روشنفکر به عنوان فردی متفکر که خلاق و نقاد است، باید حول محورهای زیر حرکت کند: الف) ارزش های غایی و نهایی (حقیقت، عدالت و...) را خلق کند؛ ب) توزیع کننده علم و مبلغ عقاید یا بنیانگذار ایدئولوژی جدید و نقاد وضع موجود باشد؛ ج) در توسعه و پیشبرد فرهنگ و تمدن جامعه موثر باشد. روشنفکران همیشه در طول تاریخ در پیشرفت ملت و کشورها نقش ارزنده ای داشته اند. از نیازهای فرایند توسعه، وجود روشنفکر و به تبع آن سرزنده بودن روحیه روشنفکری در جامعه است. این نوشتارضمن بررسی نقش روشنفکران ایرانی در سال های قبل از و بعد از انقلاب اسلامی به بررسی نقش و کارکرد روشنفکر از دیدگاه های روان شناسی سیاسی، روان شناسی عمل گرایانه و جامعه شناسی قدرت، رابطه روشنفکر و توسعه، روشنفکر و هویت می پردازد.