از طریق کندوکاو در قصیده شینیه «جلاء الروح» جامی است.

چنان که از کاربردهای روح در آیات قرآن و پاره ای از روایات پیداست، مقصود از روح در آن ها غیر از روح انسانی است. مقاله حاضر در باره ویژگی های روح، با استفاده از آیات قرآن کریم و احادیث معصومان (ع) سخن می گوید و هدف از آن پی بردن به چگونگی و حقیقت وجودی روح و از رهگذر آن، دستیابی به شناخت هرچه بیشتر در باره روح انسانی است. بر اساس آموزه های قرآن و حدیث، روح، موجودی مستقل، دارای حیات، علم و قدرت، از جنس امر و از ملکوت است. روح از زمره فرشتگان نیست بلکه آفریده ای بزرگتر از آن ها و حقیقتی واحد است که مراتب و درجات گوناگون دارد؛ مرتبه والایی از روح، همراه رسول خدا (ص) و ائمه پس از اوست که هر زمان که خداوند اراده کند، ایشان را آموزش می دهد، موفق می نماید، باخبر می سازد و راهنمایی می کند. همچنین همه انسان ها برخوردار از روحی هستند که وجود آن امری قطعی است و ظاهرا روح همه آن ها از روحی که برتر از سایر ارواح و روح برگزیده خداست، نشات گرفته است.

عدی بن زید العبادی شاعر من العصر الجاهلی، طار صیته فی الآفاق. عاش الشاعر فی بلاط الساسانیین و ملوک الحیرة بعیدا عن الحروب الطائفیة، و المعیشة البدویة. کان الشاعر متضلعا باللغتین العربیة و الفارسیة و رسول أنوشیروان إلی قیصر الروم، فلهذا نری شعره متأثرا بهذه العوامل و بیئته، مختلفا عن شعر غیره من الشعراء أسلوبا ومضمونا ولغة و صورة. و قد أبان هذا المقال عن اتصال الشاعر ببلاط الساسانیین و تأثیر هذا الاتصال علی رقی فکره، فظهرت القصص الإیرانیة القدیمة و أسالیبها فی شعره، ورقت لغته الشعریة و صوره الفنیة، و ورد فی شعره الکثیر من الکلمات الفارسیة التی تدل علی تأثره بالروح الفارسیة و ثقافتها، و نری هذا التأثر جلیا فی الصورة الموسیقیة، إذ تتلاءم والموسیقی الشائعة فی البلاط مختلفة عن موسیقی شعراء البادیة.

در این پژوهش، سعی برآن است تا ضمن بررسی ویژگی های زبان معاصر عربی در آثار توفیق الحکیم به یکی از رمان های توفیق الحکیم با نام " عودة الروح " که به "بازگشت روح" تعبیر میشود، با تاسی از روشنگری های فنون و علم زبان شناسی، به تحلیل و بررسی برخی ویژگیهای فنی و محتوایی این اثر پرداخته شود. نمایشنامه ها و رمانهای توفیق الحکیم، دارای دو جنبه واقع گرا و انسانی است. جنبة واقع گرای آن در حقیقت به پیشینه های ذاتی و قومی می پردازد و از استواری و قدرت و استقامت برخوردار است، اما در بخش انسانیِ آثارش نویسنده قاطعانه از ادبیات و فلسفه غربی متأثر است و تلاش میکند تا آثارش را بصورتی جهان شمول عرضه بدارد. در رمان « عودة الروح » ، توفیق الحکیم فضای جامعه و اخلاق حاکمان را با پارادایمی زیبا و اقتباسی در قالب زمانی بین دو جنگ جهانی( قرن بیستم) به تصویر کشیده و پاره ای از مشکلات و مسائل جامعه را در قالب داستان با بیان زبان مادری ایراد میکند و با نگاهی نقادانه به تحلیل این مسائل پرداخته و ناهجاریهایی را به چالش می کشد. این اثر به نوبه خود، به غنای ادبیات معاصر جهان عرب کمک شایانی کرده و همچنین مخاطبان زیادی از زبانهای مختلف را با نگاه تحلیل گرانه و نقادانۀ نویسندۀ رمان آشنا کرده است.

لطفا برای مشاهده چکیده فارسی و عربی به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

تعد فکرتا القلب والروح من أکثر الأفکار والمفاهیم تکراراً فی قصائد شمس الغزلیة من بین جمیع المفاهیم المجردة الواردة فی تلک القصائد حیث تحولتا إلی أهم تلک المفاهیم وأقواها. ومن جانب آخر فإن مولانا جلال الدین الرومی قد قام بتشخیص هذین العنصرین المجردین مرات عدیدة حیث تحاول هذه الصور إظهار هاتین الفکرتین والمیزات التی یتصف بها هذان العنصران فی أفکار مولوی وفی طریقته. تحاول هذه العجالة دراسة وتصنیف التشخیص لمفهومی القلب والروح محاولة معرفة الشحنة المعنویة لکل منهما والخروج منها بموازنة بینهما. یعتمد البحث المنهجین الوصفی والتحلیلی حیث یتم تصنیف وجوه الاختلاف عبر استخراج الشواهد والأمثلة وتصنیف مفاهیمها لتنتهی فی نهایة المطاف إلی مقارنة المعانی بینها فی نسیج کلام مولوی للخروج منها بنتائج للبحث. بالنظر إلی الصور التشخیصیة یمکن القول بأن هناک بوناً شاسعاً بین مفهومی القلب والروح المجردین من حیث المعنی ونطاق الاستخدام فالقلب عنصر ملموس وقریب إلی مولانا جلال الدین الرومی وهو قریب الصلة منه غیر أن الروح أبعد منه وهی بعیدة المنال للشاعر ونتیجة لذلک فإننا نشهد طریقة مختلفة فی نسبة الأفعال والمیزات والأوصاف الإنسانیة إلی کل منهما.

چکیده فارسی: از آثار مهم شناخت حقیقت نفس، باور و توجیه چگونگی زندگی پس از مرگ است. براین اساس، مسئله اصلی این تحقیق، بررسی مقایسه ای تبیین این چگونگی در دیدگاه پویشی و برخی دیدگاه های مشابه در سنت کلام اسلامی است. برخی از معتزلیان و نیز سیدمرتضی با اعتقاد به یگانه انگاری نفس، آن را همین شخص ظاهری و هیکل مشهود می دانند که روح در منافذ آن حلول کرده است و برخی همچون شیخ مفید و وایتهد، با اعتقاد به دوگانه انگاری نفس و بدن، نفس را جوهری غیر از بدن و متعلق به آن دانسته اند؛ هرچند وایتهد این جوهر را مادی و شیخ مفید آن را روح مجرد و غیرمادی می داند. پژوهش حاضر، با روش توصیفی تحلیلی انجام شده است و مهم ترین یافته آن، ارتباط تبیین صحیح و بدون ابهامِ بقای نفس پس از مرگ، با تمایز ساختاری میان نفس و بدن است که دیدگاه پویشی و نیز برخی دیدگاه های یگانه انگاری نفس در سنت اسلامی، در این مسئله با چالش مواجه هستند. (چکیده عربی: من أهم آثار معرفة حقیقة النفس، الإیمان وتوجیه کیفیة الحیاة بعد الموت. فلذلک فإن المسألة الرئیسة لهذا البحث هی دراسة مقارنة لشرح هذه الطریقة فی النظرة الدینامیکیة وبعض الآراء المشابهة فی تقالید علم الکلام الإسلامی. فبعض المعتزلة وکذلک السید المرتضی ، یؤمنون بتوحید الروح و یعتبرونها نفس الشخص الظاهری والجسد المشهود الذی انحلت فیه الروح، والبعض الآخر، مثل الشیخ المفید و وایتهید، یعتقدون بثنائیة الروح والجسد و تعتبر الروح جوهراً غیر الجسد وتعتبر ملکاً له؛ ومع ذلک، یعتبر وایتهید هذا الجوهر مادیاً و الشیخ المفید یعتقد بوحدة الروح غیر المادیة. فتم إجراء التحقیق الحاضر بمنهج وصفی تحلیلی، وأهم ما توصل إلیه هو الارتباط بین التفسیر الصحیح الذی لا لبس فیه لبقاء الروح بعد الموت، مع التمییز البنیوی بین الروح والجسد، وهو وجهة نظر الدینامیکی وکذلک بعض وجهات النظر عن توحید الروح فی التقلید الإسلامی، وهم فی هذا یواجهون تحدیاً. )

چکیده فارسی:معتقدان به تجرد نفس به آیات فراوانی از قرآن استدلال کرده اند که مهمترین آنها آیه 85 سوره اسراء است. فخررازی با ضمیمه کردن این آیه به برخی از آیات دیگر و حمل «امر» در این آیه بر عالم مجردات، اولین مفسری است که به این آیه برای تجرد نفس استناد می کند. پس از وی، برخی از مفسران دارای گرایش های عرفانی یا فلسفی نیز چنین استدلالی را مطرح کرده اند. در این مقاله با بررسی تفسیرهای مقدم بر فخررازی و نیز شواهد لغوی، این استدلال ارزیابی می شود. علامه طباطبایی با حمل «امر» بر ملکوت، استدلال مشابهی را مطرح کرده است. برخی از معاصران نیز به این آیه برای تجرد نفس استدلال کرده اند؛ این استدلال ها معتبر نیست و آیه روح بر تجرد نفس دلالت نمی کند.   چکیده عربی:و أبرز هذه الآیات هی الآیة 85 من سورة الإسراء. و کان الفخر الرازی أول مفسر استند إلی هذه الآیة للقول بتجرد النفس حین ضم هذه الآیة إلی آیات أخری و حمل کلمة «أمر» الواردة فی الآیة علی معنی عالم المجردات. و من بعده طرح بعض المفسرین من ذوی الاتجاهات العرفانیة أو الفلسفیة مثل هذا الاستدلال. هذه المقالة تتناول تقییم هذا الاستدلال من خلال تسلیط الضوء علی التفاسیر المتقدمة علی تفسیر الفخر الرازی و کذلک من خلال إلی ما جاء فیها من الشواهد اللغویة. العلامة محمدحسین الطباطبائی حمل کلمة «أمر» علی معنی الملکوت و طرح استدلالا مشابها لما سبق ذکره. و بعض المعاصرین استدل بهذه الآیة أیضا علی معنی تجرد النفس. ولکن هذه الاستدلالات لیست معتبرة، إذ ان آیة «الروح» غیر دالة علی تجرد النفس.