فی ضوء تأسیس الجمهوریة الإسلامیة فی إیران واستمراریتها وتمحورها حول نظریة ولایة الفقیه، فإن دراسة الأبعاد المختلفة لموضوع ولایة الفقیه بشکل مستمر، والسعی الدؤوب لنقل هذه العقیدة الجوهریة إلی الجمهور، یحظی بأهمیة بالغة. الهدف من البحث الحالی هو دراسة أبعاد موضوع ولایة الفقیه فی أعمال فقهاء الشیعة لتسهیل تعریف القراء بهذه النظریة. لکنّ المسألة هی: ما هی أبعاد موضوع ولایة الفقیه حتی یتمکن المواطنون والأمة الإسلامیة من خلالها التعرف علیه بشکل أفضل؟ ومن ثمّ، السؤال الرئیسی هو: ما هی الأبعاد والموضوعات المهمة لنظریة ولایة الفقیه التی ناقشها فقهاء الشیعة فی أعمالهم، وما هی أقسامها؟ فرضیة البحث هی أنه یمکن تصنیف الموضوعات المهمة المرتبطة بولایة الفقیه فی أعمال فقهاء الشیعة إلی خمسة أقسام. تم استخدام منهج البحث الوصفی التحلیلی فی هذه الدراسة. وبناءً علی نتائج البحث، تم تصنیف الموضوعات المتعلقة بولایة الفقیه فی أربعة أقسام، وهی:مفهوم ولایة الفقیه وخلفیتها التاریخیةالأسس، الشروط، الواجبات، الصلاحیات والشبهات المحیطة بموضوع ولایة الفقیهولایة الفقیه فی دستور الجمهوریة الإسلامیة الإیرانیةأداء الولی الفقیه فی الجمهوریة الإسلامیة الإیرانیة بناءً علی المناصب الثلاثة للولی الفقیه

صورت العدید من الامور القیمه والمفیده علی شکل قصص قرآنیه فی القرآن الکریم ویمکن القول بان القصص فی القرآن الکریم هی مجموعه مختاره من قصص الامم السابقه التی تم السعی منها لتحقیق غرض خاص بحیث ان الاهداف والآثار هی، فی الواقع حقیقه واحده وملازمه. لذلک جرت محاوله فی هذا المقال لفتح نافذه جدیده علی بنیه القصص القرآنیه واسلوبها وقد تم ذلک بحسب آراء المفسرین الشیعه وتم البحث بهدف تحلیل الابعاد المختلفه للقصص القرآنیه واستکشاف اهدافها وبنیتها وطرق معالجتها. یهدف هذا البحث إلی دراسه وتحلیل عناصر القصص القرآنیه باسلوب خاص فی تصویر القصص القرآنیه بطریقه وصفیه تحلیلیه. تظهر نتایج البحث ان ممارسه سرد الروایات (الروایه) فی القصص القرآنیه یمکن تقسیمها إلی ثلاث فترات، الماضی والحاضر والمستقبل حسب زمن الاحداث. تروی بعض القصص القرآنیه قصص الانبیاء والامم السابقه من اجل تهدیه قلب الرسول وهدایه المومنین الصادقین وتتضمن نصایح تتوجه نحو المخاطبین فی زمن الروایه (الامم المعاصره فی زمن النبی او غیره من القراء). وتروی بعض الروایات الاخری احداث الحاضر او المستقبل القریب لعصر النبی وتصف قصص واحداث حیاه النبی مع قومه. کما تروی بعض الروایات الاخری عن احداث مستقبلیه مروعه فی الغالب، إما ان تحدث قریبا جدا ویشاهدها عن کثب اهل عصر النبی (علی سبیل المثال، خبر الفتح الرومانی للإیرانیین) او احداث قد تحدث فی المستقبل البعید. إن بنیه القصص القرآنیه وبغض النظر عن اختلافاتها الجوهریه والموضوعیه مع القصص غیر القرآنیه، ای تفوق الابعاد التربویه فی التمسک بعناصر السرد من المقدمه إلی خلق الاحداث والعقبات فی المواقف الصعبه وتوصیف الشخصیات ای تفوق الابعاد و. . . لها بنیه مرغوبه ومعالجه خاصه بحیث من خلال الاستفاده من نسیج فنی وبنیه قویه وممتعه، یتم تقدیم الروایه بشکل صادق وباجمل طریقه.

العناصر المؤلفة للحضارة أو التمدّن هی العناصر الموضوعیة المشترکة من قبیل اللغة، التاریخ، الدین، العادات والتقالید السائدة فی المجتمع. وعلى,هذا الأساس لم یأل علماء الشیعة جهدًا طوال حیاتهم لترسیخ الهویة الشیعیة وبلورة نمط عیش مستقل یستلهم من التعالیم النورانیة للأئمة الأطهار^، لیتسنّى,عبر وضع منشور للحیاة الحضاریة للشیعة إدخال التعالیم الدینیة إلى,الحیاة الاجتماعیة وصیانة عناصر الهویة الشیعیة وفی نفس الوقت الحؤول دون ظهور نزاعات مذهبیة. وفی هذه الأثناء عمد الشیخ المفید (ت 413ه) نظرًا لمعاصرته حکومة البویهیین الشیعیة (322-448ه)، إلى,تدوین کتابه مسارّ الشیعة بغیة إعادة تعریف وبلورة حیاة حضاریة (تمدنیة) للشیعة مبنیة على,تعالیم أهل البیت^ ولیکون بمثابة روزنامه للسلوک الیومی لحیاة الشیعة بأفراحها وأتراحها. تحاول هذه المقالة بأسلوب وصفی تحلیلی دراسة جهود الشیخ المفید فی تشکیل وتقنین الحیاة الحضاریة (التمدنیة) للشیعة فی ضوء الکتاب المذکور. ومن النتائج التی خرج بها هذا البحث أنّ الشیخ المفید کان یؤکّد على,الحیاة التوحیدیة وانعکاس التعالیم الإسلامیة على,الحیاة الحضاریة (التمدنیة)، والحفاظ على,المعتقدات الدینیة، والتعاطی والتعاون مع المذاهب الأخرى, ، وتوسیع النشاط الاجتماعی تمهیدًا لترسیخ مفهوم الأمة فی المجتمع.

فقه امامیه از ویژگی هایی برخوردار است که نظیر آن را در کمتر دانشی می توان یافت. در میان این شاخصه ها سه ویژگی که تا حدودی از گوشه ای از سیمای این دانش، پرده برمی گیرد؛ یعنی جاودانه بودن فقه، فراگیربودن فقه و انعطاف پذیری فقه، دارای اهمیت بیشتری می باشند.بیان ویژگی های مزبور، هر انسان آزاداندیشی را به طرح این پرسش بنیادی وا می دارد که دلیل توانمندی و کارآمدی فقه در قبال انبوه نیازهای تمام نشدنی انسان چیست و سازوکار آن کدام است؟نوشتار حاضر، به دنبال آن است تا ضمن طرح مبادی موضوع بحث، به تبیین علل و عوامل پویایی و بالندگی فقه در عرصه حیات جمعی انسان پرداخته و به پاره ای از شبهات در این حوزه، پاسخ گوید.   لطفا برای مشاهده متن چکیده عربی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

طهارة غیر المسلم أو نجاسته، من المسائل التی هی معرکة الآراء و محطّ الأقوال المختلفة من بعید فی مدی الزمان بین الفقهاء. و بما أنّ هذه المناقشة قد صارت ذات أهمیة هامّة و خاصة فیما یتعلق بالعلاقات الاجتماعیة و السیاسیة بین المسلمین و غیرهم، حاولت هذه الدراسة إلی استکشاف و تحلیل مفهوم الطهارة و النجاسة لغویاً أوّلاً من وجهة نظر فقهاء السنة و الشیعة، ثمّ إتّجهت إلی إلقاء الضوء علی اتّجاهم قبال مسألة طهارة أو نجاسة غیر المسلم، و ربما ناقشت آراء بعض الفقهاء فی المسألة.

تناول الإمام المنصور بالله الحسن بن بدر الدین موضوع (الغدیر) فی کتابه المُسمّى (أنوار الیقین فی إمامة أمیر المؤمنین «عَلیه السّلام») بشکل منهجیّ و أسلوب مُبدع، مُستعرضاً مسألة الغدیر عَبر ثلاثة محاور أصلیة، هی: إثبات وقوع یوم الغدیر و صحّة حدیث الغدیر؛ و دلالة یوم الغدیر على إمامة أمیر المؤمنین (عَلیه السّلام)؛ الخوض فی بعض الشبهات و الإشکالات من قِبل المُخالفین لعقائد الشیعة و الإجابة عن تلک الشبهات. وأمّا المنهج الذی اتّبعه المؤلّف فهو تذییل کلّ محور من تلک المحاور الثلاثة بمحاور أخرى فرعیة بما یتناسب مع المنطق و استمرار هذا المنهج طوال البحث. و قد عالج المؤلّف فی مقالته (حدیث الغدیر) کعالم من علماء الإمامیة فخرجت آراؤه و تفسیراته للحدیث متشابهة مع آراء الإمامیة و تفسیراتهم، مؤکّداً على تواتر الحدیث و القطع بذلک مع إثبات تواتره بالاستناد إلى مختلف النصوص من مصادر و رواة عدّة من الشیعة الزیدیة و أبناء العامّة، و کذلک إثبات دلالة الحدیث على إمامة أمیر المؤمنین (عَلیه السّلام) من وجوه متفاوتة.

چکیده فارسی:گرایش تفسیری، تاثیر عقاید، نیازها، ذوق و تخصص مفسران در تفسیر قرآن است. مفسران شیعه نیز همچون دیگر مفسران قرآن، دارای گرایش های فقهی، کلامی، فلسفی، اجتماعی و ادبی بوده اند؛ هرچند مفسران شیعه همه این گرایش ها را در چارچوب مذهب اهل بیت تعریف کرده اند. در این نوشتار به صورت مبسوط تاریخچه، ویژگی ها، موضوعات گرایش های تفسیری و مهم ترین تفاسیر شیعه در هر مورد، معرفی شده است.نیز یادآوری شده است: گرایش های تفسیری دیگری مثل گرایش عرفانی، حدیثی و علمی در میان شیعه وجود داشته است. در دهه اخیر نیز گرایش های میان رشته ای در تفاسیر، مثل تفسیر تربیتی، مدیریتی، سیاسی و... در مورد قرآن مطرح شده است.   چکیده عربی:الاتجاه التفسیری هو تاثیر العقائد والحاجات و ذوق و تخصص المفسرین علی تفسیر القران. ان المفسرین الشیعة و کغیرهم من المفسرین لهم اتجاهات فقهیة و کلامیة و فلسفیة و اجتماعیة و ادبیة و ان کان المفسرون الشیعة قد قدموا هذه الاتجاهات ضمن اطار مذهب اهل البیت (ع). تم فی هذه المقالة التعریف و بشکل موسع بتاریخ الاتجاهات التفسیریة و خصائصها و موضوعاتها واهم التفاسیر الشیعیة فی کل مورد.کما تم التذکیر بانه کانت هناک اتجاهات تفسیریة اخری مثل الاتجاه العرفانی والحدیثی والعلمی بین الشیعة. و فی العقد الاخیر تم طرح اتجاهات (بین حقول الدراسة) فی التفاسیر کالتفسیر التربوی والاداری والسیاسی و ...

بعد سقوط حکومة البهمنیین، أعلنت الحکومات المحلیة الثلاث التی خلفتها - أعنی حکومات نظام شاهی، وعادل شاهی، وقطب شاهی - المذهب الشیعی مذهبًا رسمیًا فی نطاق سلطتها. وقد قدّم حکام هذه الحکومات دعمًا واسعًا للشیعة، ممّا حفّز العدید من الشیعة فی مناطق مثل العراق وإیران للهجرة إلی منطقة الدکن، فشکّلوا مجموعة اجتماعیة ممیزة فی تلک المرحلة التاریخیة. المسألة المحوریة التی یتناولها البحث الحالی هی تسلیط الضوء علی المکانة التی احتلّها الشیعة فی البنیة السیاسیة والاجتماعیة لمنطقة “الدکن” خلال المرحلة المذکورة. تقوم فرضیة البحث علی أنّ تبنّی الحکومات آنذاک المذهب الشیعی مذهبًا رسمیًا للبلاد، منح الشیعة - بدعم من حکام تلک الحکومات- مکانة بارزة فی الهیکل السیاسی والاجتماعی لمنطقة “الدکن”. وتشیر نتائج البحث إلی أنّ المهاجرین الذین انتقلوا إلی “الدکن” من أماکن مختلفة شکّلوا غالبیة المجتمع الشیعی فی ذلک العصر، وکانوا ینتمون اجتماعیًا إلی ما یعرف بجماعة "الآفاقیین" الذین تبوّؤا مکانة مرموقة فی المجتمع الدکنی بفضل دعم السلاطین الشیعة لهم، وعاشت هذه الجماعة صراعًا مستمرًا علی السلطة مع الجماعة المحلیة المعروفة بـ"الدکنیین"، کان یؤدّی أحیانًا إلی مواجهات دمویة بین الطرفین.

چکیده فارسی:محمد عابد جابری، متفکر معاصر مغرب عربی، در پروژه فکری خود، اندیشه شیعه را زاییده نظریات هرمسی و افکار گنوسی - غیرعقلانی- می داند. وی با بهره گیری از روش هایی همچون ساختارگرایی و گفتمانی، و ارائه شواهد تاریخی، در تلاش برای کشف این رابطه است. با توجه به اینکه از منظر جابری، اندیشه گنوسی مانعی بزرگ در راه وصول به عقلانیت و پیشرفت در عالم اسلام است، تفکرهای عرفانی، شیعی و ... عامل انحراف اندیشه در جهان اسلام می باشد. این مقاله درصدد نقد وجود این ارتباط و نتایج حاصل از آن است. چکیده عربی:محمد عابد الجابری وهو مفکر معاصر من المغرب العربی یری فی منظومته الفکریة ان الفکر الشیعی متولد من النظریات الهرمسیة والافکار الغنوصیة - غیر العقلائیة- ویسعی من خلال الاستفادة من اسالیب کالبنیویة والخطاب وتقدیم الشواهد التاریخیة، لکشف هذا الارتباط. ومع الالتفات الی انه ومن وجهة نظر الجابری فان الفکر الغنوصی مانع کبیر امام الوصول الی العقلانیة والتقدم فی العالم الاسلامی وعلیه فان الفکر العرفانی والشیعی عامل لانحراف الفکر فی العالم الاسلامی. تسعی هذه المقالة لنقد وجود هذا الارتباط والنتائج الحاصلة منه.

چکیده فارسی:زین الدین بن علی عاملی (م 965) معروف به شهید ثانی از رجالیان بزرگ شیعه در دوره متاخر است. آرای رجالی این دانشمند را می توان در تعلیقات ارزشمند او بر کتاب خلاصه الاقوال علامه حلی جست و جو کرد. وی از پژوهشگران برجسته اخبار، و در دو عرصه رجال و حدیث صاحب نظر بوده است. در بررسی حال راویان، استقلال رای عالمانه شهید ثانی مشهود است. شهید ثانی از ناقدان برجسته رجال است که با احتیاط و دقت نظر، روایات و راویان را مورد بررسی قرار داده است. ایشان گاه جنبه های جرح و ضعف راویان را بر تعدیل و تقویت آنان مقدم دانسته است. سندمحوری، سخت گیری در توثیق راویان و کم توجهی به قرائن صحت حدیث، نمونه هایی از این مواضع سخت گیرانه است، البته در تعدیل این دیدگاه نباید از اندیشه هایی همانند توجه به وثاقت اصحاب اجماع و نیز مشایخ اجازه و یا عدم اشتراط ایمان و ضبط غفلت کرد. به هر حال، در نظر داشتن همه جنبه های فکری این رجالی بزرگ ما را به داوری منصفانه در این باره رهنمون می سازد.   چکیده عربی:إن زین الدین بن علی العاملی (965 م) المعروف بالشهید الثانی من رجال الشیعة الکبار فی العهد الأخیر، حیث یمکن العثور علی آرائه الرجالیة فی تعلیقاته القیمة علی کتاب «خلاصة الأقوال» للعلامة الحلی، والحق أنه من العلماء المبرزین فی أخبار الرجال والحدیث. و فی دراسة ترجمة الرواة یتراءی لنا منفردا فی رأیه، هذا و أنه من الرجال المبرزین فی النقد، الذی یقوم بمعالجة الروایات والرواة بالحیطة والدقة، فنراه أحیانا یقدم أشکال جرح الرواة و ضعفهم علی تعدیل. و من نماذج تشدیده فی هذا المجال هو الترکیز علی السند، الاهتمام بتوثیق الرواة و عدم الاعتناء بقرائن صحة الحدیث. غیر أنه لا ینسی الاهتمام بوثاقة اصحاب الإجماع و مشایخ الإجازه، أو عدم اشتراط الإیمان والضبط. علی أیة حال أن العنایة بجمیع الجوانب الفکریة لهذا الرجالی الکبیر یقودنا فی هذا المجال إلی الحکم الصحیح.