انحلال سنگ های آهکی در منطقه تخت سلیمان، دولین های متعددی را با اندازه های مختلف به وجود آورده است. اندازه گیری متغیرهایی مانند مساحت، پیرامون، عمق، قطر بزرگ، قطر کوچک، شاخص دایره واری، نسبت کشیدگی و ارتفاع از سطح دریا برای 36 دولین مورد بررسی، این امکان را فراهم کرد تا دولین ها را به‏ روش تحلیل خوشه ای، دسته‏بندی و تجزیه و تحلیل کنیم. اندازه گیری و ثبت ویژگی های مورفومتریک دولین ها از طریق نقشه برداری دقیق محدوده مورد مطالعه، پردازش و تحلیل آنها با نرم افزارهای آماری و گرافیکی، و همچنین بررسی های میدانی صورت گرفته است. در تحلیل خوشه ای که به ‏روش فاصله از نزدیک ترین همسایه انجام شده است، کوشیده ایم تا دولین های محدوده مورد مطالعه را در گروه هایی با ویژگی های نسبتا همسان دسته بندی کنیم. دولین های این محدوده در پنج گروه بدین شرح دسته بندی شده اند؛ 32 دولین در گروه اول جای گرفته و هر‏ کدام از دولین های شماره 3، 5، 16 و 21 به تنهایی در یک گروه جداگانه قرار گرفته اند. دولین های گروه اول ویژگی های مورفومتریک نزدیک به هم دارند، اما دولین های گروه های دیگر، به ویژه گروه چهارم و گروه پنجم، با آنها تفاوت زیادی دارند. نقش عوامل زمین ساختی و فرسایشی در پیداش و تغییر شکل دولین های گروه اول و با چهار گروه دیگر تا حدودی متفاوت است. گسل ها در شکل گیری و تحول دولین ها، به ویژه دولین گسلی و دولین هلالی‏ شکل نقش مهمی دارند. تمرکز انحلال و شدت فرسایش در تحول دولین دریژچال و عامل ارتفاع از سطح دریا در گسترش دولین سنگ صخره ای دارای نقش بیشتری است.

دولین یکی از شاخص ترین و اساسی ترین اشکال سطحی و مورفولوژیکی کارست، درنتیجه تأثیر شیمیایی آب بر سنگ های آهکی است که در شکل ها و اندازه های مختلفی به وجود می آید. دولین ها ازلحاظ ویژگی های مورفولوژیکی متفاوت هستند. در تحقیق حاضر پس از شناسایی دولین ها در زاگرس، پراکندگی و تغییر ویژگی های مورفولوژیکی آن ها مانند طول، عرض، مساحت و عمق در ارتباط با ارتفاع و اقلیم، با استناد به منابع اسنادی همچون نقشه های زمین شناسی 1:100000، لایه مدل رقومی ارتفاع باقدرت تفکیک 5/12 متر، تصاویر ماهواره ای، نقشه های توپوگرافی 1:50000 و پایگاه داده های اسفزاری 49ساله دما و بارش، در نرم افزارهای Arc GIS، Mapper Global و Excel مورد بررسی و تجزیه وتحلیل قرار گرفت. بررسی پارامترهای مختلف دولین های زاگرس در طبقات ارتفاعی و اقلیمی مختلف دال بر این است که شکل و عمق آن ها از تغییرات اقلیمی کواترنری متأثر شده است. در ارتفاعات پایین تر که آب بیشتر از دمای کم در انحلال نقش داشته، دولین ها شکل نزدیک به دایره دارند و در مناطق مرتفع تر کشیده می شوند و هرچه دما پایین تر و احتمال تبدیل دولین به سیرک یخچالی-دولین بیشتر باشد، دولین شکل کشیده تری به خود گرفته است. همچنین ضریب فشردگی دولین ها دال بر این است که کشیدگی و طول آن ها با افزایش ارتفاع بیشتر می شود؛ به این صورت که در فاصله ارتفاعی 1000-500متر، نسبت دایره ای به ازای هر 1000متر افزایش ارتفاع، 8/0 بیشتر می شود و ضریب فشردگی 9/0 کاهش می یابد. در فاصله ارتفاعی 1000-2000 متر، با افزایش هر 100متر، نسبت دایره ای 44/0 و ضریب فشردگی 1/0 کمتر می شود. در طبقه 3700-3000 متر، نسبت دایره ای با افزایش هر 1000متر ارتفاع، 2/1 کاهش و فشردگی 3/1 افزایش می یابد.

دولین ها از اشکال بزرگ کارستی در منطقه تخت سلیمان هستند که در شکل ها و اندازه های مختلفی به وجود آمده اند. این دولین ها در سطح منطقه به صورت یکسان پراکنده نشده اند، متغیرهایی مانند مساحت، پیرامون، عمق و ارتفاع از سطح دریا در آنها متفاوت بوده و چشم انداز خاصی به این منطقه کارستی بخشیده است. در پژوهش حاضر سعی شده تا ویژگی های مورفومتریک چهار متغیر یاد شده (مساحت، پیرامون، عمق و ارتفاع دولین ها) مورد بررسی قرار گرفته و مشخص شود که افزایش و یا کاهش هر کدام از آنها چه تاثیری بر روی متغیرهای دیگر داشته است. برای اندازه گیری ابعاد و دسته بندی دولین ها منطقه مورد مطالعه نقشه برداری شد و با بررسی های میدانی به صورت گروهی ویژگی های کمی آنها برداشت گردید. بعد از تجزیه و تحلیل آماری مشخص شد: هر چند که بزرگ ترین دولین در بلندترین قسمت منطقه تشکیل شده است، اما مساحت دولین ها رابطه مستقیمی با ارتفاع آنها ندارد، پیرامون دولین ها رابطه معناداری با مساحت آنها داشته اما این رابطه با عمق و ارتفاع در حد کمتری می باشد. عمق دولین ها رابطه معناداری با ارتفاع آنها دارد. در بررسی دولین های منطقه مشخص گردید که با افزایش ارتفاع به عمق آنها افزوده می شود. ارتفاع از عوامل مهمی است که به صورت یک متغیر مستقل روی عوامل دیگر تاثیر داشته است. عمق و محیط دولین ها از ارتفاع آنها تاثیر پذیرفته اند. عامل ارتفاع می تواند نقش موثری در مساحت دولین ها داشته باشد اما فعالیت های زمین ساخت در محدوده مورد مطالعه موجب شده تا ارتفاع دولین ها رابطه معنا داری با مساحت آنها نداشته باشد.

دولین ها به عنوان لندفرم های کارستی نقش مهمی در تشکیل خاک دارند. در مطالعه حاضر، مورفومتری دولین ها و ارتباط آن­ها با ویژگی های فیزیکو شیمیایی خاک در تاقدیس نواکوه در استان کرمانشاه مورد ارزیابی قرار گرفت. ویژگی های شیمیایی و فیزیکی 36 نمونه خاک کف دولین ها جمع آوری و  در آزمایشگاه اندازه گیری گردید. همچنین ازDEM  13 سانتی متری حاصل از تصاویر پهپاد برای اندازه گیری پارامترهای مورفومتری دولین ها استفاده شد. آنالیزهای آماری همبستگی پیرسون و آزمون تی بر روی داده ها توسط نرم افزارSPSS  صورت گرفت. نتایج نشان داد که دولین های بزرگ، دارای شیب و عمق و ضریب گردواری بیشتر، و همچنین دارای خاک های ماسه ای، میزان EC، pH، پتاسیم، فسفر، ظرفیت نگهداری آب و کربن آلی خاک بالاتری هستند. دولین های کم ارتفاع دارای مساحت، شیب، عمق، و گردواری بیشتر و دارای خاک های رسی، و میزان EC، pH، پتاسیم، ظرفیت نگهداری آب، کربن آلی و رطوبت اشباع بیشتری نسبت به دولین های مرتفع هستند. دولین های واقع در فرود محوری تاقدیس دارای مساحت، شیب، عمق، ضریب گردواری بیشتر و دارای خاک های رسی، و میزان EC، pH، پتاسیم، ظرفیت نگهداری آب، کربن آلی و رطوبت اشباع بالاتری نسبت به دولین های بخش مرکزی هستند. میانگین اغلب پارامترهای مورفومتری و ویژگی های فیزیکو شیمیایی خاک در دولین های پرشیب بیشتر از دولین های کم شیب است. در مجموع، تفاوت های مورفومتریکی و پدولوژیکی دولین ها نشان می دهد که تشکیل و تکامل آن ها در ارتفاعات پائین تر، فرود محوری و شیب های تند بیشتر است. به طور کلی، پوشش گیاهی، سطوح ارتفاعی، شیب و نوع بارش نقش مهمی در تفاوت های مورفومتریکی و خاک های تشکیل شده در دولین ها دارند.

توده ی کارستی شاهو واقع در زاگرس مرتفع، دارای اشکال کارستی در مقیاس های مختلف است. بررسی و تحلیل لندفرم های کارستی در ارتباط با ویژگی های هیدروژئولوژیکی آبخوان ها اطلاعات جامعی را در زمینه ی مدیریت این مناطق ارائه می دهد. در این پژوهش ابتدا با استفاده از روش منحنی های بسته دولین های منطقه ی مورد مطالعه شناسایی شد. در ادامه ی ویژگی های مورفومتریک از جمله مساحت، عمق، شیب، محور کوچک و بزرگ دولین و شاخص های نسبت کشیدگی، نسبت D/H و شاخص سینوسیته برای هریک از دولین ها محاسبه شد. ویژگی های هیدرودینامیکی و عوامل مؤثر در آبخوان های روانسر و هولی با استفاده از توابع همبستگی خودکار و چگالی طیفی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان می دهد که بیش از 90 درصد دولین های منطقه را دولین های کشیده دربر می گیرد که دارای منشأ انحلالی هستند. تعدد دولین های کشیده، تراکم نسبتاً بالا و منشأ انحلالی این اشکال در منطقه ی مورد مطالعه نشان دهنده ی توسعه یافته بودن ژئومورفولوژی کارست شاهو است. ارزیابی ویژگی های هیدرودینامیکی آبخوان های مورد مطالعه نشان داد که سیستم کارستی در این آبخوان ها توسعه یافته است به گونه ای که دارای رفتار هیدرودینامیکی چندگانه و اینرسی کم می باشند؛ و همچنین معادله ی منحنی هیدروگراف در آبخوان های مورد مطالعه چندگانگی رفتار سیستم کارستی را نشان داده و نتایج حاصل از بررسی ژئومورفولوژی کارست و توابع سری زمانی را تأیید می کند. در نهایت می توان گفت که توسعه ی ژئومورفولوژی کارست سطحی و وجود دولین ها، عامل اصلی رفتار هیدرودینامیکی چندگانه در آبخوان های روانسر و هولی است.

توده کوهستانی درفک یکی از مهم ترین عوارض البرز غربی در استان گیلان است که علاوه بر ارزش های زیست محیطی و گردشگری، به دلیل وجود اشکال کارستی، برای ژئومورفولوگ ها و پژوهشگران از لحاظ علمی-آموزشی نیز دارای اهمیت است. در این مقاله، نخست، جغرافیای طبیعی و زمین شناسی کوه درفک بررسی و سپس اشکال کارستی منطقه بر پایه بازدیدهای میدانی، تشریح گردید. اشکال کارست سطحی در توده کوهستانی درفک را می توان به دو بخش: اشکال کارستی موجود در محدوده جنگلی و مرتعی و دیگری در اراضی بدون پوشش گیاهی، تقسیم بندی کرد. در دامنه های شمالی درفک، اشکالی نظیر دولین سبز و کارن (لاپیه) با خاک و گیاهان، پوشیده شده است. در مناطق بالا تر از درخت مرز، اشکال کارست شامل، دو دولین بزرگ، تعداد زیادی دولین کوچک و حفره های بلعنده آب است ولی کارن ها، گستردگی بیش تر و چشم گیرتری دارند. بر روی دامنه جنوبی و ارتفاعات بالا، علاوه بر غار رشی، چند دره کانیونی کوچک در اطراف روستای سی دشت، یک دره کانیونی بزرگ و شاخص نیز، شکل گرفته است.

دولین یکی از لندفرم های شاخص مناطق کارستی است که در اثر عوامل و فرآیندهای گوناگونی شکل می گیرد. مطالعه مورفومتریک این عوارض علاوه بر اینکه یک تحلیل کمی از محیط های کارستی را فراهم می کند، بلکه مقایسه پارامترهای متنوع دولین ها ممکن است منجر به طرح فرضیاتی در مورد نحوه تکامل آن ها شود. هدف از این پژوهش تجزیه وتحلیل کمی مولفه های مورفومتری دولین ها جهت مدل سازی و ارائه شاخص بعد فرکتال گسل ها برای ارزیابی فعالیت گسل ها در مناطق کارستی بین پرآو و شاهو است.در این راستا از روش های ژئومورفومتری، CCLs، شمارش جعبه ای هاسدورف و تکنیک های آنالیز رگرسیون استفاده شده است تا امکان تحلیل رگرسیون، مدل سازی و حل تابع لگاریتمی Number – Size فراهم شود. نتایج آنالیز رگرسیون خطی تک متغیره نشان دهنده این است که مولفه های محیط با قطر بزرگ، قطر کوچک با محیط، قطر بزرگ با مساحت، مساحت با محیط و عمق با مساحت به ترتیب با ضرایب تبیین 0.93، 0.86، 0.85، 0.83 و 0.668 از بیشترین میزان همبستگی معنی دار برخوردارند. همچنین حداکثر ارتباط معنی داری برای روابط درجه 2 و 3 در سطح معنی داری0.99 ، بین مولفه های مساحت و محیط با ضرایب تبیین 0.940 و 0.945 و خطای برآورد0.05  و 0.04 وجود دارد. نتایج رگرسیون چند متغیره خطی نیز موید ارتباط معنی دار عمق با پارامترهای شیب، قطر کوچک و مساحت با ضریب تبیین 0.834 و خطای برآورد 7.85 است. تخمین بعد فرکتال در مناطق مورد مطالعه موید آن است که منطقه شاهو و پرآو به ترتیب با مقادیر 1.24 و 1.15 دارای بیشینه و کمینه ابعاد فرکتالی گسل ها می باشند. در واقع ارزیابی میزان فعالیت گسل ها به وسیله هندسه فرکتال نشان داد که معادله Number – Size و شاخص بعد فرکتال روشی مناسب جهت ارزیابی گسل ها در مناطق کارستی می باشند.

اهداف: این تحقیق با هدف شناسایی و طبقه بندی اشکال کارستی حوضه درپرچین به منظور شناسایی بهتر و دقیق تر کارست های این حوضه انجام می شود و نقش مهمی در پروژه های آمایش سرزمین در مناطق کارستی خواهد داشت.روش: پس از مرزبندی حوضه مورد مطالعه و شناسایی اشکال کارستی آن، از روش های طبقه بندی چویجیک، والتهام، کماتینا و هراک جهت طبقه بندی اشکال کارستی این حوضه استفاده شد.یافته ها: مطالعه کارست های این حوضه نشان داد اشکال کارستی آن از تنوع بالایی برخوردار بوده و انواع کارن ها، دولین ها دره های کارستی، غارها، اووالاها، پنجره های کارستی، چاه های مکنده، پونورها و چشمه های کارستی را شامل می شوند.نتایج: مطالعه اشکال کارستی حوضه درپرچین مشخص نمود بر اساس طبقه بندی سویچ این اشکال در ردیف کارست های انتقالی، بر اساس طبقه بندی والتهام و فوکس در ردیف کارست های جوان، بر اساس طبقه بندی کماتینا در ردیف کارست های مسطح و ناودیسی و بر اساس طبقه بندی هراک در ردیف کارست های کوهزایی قرار می گیرند.

هدف از انجام این پژوهش، شناسایی پدیده های ژئومورفولوژیکی کارست، شناخت خصوصیات سنگ شناسی و ویژگی های فیزیکی سنگ های کربناته به منظور ارزیابی توسعه کارست در منطقه نهاوند می باشد. بر اساس بازدیدهای صحرایی، واحدهای کربناته در ناحیه مورد مطالعه، گسترش زیادی دارند. ساختارهای تکتونیکی (شکستگی ها و گسل ها) فراوان و پدیده های ژئومورفولوژیکی کارست نظیر دولین، کارن، پونور، غار و چشمه های کارستی، در ناحیه به خوبی قابل مشاهده هستند. با توجه به مطالعه مقاطع نازک سنگ و بر اساس رده بندی فولک، سنگ های آهکی منطقه از نوع بایوکلاست پکستون دولومیتی شده و مادستون آهکی هستند. با توجه به نتایج آزمایشات ایکس آر اف (XRF)، درصد اکسید کلسیم برای هر سه تیپ سنگ، بیشتر از 50 و درصد اکسید منیزیم حداکثر 2.47 و حداقل 1.39 بوده است. با توجه به نتایج آزمایشات ایکس آر دی (XRD)، سنگ های کربناته به ترتیب فراوانی دارای کلسیت، کوارتز و دولومیت می باشند. هر چند نمونه های سنگ بکر از دانسیته خشک نسبتا بالا و تخلخل پائینی برخوردار می باشند ولی ترکیب مناسب سنگ شناسی، ناپیوستگی های متعدد، تخلخل ثانویه و فراوانی پدیده های ژئومورفولوژیکی کارست در واحدهای کربناته، نشان دهنده توسعه کارست در منطقه می باشد.

به منظور بررسی رابطه موقعیت و شکل زمین با زادآوری طبیعی گونه راش، جوامع راشستان موجود در بخش نمخانه از جنگل آموزشی و پژوهشی دانشکده منابع طبیعی در ارتفاع بیش از 7000 متر از سطح دریا انتخاب گردیدند. با توجه به وضعیت زادآوری و پراکنده بودن آن در اشکال مختلف زمین، آماربرداری در سه شکل متفاوت زمین شامل دره، دامنه، یال به روش نواری انجام شد و 15 نوار با عرضهای یکسان (2 متر) و با طولهای متغیر (با توجه به شرایط محیطی) که طول کوتاهترین نوار 40 متر و بلندترین نوار 517 متر بود، به فاصله 150 متر از یکدیگر در روی زمین پیاده شد. در مورد چهارمین شکل زمین یعنی دولین، با جنگل گردشی در سطح منطقه مورد مطالعه، دولین هایی انتخاب گردیدند که میزان پوشش زادآوری راش در آنها بیش از 30% بود و برای بررسی دقیق تر زادآوری، جهت داخل دولین ها به 4 جهت جغرافیایی (رو به شمال، شرق، جنوب و غرب) تقسیم شدند. سپس در هر یک از اشکال چهارگانه زمین، اندازه گیریهای کمی و کیفی در مورد زادآوری طبیعی راش و برآورد درجه تاج پوشش توده مادری انجام گرفت. نتایج بدست آمده نشان داد که بیشترین میزان پوشش زادآوری راش در روی یالها وجود دارد و تفاوتها از نظر آماری معنی دار بودند. همچنین از نظر بلندی نهالهای راش، در روی یال و دره بیشترین فراوانی در طبقه ارتفاعی 30> سانتیمتر و در روی دامنه و دولین ها در طبقه ارتفاعی 130-30 سانتی متر مشاهده شد. در بررسی دولین های منطقه مورد مطالعه، بین فراوانی زادآوری راش و جهات جغرافیایی مختلف آن رابطه معنی داری در این بررسی بدست نیامد. در ضمن در منطقه مورد مطالعه مشخص شد که در هر متر مربع به طور متوسط 0.8 (معادل 8 هزار اصله در هکتار) نهال وجود دارد و 70% از نهالها سالم و بقیه ناسالم هستند.