زمینه و هدف: در معماری دوره اسلامی ایران، بناهای عمومی همانند مسجد-مدرسه ها مکان هایی برای تعاملات افراد با سلیقه ها و تفکرات مختلف بودند، این بناها با عملکردها و فضاهای متنوع خود و با داشتن فضاهایی بینابین که نقش تعیین کننده ای در سازمان دهی عملکردهای متنوع این مکان ها و پیوند بیشتر فرد با آن را داشتند، تشکیل یک کل واحد را می دادند، و تمایل فرد به ماندن در آن مکان را میسر می ساختند. هدف این مطالعه، تحلیل تاثیر مفهوم بینابینیت در ارتقاء حس تعلق به مکان در مسجد-مدرسه های دوره قاجاریه است و به بیان این مطلب می پردازد که چگونه فضای بینابین می تواند در ارتقاء حس تعلق به مکان موثر باشد. روش بررسی: این پژوهش در تابستان سال 1398 با استفاده از روش تحقیق همبستگی به تحلیل متغیرها، و با مطالعات کتابخانه ای، میدانی و پیمایشی به بررسی مولفه های تاثیرگذار در ارتقاء حس تعلق به مکان و فضای بینابین و سپس به بررسی ارتباط معنادار بین این دو متغیر در نرم افزار Spss 20 پرداخته است. یافته ها: یافته ها و نتایج حاصل از این پژوهش حاکی از آن است که ضریب معناداری بین متغیرهای حس تعلق به مکان و فضای بینابین کمتر از 05/0 بوده و نشان از وجود از رابطه معنادار بین این دو متغیر است. بحث و نتیجه گیری: در نتیجه استفاده از مفهوم بینابینیت می تواند عاملی موثر برای ایجاد حس تعلق به مکان در فضای معماری باشد. زیرا امروزه مفهوم بینابینیت، در طراحی فضاهای معماری بسیار حائز اهمیت است، تا با استفاده از آن بتوان در مکان های عمومی جدید پیوند بین انسان و مکان را قوی ساخت؛ تا در نهایت منجر به بهره برداری بهتر از محیط و تدوام حضور افراد در آن گردید.

توجه به کارکرد طراحی شهری در طراحی معماری حائز اهمیت می باشد، چرا که یکی از نمودهای کالبدی بحران هویت فضای معماری و شهری؛ گسست فضایی عناصر معماری و شهری است. بر اساس پژوهش های انجام گرفته؛ در بافت های تاریخی شهرهای کهن ایران، شاهد حضور فضاهای رابطی با شکل، کارکرد و معانی متعدد میان عناصر مختلف تحت عنوان فضاهای بینابین می باشیم که در مقیاس های مختلف شهری به عنوان عامل مهم پیوند فضایی عناصر معماری و شهری به یکدیگر دانسته شده اند. از طرفی با توجه به تاثیر ماندگار فضای معماری برخوردار از روح زمان بر مخاطب؛ شناخت و کاربرد کیفیات بینابینیت به عنوان کیفیت عصر حاضر، در طراحی فضای شهری و معماری امروز حائز اهمیت می باشد. بدین منظور ابتدا به بیان نظریه های موجود در خصوص مفهوم بینابینیت و شناخت کیفیات و ویژگی های آن پرداخته و در ادامه با توجه به این که گذرهای شهری یکی از مهم ترین فضاهای بینابین در مقیاس میان شهری می باشند؛ لذا کیفیات بینابینیت در یک گذر تاریخی-گذر ساغریسازان واقع در شهر رشت-جهت شناسایی الگوهای فضای بینابین در گذرها بررسی می گردد. بدین منظور به روش اسنادی، میدانی و پیمایشی به جمع آوری اطلاعات و با روش تحقیق پیمایشی و همبستگی به تحلیل متغیرها پرداخته می شود. با توجه به نتایج بررسی ها؛ عملکردها و ویژگی های استنتاج شده از بخش مبانی نظری در ارتباط با کیفیت فضای بینابین، در این گذر پذیرفته می گردد. لذا می توان استنباط کرد؛ استفاده از کیفیت بینابینیت گذرهای شهری می تواند عاملی موثر در جهت پیوستگی فضای شهری و فضای معماری گردد و از این طریق در جذب افراد برای استفاده از فضاهای معماری موجود در گذر، آشنایی افراد با بنای معماری و فعالیت های درون آن در حین عبور، ایجاد انگیزه در افراد برای توقف، مشاهده و حتی مشارکت در فعالیت های هدفمند درون فضای معماری گردد. درواقع موجب رونق فضاهای معماری متصل به آن گردد.

این مقاله به مطالعه دقیق "بینابینیت"، یکی از مفاهیم کانونی در گفتمان پسااستعماری معاصر، در جسدی در محاصره، نمایشنامه مشهور کاتب یاسین می پردازد. با تکیه بر روش تحقیق کیفی، این مطالعه نشان می دهد که چگونه یاسین از ایده ی "وضعیت بینابینی" که بعد ها توسط چهره های برجسته مطالعات پسااستعماری مانند هومی بابا و آشیل امبمبه نظریه پردازی شده است، بهره می گیرد تا حالت ستیزه جو و قهرمانانه شخصیت های خود در حال احتضار پس از کشتار مستعمره نشینان را به تصویر بکشد. نتایج نشان کار ما می دهند که این وضعیت بینابینی امکان دوگانه و نامتعارفی برای مقاومت و نبرد در اختیار استعمار زدگان داستان قرار می دهد: از یک سو، نزدیکی به مرگ به آن ها اجازه می دهد تا دیگر به اجبار حیات ساخته و پرداخته شده توسط استعمارگران را زیست نکنند و از سوی دیگر، از میان رفتن ظاهری و قریب الوقوع آن ها مستعمره نشینان را خلع سلاح می کند، چرا که بدون انسان های قابل استعمار، استعمار دیگر هیچ معنایی ندارد. یاسین از این فضای میان زندگی و مرگ یک مکان تقریباً اسطوره ای می سازد که در آن نوعی جدید از مبارزه ضد استعماری شکل می گیرد. این مطالعه به گشوده شدن افق های جدید در مسیر تفکر در تجربه ضد استعماری و راهبرد های مقاومت نویسندگان متعهد، به غنای گفتمان پسااستعماری کمک می کند.

بیان مساله: یکی از دوره‏ های مهم و درخشان در تاریخ معماری مساجد دوران سلجوقی است. ابداعات این دوره در استخوان‏ بندی مساجد به یکی از استوارترین و رایج‏ ترین طرح ‏های معماری بناهای مذهبی و عمومی تبدیل شده ‏است و فضاهای بینابین مهم‏ ترین شاخصه این استخوان ‏بندی محسوب می‏گردند. این فضاها نقش مهمی در سازمان‏دهی فضایی مساجد و کیفیات فضایی آن دارند. یکی از این کیفیات فضایی مهم و تاثیرگذار بر حضور و فعالبت افراد در محیط، احساس امنیت است و چنانچه فضایی فاقد این کیفیت باشد، از سوی کاربران مورد استقبال قرار نخواهد گرفت. سوال تحقیق: چگونه مفهوم بینابینیت در فضاهای مساجد جامع دوران سلجوقی بر احساس امنیت تاثیر می‏ گذارد؟ کیفیت فضایی و مولفه‏ های پیکره‏ بندی فضاهای بینابین چگونه بر احساس امنیت در مساجد جامع سلجوقی تاثیر می‏ گذارد؟اهداف تحقیق: این پژوهش با هدف شناخت مفهوم بینابینیت در فضاهای معماری، نحوه تعریف فضاهای بینابین در مساجد، بررسی ویژگی­ ها و تبیین جایگاه آن­ ها در تامین احساس امنیت در مساجد جامع دوران سلجوقی صورت گرفته­ است.روش تحقیق: پژوهش حاضر جزو مطالعات توصیفی-تفسیری و از نوع ترکیبی (کمی و کیفی) و به ­روش استدلال استنتاجی می ­باشد. جامعه آماری پژوهش شامل تمام مساجد جامعی می ­شود که بر اساس نظریات متخصصین و پژوهشگران این حوزه منتسب به دوران سلجوقی هستند که مجموعا چهارده مسجد را شامل می­ گردد و  تمام آن­ ها مورد بررسی و مطالعه قرار­گرفته ­اند.مهم­ ترین یافته ­ها و نتیجه ­گیری تحقیق: نتایج تحقیق نشان داد که علاوه بر عامل مساحت، عوامل کالبدی نیز در میانگین عمق مساجد سلجوقی موثر است. مساجد جامع حیاط ­دار سلجوقی دارای الگوی یکسانی در میزان عمق میانگین هستند. الگوی مساجد حیاط­ مرکزی چهار ایوانی دارای گنبدخانه که الگوی ابداعی این دوران است، کم ترین عمق میانگین را ایجاد می­کند که فضاهای بینابین شاخصه­ های اصلی این الگو هستند. هم­چنین نتایج این پژوهش حاکی از اینست که عوامل موثر بر میزان عمق نفود بصری از حیاط مرکزی در مساجد جامع دوران سلجوقی، نسبت مساحت حیاط به مساحت کل مسجد، الگوی چیدمان فضاها حول حیاط و موقعیت، جایگاه و تناسبات ایوان­ه است. مهم­ترین عامل موثر بر عمق نفوذ بصری ورودی­ ها، نحوه چیدمان فضاهای مساجد جامع، موقعیت ورودی­ ها و نوع و میزان سلسله­ مراتب فضایی آن­هاست.

این پژوهش مردم نگارانه، تجربه زیسته دانشجویان ایرانی از مهاجرت تحصیلی شان به آلمان را مورد بررسی قرار داده و بر آن است که معانی ذهنی کنشگران را با توجه به پرسش های پژوهش فهم کند. برای رسیدن به این هدف از مشاهده، مشاهده مشارکتی، مصاحبه عمیق و مصاحبه گروهی بهره گرفته شده است. می توان گفت دانشجویی که برای ادامه تحصیل به کشور دیگری مهاجرت می کند، خود را در فرهنگ جدیدی فرهنگ عام و فرهنگ علمی کشور مقصد می یابد. او روند تغییراتی را که از زمان برای خروج از کشور آغاز و به کنش نهایی حاصل از انتخاب میان ماندن و بازگشت ختم می شود، تجربه می کند. این تغییرات به شکل مرحله ای در زندگی دانشجویان رخ می دهند که می توان گفت هر تجربه دانشجو در این سفر، مرحله ای از تغییر است و هر تغییر، حسی را درون او برانگیخته یا تقویت می کند.در پایان مشخص شد کنش نهایی مشارکت کنندگان این پژوهش با تردید و دودلی همراه است. از این رو، تردید، اساس این مردم نگاری چندمکانه قرار گرفت. این تردید فارغ از انتخاب دانشجویان، همواره همراهشان بود که میزان آن به مدت اقامت و میزان هماهنگ شدن آنها با جامعه میزبان بستگی دارد و یادآور مفاهیمی ست که در نظریه پسااستعماری از آنها با عناوین آستانگی، بینابینیت، فضای سوم و پیوندخوردگی یاد می شود. با دنبال کردن دانشجویان و پیمودن مسیری که هر دانشجو برای تحصیل در آلمان می پیماید، تلاش شده به چرایی این حس تردید پاسخ داده شود.