هدف این پژوهش شرح مفهوم خودفریبی و بررسی ویژگی های روا نسنجی پرسشنامه خودفریبی سیرونت، هررو، مورال و رودریگز) 2019 (در دانشجویان کارشناسی دانشگاه شیراز بود. مشارکت کنندگان پژوهش 315 دانشجو) 185 دختر و 130 پسر(بودند که در سال تحصیلی 99-1398 مشغول به تحصیل بودند و پرسشنامه خودفریبی سیرونت و دیگران) 2019 (، مقیا سهای من شهای اخلاقی خرمایی و قایمی) 1397 (و عدم درگیری اخلاقی بندورا، باربارانلی، کپررا و پستورلی) 1996 (را تکمیل کردند. داد ه ها با استفاده از آزمو نهای آماری ضریب همبستگی، ضریب آلفای کرونباخ و تحلیل عاملی تاییدی بررسی شدند. نتایج تحلیل عاملی تاییدی دو عامل سردرگمی و سواستفاده و دروغ را تایید کرد. نتایج همبستگی با سایر آزمو نها و ضریب آلفای کرونباخ نیز روایی همگرا و اعتبار پرسشنامه را تایید کرد. نتایج نشان داد پرسشنامه خودفریبی سیرونت و دیگران از روایی و اعتبار بسیار خوبی در دانشجویان ایرانی برخوردار است و کارایی لازم را برای انداز هگیری خودفریبی در دو عامل مذکور دارد.

برای آن که بتوان عاملی را در برابر کنشگری معینی از نظر اخلاقی مسئول قلمداد کرد، لازم است که فعل او مسبوق به شرایطی چون علم و آگاهی، قصد و نیت، توانایی و در نهایت اختیار یا اراده آزاد باشد. اما گاه با وجود آنکه در بادی امر به نظر می رسد، عامل برخی از این شرایط را ندارد، او را در قبال فعلی که از او سر زده است مسئول برمی شمریم؛ چراکه با ردیابی شرایط مسئولیت اخلاقی در عامل، به احراز این شرایط در بستر زمان گذشته می رسیم. این نوشتار متکفل بررسی مسئولیت اخلاقی در گونه های مختلف خودفریبی اخلاقی است. آن چنان که خواهیم دید، در نمونه های خودفریبی اخلاقی نیز با عنایت به تغافل تعمدی عامل نسبت به تمایلات پیشینی خویش و نقش سوگیری انگیزشی وی در فرآیند کسب باور مطلوب، می توان مولفه قصد و نیت را در کنش خودفریبانه، ردیابی و عامل را از حیث اخلاقی مسئول برشمرد.

زمینه و هدف: خودفریبی ازجمله رذایل اخلاقی است که در فرهنگ قرآنی- اسلامی ذیل عناوینی همچون تسویل و تدلیس نفس اماره، موردبحث و بررسی قرار گرفته است. صدرالمتالهین این بیماری نفسانی را در مباحث انسان شناسی خود مطرح کرده و معتقد است اصلی ترین عامل ایجاد آن مستولی شدن شهوت و غضب بر وجود آدمی و نیز غلبه واهمه و خیال بر عقل و خرد اوست. خودفریبی مصادیق متعددی دارد که از آن جمله می توان به توجیه، انکار، دلیل تراشی، مغالطه، دروغ و تقلید اشاره کرد. این مقاله بر آن است تا ضمن تبیین دقیق مساله خودفریبی از منظر حکمت متعالیه، راهکارهای مناسب برای درمان آن را نیز معرفی کند. روش تحقیق: این تحقیق بنیادی- فلسفی از روش توصیفی – تحلیلی با تکیه بر تحلیل محتوا بهره می برد. محتوای مورداستفاده عموما آثار ملاصدرا است. یافته ها و نتیجه گیری: به باور ملاصدرا، خودشناسی مقدمه درمان بیماری های درونی همچون خودفریبی است. توبه، تعقل و استدلال گرایی نیز می توانند در درمان این بیماری نفسانی موثر باشند. از طریق این روش ها می توان مصادیق خودفریبی را شناخت و با تبدیل شناخت ها به عمل و رفتار، می توان به سلامت روان دست یافت. پیشنهاد ما در تحقق این مهم آن است که هر کس بکوشد تا استدلال گرایی را تمرین کند؛ زیرا تحقق استدلال گرایی در بخش های مختلف زندگی فردی و اجتماعی، نیاز به ورزش و تمرین دارد.

هدف این پژوهش تعیین نقش واسطه ای خودفریبی در ارتباط بین ذهن آگاهی و امنیت اجتماعی بود. پژوهش از نوع همبستگی بود و شرکت کنندگان 300 نفر از دانشجویان (160 دختر و 140 پسر) دوره ی کارشناسی دانشگاه شیراز بودند که به شیوه ی نمونه برداری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند و به مقیاس ذهن آگاهی (دروتمن، گالوب، اوگانیسان و رید، 2018)، پرسشنامه خودفریبی (سیرونت، هررو، ویلامورال و رودریگز، 2019) و مقیاس امنیت اجتماعی (گیلبرت، مک اوان، بلوی، میلز و گیل، 2009) پاسخ دادند. به منظور تحلیل مدل پژوهش از مدل یابی معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج نشان دهنده ی رابطه ی منفی و معنادار ذهن آگاهی و خودفریبی، رابطه ی منفی و معنادار خودفریبی و امنیت اجتماعی و رابطه ی مثبت و معنادار ذهن آگاهی و امنیت اجتماعی بود. هم چنین خودفریبی در ارتباط بین ذهن آگاهی و امنیت اجتماعی نقش واسطه گری داشت. درمجموع یافته های این پژوهش نشان می دهد که بهبود ذهن آگاهی دانشجویان و کاهش خودفریبی آنان می تواند باعث افزایش امنیت اجتماعی در آنان می شود.

خودفریبی پدیده ای شایع است که هرکس آن را در حیات خود تجربه می کند، بااین حال تبیین چیستی و عوامل شکل گیری آن چندان ساده نیست. در خودفریبی شخص به عملی اقدام می کند که باعث ایجاد باور و شناخت خطا برای او می شود. این تعریف اجمالی بسیاری را قانع نکرده و آنان را برآن داشته است تا با نظر به مفهوم فریب، خودفریبی را تعریف کنند. مشابه سازی این دو پدیده به تناقض و چاره اندیشی برای برون رفت از آن منجر شده است.در تراث اسلامی اگرچه واژه خودفریبی به کار نرفته، اما به نیکی به زمینه های رخ دادن این پدیده ذیل بحث غرور اشاره شده است. از منظر اسلامی می توان ده عامل را برای خودفریبی برشمرد که با التفات به آن ها از خودفریبی پرهیز کرد.این مقاله که از شیوه توصیفی تحلیلی بهره می برد، نخست نگاه گذرایی به تعریف و ماهیت خودفریبی می کند، سپس عوامل روان شناختی معرفتی شکل گیری آن را از منظر اسلامی، به ویژه با تکیه بر اندیشه آیتالله جوادی آملی بررسی می کند. درنهایت به بررسی اخلاقی این پدیده خواهد پرداخت.

تحقیق حاضر به بررسی چگونگی تاثیر دو ویژگی روانشناختی، خودفریبی و شک وتردید حرفه ای بر ارزیابی اخلاقی افراد در مورد روش های مختلف مدیریت سود پرداخته است. این تحقیق از نوع کاربردی و توصیفی، پیمایشی می باشد. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه و جامعه آماری پژوهش، کلیه مسئولین مالی و حسابرسان داخلی شاغل در دانشگاه علوم پزشکی گلستان و زمان تحقیق بصورت مقطعی در سال 1397 انجام گردید. برای تجزیه و تحلیل داده ها از تحلیل همبستگی و رگرسیون چندگانه و تحلیل واریانس یک طرفه استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد بین خودفریبی و ادراک اخلاقی روش های مدیریت سود رابطه منفی و معناداری وجود دارد و افرادی که توانایی بالاتری در خودفریبی و توجیه رفتار دارند، روش های مدیریت سود را کمتر غیراخلاقی می دانند. همچنین ارتباط مثبت و معناداری بین شک وتردید حرفه ای با ادراک اخلاقی روش های مدیریت سود در حسابداری یافت شد. یعنی با افزایش میزان شک وتردید حرفه ای، ادراک افراد از روش های مدیریت سود غیراخلاقی تر می شود. نتایج تحلیل واریانس نشان می دهد، اختلاف معناداری بین دیدگاه زنان و مردان در خصوص ادراک اخلاقی روش های مدیریت سود وجود دارد. مردان میانگین بالاتری نسبت به زن ها ثبت کرده اند. این نتیجه نشان می دهد مردها بیشتر از زنان روش های مدیریت سود را غیراخلاقی تر می دانند.

مقدمه میل به طلاق زمینه ساز از هم گسیختگی ساختار بنیادی ترین بخش جامعه یعنی خانواده است. تردیدی نیست این مساله علل متفاوتی دارد که بر روی زوجین و کسانی که با آنان در ارتباطند اثرات نامطلوبی به جا می گذارد. این پژوهش با هدف بررسی نقش میانجی فرایندهای خودشناختی دررابطه بین سرکوبگری (خودفریبی و دگر فریبی) با میل به طلاق در زنان و مردان متقاضی طلاق انجام گرفت. روش جامعه آماری پژوهش شامل کلیه زنان و مردان متقاضی طلاق مراجعه کننده به سازمان بهزیستی شهرستان بندرعباس بودند. حجم نمونه با نمونه گیری تصادفی چند مرحله ای 380 نفر تعیین شد. برای گردآوری داده ها از پرسش نامه خودشناسی انسجامی (2008)، بهشیاری (2003)، خودمهارگری (2004)، مقیاس شفقت خود-فرم کوتاه (2011)، سرکوبگری (1990) و پرسش نامه میل به طلاق (1996) استفاده شد. و برای تجزیه و تحلیل داده ها مدل معادلات ساختاری به کار گرفته شد و از نرم افزار آماری Amos استفاده شد یافته ها نتایج نشان داد که بین سرکوبگری و میل به طلاق رابطه معنی داری وجود دارد. از بین فرایندهای خودنظم بخشی تنها رابطه میل به طلاق با شفقت مورد تایید قرار گرفت و در ادامه نتایج نشان دادندکه رابطه بین سرکوبگری با خودمهارگری، خودشناسی انسجامی و شفقت نیز از لحاظ آماری مورد تایید قرار گرفت. در نهایت شاخص های برازندگی نشان دادندکه در کل نمونه، مدل، با داده ها برازش قابل قبولی دارد. نتیجه گیری بابررسی فرایندهای خودشناختی به عنوان پیش بینی کننده طلاق و نقش این عوامل، می توان خود کارآمدی مدیریت طلاق را افزایش داد.

خودشفقتی یا مهربانی با خویشتن فضیلتی اخلاقی در قرآن کریم و در روان­شناسی، یک سازۀ مثبت بنیادین به شمار می آید. تأکید بر پذیرش خود، عبور از شکست ها بدون انزوا و سرزنش افراطی خویشتن اگر دقیق و صحیح فهم نشود، می تواند این فضیلت نیکو را به برخی ویژگی های ناشایست اخلاقی و روان­شناختی مشتبه سازد. مسئلۀ پژوهش حاضر استخراج مفاهیم قابل خلط با خودشفقتی در قرآن و روان ­شناسی و تبیین تمایزات میان آن­ هاست. به این منظور، در مرحلۀ نخست، آیات ناظر به هرگونه تعامل با خود استخراج شده و موارد دارای دو شرط اشتراک ضمنی با خودشفقتی و مذموم بودن اخلاقی، در دامنۀ تحلیل قرار گرفت. در مرحلۀ دوم، موارد یادشده در دو حیطۀ قرآنی و روان­ شناختی تبیین شده و تمایزات آن­ها با «شفقت بر خود» تحلیل شد. حاصل پژوهش، دستیابی به دو رذیلۀ عمدۀ قابل خلط با خودشفقتی بود که عبارت­ اند از: تکبّر (با شبکۀ مفاهیم خودشیفتگی، خودپرستی و خودخواهی) و خودفریبی که هر دو به­ رغم شباهت سطحی با خودشفقتی، تمایز جدّی با آن دارند. امّا عزّت­ نفس که از دیدگاه برخی روان­ شناسان در تقابل با خودشفقتی مطرح شده، در گفتمان قرآنی، با آن هم ­سو و قابل جمع شناخته شد.

صدق، در اخلاق عرفانی، در لایه ای سطحی عبارت از تطابق گفتار و عمل با مراد و نیت است. این کاربرد از صدق، در اخلاق عرفانی با تحلیلی عمیق همراه گشته، و این تحلیل موجب شده است صدق در شش گونه پایه و بنیاد دیگر فضایل شمرده شود، که از این طریق می توان فهمید بسیاری از فضایل، بدون صدق، فضیلت نیستند. این شش گونه در واقع معانی مهم و متنوعی از فضیلت پایه را در متون عرفانی به دست می دهند. با توجه به این تبیین ها، می توان مراتب و انواع مختلفی از فضیلت صدق را در عرفان یافت و تعارض ها و چالش های مهمی را بر سر راه آن تشخیص داد. تحلیل عمیق از کذب و تشخیص خودفریبی در صدق از نتایج مهم این رویکرد ویژه به صدق است.

امکان رخداد و ماهیت خودفریبی از موضوعات مهم حوزه های فلسفۀ اخلاق و روان شناسی بوده است. به نظر می رسد که عمده ترین رهیافت های ناظر به فریب خود را می توان در دو گروه قصدگرایی و انگیزه گرایی تعریف کرد که مهم ترین وجه فارق آنها شرط باورهای متناقض عامدانه در فرایند خودفریبی است. گور و ساکیم می کوشند تا با طرح ریزی آزمایش هایی، شرایط چهارگانۀ خودفریبی در افراد را بررسی کنند و چگونگی جمع دو باور متناقض در ساحت های مختلف شناختی انسان را نشان دهند. در آزمایش اول، در حالی شرکت کنندگان در شناسایی های خودگزارشی صداها اشتباه می کنند که الکترودهای سنجشگر پاسخ الکتروفیزیولوژیک پوست GSR)) بیانگر شناسایی صحیح در ناخودآگاه و درنتیجه، وجود باورهای متناقض در شخص است. داده های این آزمایش کم وبیش نشان می داد که خطاهای رخ داده بسته به تجربه ها و خودپنداره های پیشینی افراد و به گونه ای کاملاً انگیزشی بروز می یابند.  آزمایش دوم نیز نشان می دهد که تجربیات موفقیت یا شکست- که بر اساس آنها، سطح خودارزشمندی افراد تغییر می کند- به طور مستقیم، بر توانایی شناسایی صدای خود تأثیر می گذارد. در شرایطی که افراد دچار شکست شده اند و به تبع آن، از رویارویی با خود دچار اجتناب یا ترس می شوند، تشخیص صدای خود برای آنها دشوارتر می شود و با تأخیر و اشتباهات منفی در واکنش، همراه است. در مقابل، افرادی که تجربۀ موفقیت داشته اند و معمولاً از خودارزشمندی و عزت نفس بالاتری برخوردارند، حساسیت کمتری به رویارویی با خود دارند و ممکن است به اشتباه، صدای دیگران را به مثابۀ صدای خود تفسیر کنند که می توان آن را نشانه ای از خودپروژه سازی تلقی کرد. به نظر گور و ساکیم، این دو آزمایش از سویی، شواهد تجربی را برای فرضیۀ خودفریبی ارائه می دهند و از سوی دیگر، تأثیر عواطف و انگیزه ها- به ویژه وضعیت خودارزشمندی- را بر انتخاب های شناختی- مانند شناسایی و اشتباه در شناسایی صدای خود و دیگران- نمایان می سازند؛ اما آن چنان که خواهیم دید آزمایش های مورد نظر و نتایج ارائه شده از آن، با اشکالات روش شناختی، تفسیری و مفهومی پرشماری مواجه است و درنهایت نمی تواند تصویر منسجمی از شرایط خودفریبی اخلاقی ارائه کند.