چکیده فارسی:تقارن تاسیس امارت عربی حیره و سقوط آن با آغاز و پایان کار پادشاهی ساسانی در زمانی نزدیک به چهار قرن را نباید امری تصادفی به شمار آورد، بلکه تداوم کار این امارت در مرزهای جنوب غربی دولت ساسانی را باید در نقش هایی جست وجو کرد که امیران عرب حیره به نفع شاهان ساسانی انجام می دادند. ساسانیان در حمایت و دفاع از امارت عربی حیره، منافع خاصی را مدنظر داشته و تداوم این امارت را به نفع پادشاهی خود می دانستند و در بهره وری از این اهداف، آنچنان موفق عمل کردند که رقیب اصلی ایشان، امپراتوری روم نیز به تقلید از آنها امارت عربی غسانیان را در منطقه شام دایر کرد. امرای عرب حیره در بیشتر دوران حیات خود دولتی وابسته و دست نشانده پادشاهان ساسانی بوده و حفاظت از مرزهای امپراتوری ایران را در برابر هجوم بادیه نشینان عرب و نیز همراهی با سپاهیان ایران را در رویارویی با روم عهده دار بودند.این پژوهش سعی دارد با تکیه بر منابع و اسناد تاریخی، روابط سیاسی امارت عربی حیره را با دولت ساسانیان بررسی کند.   چکیده عربی:إن تقارن تأسیس إمارة الحیرة العربیة وسقوطها مع بدایة ونهایة الدولة الساسانیة فی مدة دامت حوالی أربعة قرون، هو أمر لم یکن نتیجة الصدفة، بل إن استمرار سلطة هذه الإمارة فی الحدود الجنوب غربیة للدولة الساسانیة قد تأثر بدور الإمراء العرب فی الحیرة الذی کان ینصب فی مصلحة الملوک الساسانیین. فالساسانیون کانوا یعتقدون أن لهم مصالح خاصة فی الدفاع عن هذه الإمارة وبقائها، وقد نجحوا فی تحقیق أهدافهم ومطامحهم لدرجة أن غریمهم التقلیدی، أی الروم، قد قلدهم ودعم إمارة الغسانیین فی بلاد الشام. أما الإمراء العرب فی الحیرة فقد کانوا موالین للقوات الإیرانیة فی أغلب الأحیان وساعدوهم فی التصدی للروم. یسعی الباحث فی هذه المقالة إلی دراسة العلاقات السیاسیة بین إمارة الحیرة العربیة والدولة الساسانیة، وذلک استنادا إلی المصادر التأریخیة.

چکیده فارسی: برخی از باستان گرایان ادعا می کنند که اسلام، دینی انحصارگرا است، اما در ایران باستان به ویژه آخرین سلسله باستانی ایران یعنی عصر ساسانیان، آزادی و تسامح در مواجهه با عقاید دینی مخالف وجود داشته است. مسئله این پژوهش بررسی این ادعا است که آیا حقیقتاً در ایران عصر ساسانی پلورالیسم دینی وجود داشته و تکثرگرایی آنها در این دوره چگونه بوده است؟ پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی و با مطالعه میان رشته ای (تاریخی کلامی) صورت گرفته و یافته های تحقیق نشان می دهد که در ساختار حکومت ساسانی بویژه دستگاه موبدان در این عصر به سبب حاکمیت دین زرتشتی و انحصارگرایی آنان، نه تنها باوری به پلورالیسم دینی بمعنی کثرت گرایی در معرفت شناختی یا حقیقت شناختی یا وظیفه شناختی و یا نجات و رستگاری نداشتند، بلکه حتی به پلورالیسم دینی رفتاری نیز معتقد نبودند و التزامی به آن نداشتند و سختگیری های اجتماعی و دینی گوناگونی نسبت به پیروان سایر ادیان روا می داشتند. (چکیده عربی: یدعی بعض الأثریین أن الإسلام دین حصری، ولکن فی إیران القدیمة، وخاصة آخر سلالة قدیمة فی إیران یعنی فی العصر الساسانی، کان هناک حریة وتسامح فی مواجهة معارضة المعتقدات الدینیة. ففی هذا البحث نحقق عن هذا الادعاء بأن التعددیة الدینیة کانت موجودة بالفعل فی إیران الساسانیة وکیف کانت هذه التعددیة خلال هذه الفترة؟ تم إجراء البحث بالمنهج الوصفی التحلیلی وبدراسة متعددة التخصصات (تاریخی کلامی) وتظهر نتائج البحث أنه فی هیکل الحکومة الساسانیة وخاصة نظام الموبدان(أعظم زعیم روحی للدیانة الزرادشتیة) فی هذا العصر بسبب هیمنة الدیانة الزرادشتیة وحصریتها، لم یؤمنوا فقط بالتعددیة الدینیة، بمعنی التعددیة فی المعرفة أو الواقع أو الواجب أو الخلاص، لکنهم لم یؤمنوا حتی بالتعددیة الدینیة السلوکیة ولم یکن لدیهم أی التزام. وکان هناک العدید من القیود الاجتماعیة والدینیة، وسمح لأتباع الدیانات الأخری. )

چکیده فارسی:در دین زرتشت کار، تولید و کشاورزی دارای اهمیت بسیاری بود. بخش هایی از ارداویراف نامه، یکی از متون مذهبی این دین، به عقاب گناهکاران و پاداش نیکوکارانی می پردازد که در زمینه کار، تولید و کشاورزی سهل انگاری کرده، و یا در انجام این امور تلاش و کوشش نموده اند. در این متن دینی، انسان ها به لحاظ اعمال خود و متناسب با آن، در جهان آخرت مستوجب عذاب و یا مستحق پاداش نیک می گردیدند. ارداویراف نامه برآن است تا با نشان دادن عذاب و ثواب اخروی اعمال انسان در جهان خاکی، به مردمان روزگار خویش، به ترویج و تبلیغ اعمال مینویی از جمله کار اقتصادی و کشاورزی بپردازد. این موضوع، از منظر سیاسی مهم تلقی شده، به اقتصاد دولت ساسانی کمک می کرد. احتمالا، محتوای کتاب ارداویراف نامه، به نوعی بیانگر اندیشه مذهبی و سیاسی پادشاهان ساسانی بوده است. این مقاله، ضمن پرداختن به جایگاه و اهمیت کار و کشاورزی در آیین زرتشت، به این پرسش پاسخ می دهد که چه عواملی موجب گردید متنی مذهبی مانند ارداویراف نامه، به صراحت در مورد کار، تولید و کشاورزی به ارائه کیفر متناسب با عمل بپردازد. چکیده عربی:الدیانة الزاردشتیة تعیر أهمیةً بالغةً للعمل والإنتاج والزراعة، وکتاب "اردا ویراف" هو أحد الکتب الدینیة المقدّسة فی هذه الدیانة، حیث أکّدت تعالیمه علی ضرورة معاقبة المذنبین إثر تقاعسهم فی العمل والإنتاج والزراعة، وأکّدت فی الحین ذاته علی وجوب إکرام المحسنین بالثواب إثر مساعیهم وجهودهم الحثیثة فی هذا المضمار، لذا اعتبرت أنّ الناس فی عالم الآخرة إمّا أن یستحقّون عذاباً أو أن یستحقّون راحةً وهناءً. حاول هذا الکتاب الترویج للأعمال الحسنة وترغیب الناس فیها عن طریق التأکید علی مبدئی الثواب والعقاب فی الحیاة الآخرة، ومن جملة الأمور التی دعا إلیها تتمثّل فی النشاطات الاقتصادیة والزراعیة؛ وهذا الأمر حظی باهتمامٍ سیاسی أیضاً لکونه ساعد علی إنعاش النظام الاقتصادی فی العهد الساسانی، ومن المحتمل أن یکون مضمون کتاب "اردا ویراف" انعکاساً لنمط الفکر الدینی السیاسی الذی تبنّاه الملوک الساسانیون. الهدف من تدوین هذه المقالة هو تسلیط الضوء علی مکانة العمل والزراعة وبیان أهمیتهما فی الدیانة الزرادشتیة وبیان العوامل التی أدت إلی تطرّق کتاب "اردا ویراف" الدینی إلیهما والتصریح بأهمیتهما وتعیین عقوباتٍ وتحفیزاتٍ تتناسب مع شأنهما.