لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

هدف از انجام این تحقیق تعیین ارزش غذایی هفت گونه از علف های هرز موجود در مزارع یونجه و مقایسه آنها با یونجه بود. علوفه های مورد بررسی شامل تلخه، بومادران و ریش قوش از خانواده کاسنی، شبدر شیرین و یونجه از خانواده بقولات و دم روباهی، علف پشمکی و علف باغ از خانواده گندمیان بودند. نمونه برداری از گونه های مورد مطالعه در مرحله برداشت یونجه از مزرعه (10% گلدهی مزرعه) انجام شد. نمونه های برداشت شده به دو بخش تقسیم شده، بخشی از نمونه ها در مزرعه به مدت 72 ساعت هوا خشک شده و بخش دیگر به صورت تازه برای انجام آزمایشات خوشخوراکی مورد استفاده قرار گرفت. خوشخوراکی با استفاده از شاخص مصرف کوتاه مدت تعیین شد. بر اساس نتایج بدست آمده، یونجه با 3/14درصد و دم روباهی با 36/8 درصد به ترتیب بیشترین و کمترین مقدار پروتئین خام را در بین علوفه های مورد آزمایش داشتند (05/0>P). بیشترین و کمترین میزان الیاف نامحلول در پاک کننده خنثی مربوط به دم روباهی و شبدر شیرین به ترتیب با 70/58 و 76/33 درصد ماده خشک بود (05/0>P). ریش قوش و تلخه به ترتیب با 83/28 و 49/19 درصد بیشترین و کمترین میزان الیاف نامحلول در پاک کننده اسیدی را دارا بودند (05/0>P). تلخه بیشترین میزان انرژی قابل متابولیسم و ماده خشک قابل هضم تخمینی را دارا بود (05/0>P). غلات بالاترین خوشخوراکی نسبی را بین گونه های مورد بررسی در حالت تازه و کمترین خوشخوراکی نسبی را در حالت خشک دارا بودند (05/0>P). به طور کلی این تفاوت ها در ترکیبات شیمیایی و خوشخوراکی بین یونجه و علف های هرز باید در تنظیم جیره های غذایی نشخوارکنندگان مدنظر قرار گیرد.

با توجه به اینکه گونه های گیاهی مختلف در مراحل رویشی مختلف از خوشخوراکی یکسانی برخوردار نیستند، بنابراین در امر مدیریت مراتع با مطالعه خوشخوراکی گیاهان علوفه ای می توان نسبت به انتخاب گونه های گیاهی مناسب که در مراحل مختلف دچار نوسانات کمتری در رابطه با کاهش خوشخوراکی می گردند، اقدام کرد و به این ترتیب پتانسیل استفاده موثر از مراتع را افزایش داد. در این تحقیق، خوشخوراکی سه گونه گیاهی از خانواده گرامینه در مراحل فنولوژیکی مختلف و ارتباط آن با نسبت وزنی (WP) برگ و ساقه به کل گیاه مطالعه شد. به این منظور خوشخوراکی سه گونه گندمی مشترک در 2 تیپ گیاهی مختلف برای 2 نوع دام گوسفند و بز در 3 مرحله فنولوژیکی با روش فیلمبرداری اندازه گیری گردید. همچنین نسبت وزنی برگ و ساقه نسبت به کل گیاه در گونه های مذکور در سه مرحله فنولوژیکی، اندازه گیری شد. سپس تجزیه واریانس و مقایسه میانگین بر روی داده ها انجام شد. نتایج نشان داد که در هر سه گونه در مرحله گلدهی و بذردهی بین خوشخوراکی و نسبت وزنی برگ به کل اندام رابطه وجود دارد. درهر یک از این دو مرحله گونه ای که نسبت وزنی برگ در آن بیشتر بود، نسبت به دو گونه دیگر خوشخوراک تر بود. فقط درمرحله رشد رویشی گونه Dactylis glomerata با وجود داشتن نسبت وزنی کمتر برگ ها، نسبت به Bromus tomentellus خوشخوراک تر بود، اما در همین مرحله هم گونه Agropyron trichophorum با داشتن کمترین نسبت وزنی برگ، کمترین خوشخوراکی را دارا بود. بنابراین با انجام مطالعات بیشتر در این مورد می توان در مناطق آب و هوایی مختلف ارتباط بین دو عامل نسبت وزنی برگ به کل گیاه و درصد زمان چرا را تعیین کرد.

آگاهی از خوشخوراکی گونه های گیاهی در برآورد تولید علوفه قابل دسترس دام در هر رویشگاه مرتعی امری ضروری است.به همین منظور، رفتار چرایی بز بومی یزدی در ایستگاه تحقیقات مرتع نیر، به عنوان الگویی از مراتع استپی در منطقه پشتکوه استان یزد طی سال های 1379 و 1380 بررسی شد. این پژوهش با به کارگیری 6 راس دام گزینش شده از درون گله ای که با شدت چرای متعادل و با سیستم تناوبی در سه قطعه محصور شده آن ایستگاه تحت مدیریت بود. صورت پذیرفت، در توقف 15 روزه شد دام در هر یک از قطعات آزمایشی، دو نوبت آماربرداری از خوشخوراکی گونه ها با روش زمان سنجی انجام شد. داده های هر دوره چرا در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی و مجموع دوره های فصل چرای سالانه در چارچوب طرح اسپلیت پلات در زمان مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت. نتایج نشان داد که تفاوت ارزش رجحانی گونه های تحت بررسی در تمام دوره های چرا معنی دار است(p<0.01) . در کل فصل چرای سال های 1379 و 1380 نیز بین درصد ارزش رجحانی گونه ها اختلاف معنی دار وجود دارد(p<0.01) . در سال بسیار خشک 1379، ارزش رجحانی گونه Stipa barbata در بالاترین سطح، گونه Salsola rigida در مرتبه دوم و گونه Artemisia sieberi در ردیف بعدی قرار می گیرد. با رفع نسبی خشکسالی در سال 1380 و با حضور گیاهان یکساله، ارزش رجحانی این گیاهان در بالاترین سطح قرار می گیرد. در بین گیاهان چند ساله، ارزش رجحانی گونه  Salsola rigida در طول فصل چرا عموما بیش از گونه Stipa barbata و در بالاترین مرتبه و گونه Artemisia sieberi در ردیف سوم واقع می شوند. بز بومی یزدی در عرصه مورد مطالعه در هر شرایطی بیش از 90 درصد چرای خود را بر روی سه گونه شاخص مذکور و سه گونه گیاهی چند ساله همراه آنها و مجموع گیاهان یکساله موجود در عرصه متمرکز می کند. به همین دلیل این دام را نمی توان صرفا سرشاخه خوار دانست.

استان خراسان جنوبی با داشتن مراتع وسیع با آب و هوای خشک و نیمه خشک و گونه های خاص گیاهی یکی از نواحی مستعد زیست و پرورش شتر می باشد. با وجود اهمیت شترداری در این استان تا بحال در زمینه گزینش گونه های گیاهی توسط شتر و بخصوص ارتباط آن با فاکتورهای شیمیایی گیاهان تحقیقی انجام نشده است. از این رو تحقیق حاضر به همین منظور و با هدف کلی بررسی رابطه بین خوشخوراکی و ارزش غذایی گونه ها در منطقه سرچاه عماری واقع در جنوب بیرجند انجام شد. برای این منظور در منطقه مورد مطالعه در سه مرحله رشد رویشی، گلدهی و بذردهی انتخاب گیاهان توسط 5 شتر و به روش زمانی مطالعه شد. در هر مرحله مطالعه در طی سه روز و در دو نوبت صبح و عصر انجام شد. در این تکنیک هر حیوان برای مدت 30 دقیقه در طول تغذیه اش دنبال شد. سپس همزمان با تعیین ارزش رجحانی گیاهان در هر مقطع زمانی از گونه های گیاهی مورد چرای شتر به میزان لازم جهت آنالیز شیمیایی برداشت گردید، برای تجزیه و تحلیل اطلاعات حاصل از این تحقیق از نرم افزار آماری SPSS 15 استفاده شد. نتایج بیان کرد ارتباط معنی داری بین ترجیح چرایی دام و ترکیبات شیمیایی گونه ها وجود ندارد. در بین گونه ها Seidlitzia rosmarinus ضمن دارا بودن بالاترین مقادیر DMD و ME و مقادیر بالای CP، همچنین کمترین مقدار CF، ADF و NDF، در تمام مراحل بالاترین میزان ارزش رجحانی را نیز داشته است. با توجه به نتایج می توان بیان کرد اثرات عناصر شیمیایی بر خوشخوراکی گیاهان از یک گونه به گونه گیاهی دیگر متفاوت است، اگر چه ترکیبات شیمیایی عامل مهمی در انتخاب علوفه توسط دام می باشند اما تاثیر آنها به عوامل مختلفی از جمله ترکیب گیاهی منطقه، میزان دسترسی دام به علوفه، نحوه پراکنش گیاه، ذائقه دام و... وابسته می باشد.

در این تحقیق کیفیت علوفه و خوشخوراکی گونه های گیاهی مورد چرای شتر در دو مرحله فنولوژیکی (شروع رشد رویشی و گلدهی) در مراتع جنوب استان فارس مورد بررسی قرار گرفت. خوشخوراکی گونه های مرتعی در این دو مرحله با استفاده از سیستم چرای آزاد و روش زمان سنجی محاسبه گردید. به منظور مقایسه خوشخوراکی گونه های گیاهی و هریک از عامل های موثر بر کیفیت علوفه DMD،CP  و (ADF در هر مرحله فنولوژیکی از آزمون تجزیه واریانس یکطرفه استفاده شد. مقایسه عامل های کیفیت علوفه و خوشخوراکی هر یک از گونه های گیاهی بین دو مرحله فنولوژیکی با استفاده از آزمون t جفتی انجام شد. به منظور بررسی ارتباط بین عامل های کیفیت علوفه و خوشخوراکی از رگرسیون خطی استفاده گردید. نتایج نشان داد که تغییرات عامل های کیفی علوفه تحت تاثیر معنی دار نوع گونه و مرحله فنولوژیکی بود؛ و رابطه معنی داری بین کیفیت و خوشخوراکی گونه های گیاهی وجود نداشت. بطورکلی نتایج این مطالعه بیانگر این است که دام چراکننده (شتر نژاد بلوچی) گونه های گیاهی را بر اساس کیفیت آنها برای چرا انتخاب نمی کند، بلکه عوامل دیگری از قبیل گیاهان همراه و ارتفاع گونه های گیاهی خوشخوراکی آنها را تعیین می کند.

خوش خوراکی گونه های مرتعی در موارد متعددی مانند تعیین ظرفیت چرا و ترکیب گونه ای کاربرد دارد. تاکنون شاخص دقیقی برای تعیین خوشخوراکی، تعریف نشده است. ازاین رو، معرفی شاخصی دقیق، کاربردی، عام و ساده برای تعیین خوشخوراکی گیاهان مرتعی ضروری به نظر می رسد. برای بررسی رابطه بین خوشخوراکی و ترکیبات ثانویه، ابتدا ترکیب گیاهان و نسبت استفاده از گونه های گیاهی موجود در منطقه در رژیم غذایی دام های گوسفند و بز به طور جداگانه با استفاده از روش فیلم برداری و زمان سنجی اندازه گیری شد. شاخص انتخاب گونه های گیاهی برای بز و گوسفند محاسبه گردید. سپس، ترکیبات ثانویه گیاهان غالب در رژیم غذائی دام ها، با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف نگار جرمی GC-MSS اندازه گیری و مقادیر ترکیبات ثانویه به روش آنالیز مولفه های اصلی (PCA) رج بندی و مقادیر کمی هر یک از گونه های گیاهی بر روی هر یک از محورهای اصلی به عنوان معیار کمی تمایز گونه ها ازنظر وجود ترکیبات ثانویه گیاهان در نظر گرفته شد. در پایان همبستگی بین شاخص انتخاب گونه های گیاهی توسط گوسفند و بز (متغیر وابسته) با مقادیر کمی حاصل از ترکیبات ثانویه گیاهان بر روی محورهای PCA (متغیر مستقل) تعیین و تجزیه وتحلیل شد. نتایج حاصله نشان داد که بین شاخص انتخاب گونه های گیاهی توسط گوسفند و بز با ترکیبات ثانویه گیاهان رابطه معنی داری (P³0.05) وجود داشته و یا به بیانی دیگر ترکیبات ثانویه گیاهان مرتعی در انتخاب آن ها توسط گوسفند و بز برای چرا کاملا تاثیر گذارند. بنابراین، ترکیبات ثانویه گیاهان را می توان به عنوان شاخصی مهم در تعیین خوشخوراکی گیاهان مرتعی محسوب کرد.

جنگل های زاگرس از نظر وسعت، پراکنش، تنوع گونه ای و فرآورده های جنگلی نقش بسیار مهمی در زندگی بخش عظیمی از مردم محلی دارند و در عین حال یکی از مهم ترین منابع بیولوژیکی و ذخایر ژنتیکی ایران به شمار می آیند. به طوری که این منطقه یکی از بزرگترین و مهم ترین کانون های دامپروری ایران می باشد. هدف از این تحقیق تعیین خوشخوراکی گونه های درختی در جنگل های بویراحمد برای گوسفند و بز است. گونه های درختی مورد مطالعه شامل کیکم (Acer monspessulanum L.)، بنه (Pistacia mutica Fisch.d Mey C. A.)، گلابی وحشی (Pyrus glabra Boiss.)، پلاخور (Lonicera nummulariifolia Jaub.d Spach.) و بلوط (Quercus brantii Lindl.) می باشد. در این بررسی با استفاده از روش کافه تریا در قالب طرح فاکتوریل و در سه تکرار از هرگونه ی گیاهی برای هر دام در زمان یکسان میزان 2.5 کیلوگرم علوفه برداشت و در ظروف متحدالشکل به طورتصادفی قرار داده شد. از هر گروه دام (گوسفند و بز) تعداد شش راس بصورت جداگانه به مدت دوازده ساعت در محل آزمایش رها کرده تا از ظروف محتوی علوفه تعلیف کنند. دام ها از نظر سن، نژاد و وزن شرایط یکسانی داشتند و از مدتی قبل با شرایط محل آزمایش سازگار شدند. پس از مصرف، علوفه داخل ظروف توزین گردید، نتایج آنالیز واریانس دوطرفه و مقایسات میانگین با استفاده از آزمون t-test خوشخوراکی متفاوتی را برای بز و گوسفند نشان داد. به ترتیب گونه های کیکم، بنه، گلابی وحشی، پلاخور، بلوط برای گوسفند و گونه های گلابی وحشی، پلاخور، بنه، کیکم، بلوط برای بز خوشخوراک تر بودند.