یکی از خصوصیات بارز جامعه ی ایرانی از گذشته های دور تاکنون که دستاوردهای باشکوهی در عرصه ی توسعه ی فرهنگ و تمدن ایرانی خارج از مرزها در مقاطع مختلف تاریخی به دنبال داشته است، مهاجرت قبایل ایرانی به سرزمین های دور و نزدیک جهان است. مهاجرت ایرانیان بلوچ به زنگبار و نقش محوری این جزیره در استقرار بلوچ ها در بخش هایی از کشورهای امروزین تانزانیا، کنیا و اوگاندا به همراهِ مناسبات دوستانه ی آن ها با بومیان مسلمان این کشورها، یکی از این نمونه هاست که نتایج مهمی را نیز به دنبال داشته است. در این مقاله با پرداختن به دلایل مهاجرت و نحوه ی مهاجرت و مهاجرت بلوچ های ایرانی از بلوچستان ایران و عمان به زنگبار، وضعیت عمومی بلوچ ها در این جزیره از حدود 350 سال پیش تاکنون و نقش آفرینی آنها در انتشار جلوه هایی از فرهنگ و تمدن ایرانی در زنگبار بررسی شده است. سؤال اصلی پژوهش عوامل اصلی مهاجرت و نحوه ی اقامت بلوچ های ایرانی در زنگبار و فرضیه ی اصلی نیز چگونگی ارتباط مردمان بلوچ با بومیان زنگبار و مقبولیت عمومی آنان است. چارچوب مقاله بر مبنای نقش مؤثر مهاجران ایرانی در توسعه ی فرهنگ و تمدن ایران است و نتایج سیاسی-فرهنگی حاصل از استقرار بلوچ ها در زنگبار متغیرهای پژوهش قلمداد می شوند. در این مقاله با بهره گیری از روش تحلیل و توصیف تلاش شده است عوامل اصلی کنشگر بر فرایند مهاجرت و سکونت ایرانیان بلوچ در زنگبار بررسی شوند.

یکی از شاخصه های مهم اجتماعی ایران که همواره موجبات بالندگی و رشد میهن ما را در اعصار مختلف فراهم آورده، مهاجرت اقوام مختلف ایرانی به دیگر مناطق جهان است. این مهاجرت ها همواره از عوامل مهم گسترش فرهنگ ایران در فراسوی مرزها و معرفی جلوه های فرهنگی تمدنی ایران زمین به دیگر ملل جهان بوده و در بسیاری از موارد نیز نتایج درخشانی به دنبال داشته است. مهاجرت بلوچ های ایرانی به منطقه شرق آفریقا و ارتباطات صمیمانه آن ها با بومیان این سرزمین طی حدود سیصد و اندی سال گذشته، که به طور سازمان یافته و هدف مند صورت گرفته، یکی از این نمونه ها به شمار می رود که هر چند چندان مورد توجه محققان داخلی قرار نگرفته ولی در برگیرنده نتایج مهمی بوده است.در این مقاله نویسنده با دستمایه قرار دادن دلایل مهاجرت و چگونگی استقرار مردمانی از بلوچستان ایران به سرزمین شرق آفریقا تلاش کرده است تصویری کلی از وضعیت گذشته و حال آنان در کشورهای کنونی تانزانیا ، کنیا و اوگاندا ترسیم کرده و نقش آنان در توسعه بخش هایی از فرهنگ و تمدن ایرانی در این کشورها را تا حد امکان مورد بررسی قرار دهد.سوال اصلی پژوهش دلایل مهاجرت و چگونگی استقرار بلوچ های ایرانی در منطقه شرق افریقا و فرضیه اصلی نیز چگونگی ارتباط دوستانه بلوچ های ایرانی با بومیان کشورهای شرق آفریقا و مقبولیت عمومی از سوی مردم این کشورهاست. چارچوب مقاله بر مبنای نقش تاثیرگذار ایرانیان مهاجر به مناطق مختلف جهان در گسترش فرهنگ و تمدن ایران است و نتایج سیاسی و فرهنگی حاصل از استقرار بلوچ های ایرانی در کشورهای امروزین کنیا، اوگاندا و تانزانیا متغیرهای مستقل پژوهش قلمداد می شوند. در این مقاله با بهره گیری از روش تحلیل و توصیف (و تا حدودی مطالعات میدانی) تلاش شده است عوامل اصلی کنش گر بر فرآیند مهاجرت و استقرار بلوچ های ایرانی در شرق آفریقا مورد بررسی قرار گیرند. پرداختن به موضوع حضور اقلیت بزرگی از ایرانیان در کشورهایی همچون تانزانیا، کنیا و اوگاندا که با گذشت چند سده همچنان به سنت های ایرانی خود پایبند مانده و با غفلت اندیشمندان داخلی مواجه گشته اند نیز نوآوری این مقاله محسوب می گردد.

معماری شهرهای کرانه شمالی خلیج فارس در بستر سبک و اصول حاکم بر معماری ایران بعد از اسلام شکل گرفته است، با این حال با آن اختلافاتی نیز دارد. شهرهای کرانه شمالی خلیج فارس از طریق دریا با شهرهای بزرگ تجاری در آسیا و آفریقا در ارتباط بودند و از این طریق این شهرها در حوزه معماری از آن مناطق تاثیر پذیرفته بودند. پرسش اصلی مقاله این است که معماری شهری کرانه شمالی خلیج فارس از مناطق پیرامونی خود در آسیا و آفریقا چه تاثیراتی گرفته است؟ نتایج این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده نشان می دهد که به سبب موقیعت تجاری منطقه در بازه مورد پژوهش در معماری شهری، عنصر بازار و کاروانسرا غالب بوده است. همچنین بنابر شباهت اقلیمی و ارتباط گسترده تجاری شهرهای کرانه شمالی خلیج فارس با دو ناحیه جنوب و جنوب شرق آسیا و زنگبار در شرق آفریقا در حوزه معماری شهری از این مناطق تاثیر پذیرفته است. این تاثیرات به ویژه در کاربرد گسترده از مصالح چوب به ویژه چوب ساج و چندل و در سبک و طراحی ساختمان های چند طبقه نمود بیشتری دارد.

سابقه روابط ایرانیان با مردم سواحل شرقی افریقا به روزگار باستان باز می گردد. در عصر اسلامی، با توسعه مناسبات بازرگانی، این روابط جدی تر و گسترده تر شد. با هجرت خاندانی شیرازی به آن خطه، که رفته رفته قدرت حکومتی در بلاد آن منطقه از جمله زنگبار، مومباسا، کلوا (کلوه)، و شانگوایا را به دست گرفت، موجبات پیوستگی فرهنگی و آمیزش نژادی ایرانیان با سواحیلیان، بومیان سواحل کنیا و تانگانیکا و زنگبار، فراهم آمد. همچنین زبان سواحیلی، از ریشه بانتو، متاثر از زبان های عربی و فارسی، در پهنه ای از افریقای شرقی به درجه زبان میانجی (lingua franca) ارتقا یافت.

هدف: عرضۀ اطلاعات بکر و دست اول از سفرهای دریایی از بندرهای جنوبی ایران به شرق آفریقا در ادوار متأخر.در این مقاله ارتباطات دریایی بندرهای جنوبی ایران و سواحل و جزایر شرق آفریقا طی قرون هجده تا بیست میلادی که عمدتاً بر صادرات و واردات برخی اقلام تجاری و پرطرفدار متمرکز بوده است، براساس منابع موجود بررسی شده است.پرسش های اصلی مقاله عبارت اند از:1- «این سفرهای طولانی و توأم با مخاطرات اساساً برمبنای چه هدفی سازمان دهی می شده اند؟»2- «این سفرها از چه مسیری انجام می شده اند؟»3- «آیا سفرهای گپ صرفاً اقتصادمحور بوده اند یا نتایج دیگری نیز به دنبال داشته اند؟»فرضیۀ اصلی پژوهش عبارت است از: «ایرانیان و بومیان سواحل و جزایر شرق آفریقا تأثیر و تأثر متقابل فرهنگی و اجتماعی بر یکدیگر داشته اند».روش/رویکرد پژوهش: این مقاله با بهره گیری توأمان از روش تحقیقِ تلفیقیِ توصیفی–تحلیلی و روش کیفی (با تکیه بر مصاحبه های ساختارمند با برخی از ناخدایان کهن سال) نوشته شده است.یافته ها و نتیجه گیری: رسوخ نرم و تدریجی شاخصه هایی از فرهنگ ایرانی دربین بومیان سواحل و جزایر شرق آفریقا ازطریق سفرهای دریایی موسوم به گپ، نمادی از دیپلماسی موفق و پویای فرهنگ فراملی ایران طی چند سدۀ گذشته به شمار می رود. سفرهای دریانوردان ایرانی به شرق آفریقا در قرون متأخر، علاوه بر دستاوردهای اقتصادی پیوندهایی را هم در عرصه های فرهنگی-اجتماعی بین سواحل جنوبی ایران و شرق آفریقا رقم زده است که ردِّپای تأثیرات ماندگار آن هنوز در مناطقی در سواحل شرق آفریقا نظیر زنگبار، پِمبا، مومباسا و مالیندی، و شهرهای ایرانی واقع در سواحل خلیج فارس و دریای عمان مشهود است.

سابقه و هدف: سندروس به عنوان رزین درختی، از گذشته در طب اسلامی مورد توجه بوده و از آن در درمان سوء بینایی، بازکردن برونش ها، تسکین دندان درد، پرکردن دندان های فاسد، درمان چاقی، درمان بواسیر، رفع اسهال خونی، درمان وز گوش و امثال آن، یاد شده است. بسیاری از دانشمندان علوم طب و جواهرشناسی قدیم ویژگی های این ماده شامل خصوصیات ظاهری، شیمیایی و محل استحصال آن را شرح داده و آن را با موادی همچون کهربا قیاس کرده اند، اما اختلافات فراوانی در شرح آن ها نسبت به همدیگر دیده می شود. در منابع جدید استحصال رزین سندروس را از گونه ای از تیره کاج به نام Tetraclinis articulate Vahl. در شمال آفریقا و به ویژه مراکش منحصر کرده اند و گونه دیگری را در استرالیا به نام Calitris Quadrivalvis Vent. معرفی کرده اند که رزین آن به نام سندروس استرالیایی شناخته می شود. هدف این پژوهش شناخت دقیق سندروس در منابع کهن علمی و تطبیق آن با رزین های مشابه امروزی و تدقیق علمی آن است. چرا که ضرورت به کارگیری صحیح ماده، شناخت دقیق آن است.مواد و روش ها: روش تحقیق در این پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و داده های حاصل از مطالعات اسنادی در متون کهن و جدید بر اساس منطق تطبیقی، مورد نقد و تحلیل قرار گرفته اند.یافته ها: آنچه در متون کهن به نام سندروس یا سندرک یاد شده است متفاوت از سندروس یا Sandarac امروزی بوده و در واقع سندروس در گذشته به دسته ای از رزین های دی ترپنویید شامل کوپال زنگبار، کلوفان (راتیانه) و سندروس گفته می شد که به لحاظ جغرافیایی، منشا و ساختار شیمیایی با همدیگر متفاوت هستند و به نام گونه های مختلفی از سندروس در متون کهن علمی معرفی شده اند.نتیجه گیری: در فرهنگ عربی قدیم، کلمات خاص و متمایزی برای نامیدن کوپال و سندروس وجود ندارد و تنها در منابع اخیر کوپال را معادل سندروس بلوری ذکر کرده اند و از همین طریق نیز این واژه ها وارد فارسی شده اند. این دو رزین دارای نام علمی، منشا، جغرافیای انتشار و ساختار شیمیایی متفاوتی هستند، اما در منابع کهن همه به نام سندروس معرفی شده اند.

هدف: نحوه اجرا، چالش ها و پیامدهای اجرای قانون سجل احوال در بلوچستان در این مقاله توضیح داده شده است. روش/ رویکرد پژوهش: داده ها از منابع آرشیوی و کتابخانه ای و مصاحبه با آگاهان گرداوری و تحلیل شده است. یافته ها و نتیجه گیری: برنامه سجل احوال در بلوچستان در دو مرحله داوطلبانه و اجباری اجرا شد. مرحله دوم با پشتیبانی ارتش و زاندارمری آغاز شد. بیشتر مردم از گرفتن شناسنامه خودداری کردند و برای گریز از آن بسیاری به هندوستان، زنگبار و عمان مهاجرت کردند و بخشی از مردم هم به مناطق کوهستانی و صعب العبور گریختند.

گروه های جات در جنوب شبه قاره هند و سرزمین سند زندگی می کردند. توانایی و تجربه در دریانوردی، تجارت و جنگ های دریایی آنان را به خلیج فارس و سواحل زنگبار کشاند. انتساب این اقوام به کاست های پایین سبب گرایش عده زیادی از آنان به اسلام شد. فتوحات سریع مسلمانان در سند عمدتا متکی بر همکاری جات ها بود. از این پس شمار آنان در ایران و عراق رو به فزونی نهاد. آنان علاوه بر شرکت در لشکرکشی های مسلمانان، به شورش های بسیاری نیز دست زدند. در شبه قاره هند نیز همواره جات های غیرمسلمان با حاکمان مسلمان درگیر بودند و سخت گیری برخی از سلاطین مغول سبب انسجام جات ها شد و از دسته های شورشی به جمعیتی متحد و دارای تشکیلات حکومتی تبدیل شدند. اسب سواران شجاع در شورش های ضد کمپانی هند شرقی حضوری چشمگیر داشتند. انگلستان به شیوه های غیرمستقیم از اخذ مالیات های سنگین به تدریج آنان را به انزوا کشانید.

در طی بررسی انگل شناسی بر روی ماهیان آب شیرین آذربایجان غربی (شمال غربی ایران) مجموعا 266 عدد ماهی از 7 ایستگاه در رودخانه های ارس، زنگبار و ساریسو در طول سال 81-1380 صید گردیدند. ماهیان شامل 116 عدد سیاه ماهی (Capoeta capoeta)، 15 عدد ماهی مروارید (Alburnus bipunctatus)، 9 عدد ماهی سوف Lucioperca lucioperca، 2 عدد سس لب کلفت (Barbus capito)، 18 عدد کلمه (Rutilus rutilus)، 24 عدد سیم (Abramis barm)، 7 عدد کپور معمولی (Cyprinus carpio)، 11 عدد ماش ماهی (Aspius aspius)، 12 عدد کاراس (Carssius carassius)، 2 عدد اسبله (Siturus glanis) و 1 عدد خیاطه (Lueciscus cephalus) بودند. 9 گونه انگل تک یاخته که 8 گونه از آنها متعلق به شاخه مژه داران (Cillophora) و یک گونه متعلق به شاخه ریشه پایان (Rhizopoda) بودند از ماهیان جدا شدند. در بین انگلهای جدا شده 5 گونه برای اولین بار از ماهیان آب شیرین ایران گزارش می شوند. این تک یاخته ها عبارتند از: Amphileptus branchiarum- Trichodina perphorata- Arcella vulgaris- Stylonchia pustulata- Tetrahymena pyrifornus.

طی بررسی های انگل شناسی بر روی ماهیان آب شیرین منابع آبی شمال غربی استان آذربایجان غربی د ر سالهای 1382-1381 د ر مجموع 266 ماهی از هفت ایستگاه د ر رود خانه های ارس، زنگبار و قطور صید و مطالعه شد ند . ماهیان عبارت بود ند از 166 عد د سیاه ماهی، 15 عد د ماهی لپک، 12 عد د کاراس، 2 عد د زرد پر، 18 عد د کلمه، 24 عد د سوف، 7 عد د کپور معمولی، 11 عد د ماش ماهی، 1 عد د عروس ماهی و 1 عد د اسبله. نمونه ها بطور زند ه به آزمایشگاه منتقل شد ه و پس از قطع نخاع و بررسی آن ها هفت انگل زیر بد ست آمد :Dactylogyrus extensus, D. chramuli, D. lenkorani, D. kendalanicus, Silurodiscoids siluri, Diplozoon megan, and Gyrodoctilus spp.طی این تحقیق Diplozoon megan برای اولین بار از حوضه دریای خزر از ماهیان سیم، کاراس، سیاه ماهی، کپور معمولی، کلمه و لپک گزارش می شود و همچنین چند میزبان جد ید د ر ماهیان آب شیرین ایران برای انگل های د اکتیلوژیروس شناسایی شد ه اند .