از جمله مکتبهای عمده در «فلسفه اخلاق»، مکتب خودگرایی است؛ این مکتب قایل است: انسان باید به گونه ای رفتار کند که بزرگ ترین خیر و منفعت خویش را تامین نماید.رگه های این نظریه را بایستی در اندیشه های مکتب اپیکور یا مکتب لذت گرایی جستجو نمود.البته در قرون بعدی اندیشمندانی همچون نیچه، شوپنهاور، فروید و دیگران به شکلهای گوناگونی این نظریه را تقویت نمودند.نیچه نظریه «ابرمرد» را ارایه داد و فروید نیز با محور قراردادن «غرایز جنسی» بر این جنبه از خودگرایی پافشاری نمود.در میان اندیشمندان و فیلسوفان مسلمان دیدگاه مشابهی در این راستا به نام «حب ذات» پیشنهاد شد؛ آنها بر این باورند که هر موجود ذی شعوری به خود و کمالات خود علاقه دارد و این یک گرایش اصیل در سرشت اوست.

هدف از این نوشتار، اثبات وجود شواهد قرآنی بر آرای سهروردی، در باب «حب» و «عشق» است. بدین منظور پس از تبیین حقیقت حب از منظر سهروردی و با اشاره به آیات قرآنی مربوط به حب و عشق می کوشیم این دیدگاه را با آیات قرآن تطبیق دهیم و نیز تاویل و تفسیر آیات مذکور را بیان کنیم. سهروردی خود قائل به نوعی تاویل است که در آن فهم معنای حقیقی متن، بستگی به سطح فهم و ادراک خواننده دارد. در این نوشتار دیدگاه سهروردی بر اساس جایگاه وجودشناسی، معرفت شناسی و جهان شناسی حب بررسی شده است. از لحاظ وجودشناسی و طبق نظر سهروردی، حب حقیقتی مستقل است و منشأ ازلی دارد که مجانست در آن شرط نیست. در معرفت شناسی اشراقی، معرفت، پایه و اساس محبت دانسته شده و در جهان شناسی او، نظام جهان و نیز سعادت و شقاوت نفس بر اساس محبت تفسیر می شود. رسیدن به کمال انسانیت صرفا به واسطه عشق امکان پذیر خواهد بود.

حقیقت عشق و جلوه های گوناگون آن یکی از مباحث مهم در عرفان اسلامی است، که هر یک از عرفا به نحوی بدان پرداخته و در مکتوبات خویش درک خود را از آن نشان داده اند. در این میان گروهی تحت تاثیر نظریه حب افلاطونی بوده اند. دو عقیده بسیار مهم در عرفان اسلامی تاثیر بیشتری از حب افلاطونی گرفته اند: یکی پیروان حب عذری و دیگری جمال پرستان. لذا نگارندگان در این مقاله تلاش کرده اند با شرح مبانی نظری حب افلاطونی، تاثیر آن بر این دو گروه از عرفای اسلامی را آشکار نمایند.

پژوهش حاضر، کوششی است در راستای شناخت ماهیت تاریخی حب عذری و بازتاب آن در منظومه غنایی لیلی و مجنون. عشق عفیفانه به عنوان حد اعلای عشق انسانی، چه در ادبیات عرفانی و چه در ادبیات غنایی از جایگاه ارجمندی برخوردار است. این نوع از عشق، با وجود مصادیق اندک تاریخی - ادبی، همچنان در عرصه عرفان جلوه گری می کند و گاه بهانه ای می شود برای وصول به دریای معرفت حقیقی. این عشق، سرآغازی است برای شیوه جدیدی از دلبستگی که موجب تزکیه روح عاشق و به تبع آن، تاثیرپذیری متون صوفیه از متون عاشقانه می شود.

این پژوهش در پی بررسی مفهوم حب در قرآن و استنتاج دلالتهای تربیتی آن است. سوالهای پژوهش عبارت است از: 1ـ حب در قرآن بر چه معناهایی دلالت دارد؟ 2ـ دلالتهای تربیتی مفهوم حب چیست؟ برای پاسخگویی به این سوالها از روش تحلیلی ـ استنتاجی استفاده شده‏ است. این مطالعه از نوع مطالعات کیفی تلقی می شود. یافته ها نشان می دهد که مفهوم حب در قرآن بر معانی متعددی از قبیل محبت مال، جاه و مقام، محبت به دیگران، محبت به خود، اما بنیادی ترین نوع آن بر محبت بنده به خالق یکتا و محبت خداوند به بندگان، دلالت دارد که از این مبنا می توان برای تربیت در ابعاد گوناگون آن بهره جست.

1التعارض بین القواعد والمعتقدات الریاضیه والاختیار الصحیح هو مسأله أخلاقیه. ویعتمد المخرج من التعارض علی توفیر معیار التقییم حتی یتمکن العامل الأخلاقی من اتخاذ الاختیار الصحیح بناءً علیه. لقد تناول البحث الحالی المعاییر والاتجاهات فی تعارض متطلبین متعارضین من خلال المنهج التحلیلی التطبیقی من منظور الأنانیه النفسیه علی الذات والإسلام. فالأنانی النفسی، القائم علی النزعه إلی حب الذات، یدرک الخیر الأکبر والمتعه فی اتباع القواعد الریاضیه. ویتجاهل هذا الفکر اتجاهات أخری فی الحسابات من خلال الترکیز علی النظام العالمی والتعبیر عن بعض الحقائق. ورغم أن بعض الآیات القرآنیه تؤکد جزءا من هذا الإتجاه، إلا أن آیات أخری تشیر إلی اتجاهات أخری وتفوقها، ولذلک فإن احتکار الموقف فی حب الذات هو ناقص، ولا یشمل کل الحقائق. ومن وجهه نظر علماء الإسلام، فإن العقل یقدر أطراف التعارض من خلال القواعد الأساسیه للتعارض، والتفضیل أهم من الوجوب. إن الامتثال لمتطلبات الله الأساسیه أمر مهم، وبالتالی فإن نفی المتطلبات غیر الضروریه هو شرط المعتقدات قبل قواعد الریاضه. إن خلق إجماع نسبی فی اتجاه تعدیل القواعد الریاضیه التی تتعارض مع المعتقدات هو أحد الطرق الأخری لحل التعارضات.

یکی از روش های بسیار مفید و موثر تربیت، نزد مربیان تعلیم و تربیت و اندیشمندان مسلمان، محبت و مهرورزی است. ابن مسکویه و ابن حزم دو اندیشمند هم عصر قرن چهارم هجری، در فلسفه تعلیم و تربیت خود با نگاهی روان شناختی ماهیت، انواع، مراتب و مولفه های مربوط به محبت را تحلیل کرده اند. در اندیشه اخلاقی ابن مسکویه، اصل محبت عنوان عامی برای بیان استعداد ذاتی بشر در ارتباط و همبستگی معرفی شده است. دوستی، رنگ اجتماعی دارد و از فروع عدالت و برتر از آن شمرده می شود. هر دو اندیشمند با اینکه قائل به مراتب و انواع گوناگون محبت و حالات نفسانی محب هستند اما تفاوت هایی نیز در این بحث دارند، از جمله اینکه ابن مسکویه از برترین مرتبه محبت با عنوان «عشق» یاد کرده که مخصوص خداوند و حاصل افاضه و القای الاهی است. اما ابن حزم برترین محبت را اگرچه با عنوان «عشق» یاد کرده که با مرگ فنا می پذیرد، اما آن را «این سویی» و از نوع محبت محبت کنندگان در راه خدای متعال می داند. به عبارت دیگر، عشق نزد ابن مسکویه «آن سویی» است، اما نزد ابن حزم «این سویی».

نقش و تأثیر «حُب» در فعل اختیاری فاعل مختار امری غیرقابل انکار است؛ اما فهم دقیق این مطلب در گرو طی مراحلی ازجمله تحلیل فلسفی حقیقت حب است. از معدود فیلسوفانی که درصدد تحلیل حب برآمده اند، علامه طباطبائی است. هدف ما در این مقاله، تبیین و بررسی دیدگاه علامه درباره حب با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی است. از نگاه علامه طباطبائی «حب ارتباطی وجودی بین محب و محبوب است و چنین ارتباطی یک رابطۀ قائم به دو طرف است» و از اینجا نتیجه می گیرد که حب از آن جهت که حب است متوقف بر وجود شعور و آگاهی نیست و اینکه در برخی مصادیق، وجود آن منوط به وجود شعور است ویژگی مصادیق مذکور است. همچنین علامه حب را حقیقتی مشکک می داند که در همۀ موجودات ساری است و معتقد است هر شیئی ذات خود را دوست دارد. اینکه «حقیقت حب منوط به شعور و آگاهی نیست» مورد اشکال است. حب، وجودی قائم به محب و گاه عین او است. تعریف علامه از حب، بر حب ذات صدق نمی کند و تحلیلش ناتوان از تبیینِ حب ذات است؛ بلکه چنین تصویری از حب، مستلزم انکار حب ذات است. البته حب حقیقتی ذات اضافه است و در مواردی که متعلَق حب، با محب تغایر وجودی دارد وجود حب در گرو وجود عینی محبوب نیست؛ بلکه حصول نوعی آگاهی نسبت به محبوب برای حصول حب کافی است.