کنۀ قرمز مرکبات، Panonychus citri (McGregor) (Acari: Tetranychidae) یک آفت مهم گیاهی در مناطق کشت مرکبات جهان است. استفاده از آفت‏کش‏های شیمیایی با طیف اثر وسیع علیه این گونه و دیگر آفات در مناطق مرکبات‏کاری، این کنه را به یک آفت جدی در باغ‏‏های مرکبات در حاشیه دریای خزر درآورده است. اثرات کشندگی و زیرکشندگی دو ترکیب زیست‏سازگار سیترونلول و عصاره‏ی چریش روی مراحل مختلف زندگی کنۀ قرمز مرکبات با استفاده از روش برج پاشش مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که سیترونلول روی مرحله‏ تخم و عصاره‏ی چریش روی مرحله‏ی لاروی به ترتیب با LC50 معادل 55/245 و 94/666 میلی­گرم بر لیتر، سمیت بالایی داشتند. بررسی اثرات زیرکشندگی سیترونلول و عصاره‏ی چریش روی ماده‏های بالغ کنۀ قرمز مرکبات در مقایسه با شاهد باعث کاهش معنی‏دار باروری (1/0، 5/1 و 03/18 تخم به ازای هر ماده به ترتیب)، زادآوری (066/0، 07/1 و 17 تخم تفریخ شده به ترتیب) و طول عمر (43/5، 86/5 و 83/11 روز به ترتیب) شد. در کل نتایج نشان دهنده‏ی اثر مناسب ترکیبات سیترونلول و عصاره‏ی چریش در کنترل مراحل ابتدایی رشد کنۀ قرمز مرکبات با رویکرد حفاظت از محیط زیست بود. از این‏رو، می‏توان استفاده از این ترکیبات را در برنامه‏ی مدیریت مقاومت برای کنترل این کنه پیشنهاد کرد.

سابقه و هدف حشرات عامل گسترش بیش از حد انگل ها و پاتوژن ها می باشند. کنترل جمعیت حشرات با چالش های افزایش مقاومت به آفت کش های شیمیایی و خطرات زیست محیطی ناشی از آن ها مواجه است. از این رو استفاده از حشره کش های طبیعی حایز اهمیت است. هدف از این مطالعه بررسی اثر سینرژیستی ژرانیول و بتاسیترونلول برروی لارو پشه کولکس پیپینس کمپلکس می باشد. مواد و روش ها در این مطالعه مقطعی، نمونه ها از اینسکتاریوم دانشگاه علوم پزشکی بابل تهیه شدند. عملکرد ژرانیول، بتاسیترونلول و ترکیب آن ها با نسبت های 4: 1، 3: 2، 2: 3 و 1: 4 مجموعا در 6 گروه بر روی لاروهای مرحله سوم پشه کولکس پیپینس کمپلکس در غلظت های 0/5، 1، 2، 5، 10 و 20 میکروگرم بر میلی لیتر با 5 تکرار مورد ارزیابی قرار گرفت. برای تعیین مرده یا زنده بودن لاروها از تست نیدل استفاده شد. سپس میزان LC50 هر یک از گروه ها پس از گذشت 24 ساعت ثبت شد. یافته ها بیشترین مرگ و میر لاروها مربوط به گروه ژرانیول با LC50 برابر با µ g/ml 48/1 بود. در حالیکه بتاسیترونلول با LC50 برابر با µ g/ml 49/10 کمترین دوز سمی را به خود اختصاص داد. در میان چهار نسبت ترکیبی ژرانیول-بتاسیترونلول بیشترین سمیت مربوط به نسبت 1: 4 و کمترین سمیت مربوط به نسبت 4: 1 با میزان LC50 به ترتیب 3/32 و 7/71 µ g/ml بود و در تمامی نسبت ها اثر آنتاگونیستی مشاهده شد (0/05

مقدمه: مصرف بسیاری از داروهای ضدصرع مانند والپروات سدیم در دوران بارداری، دارای اثرات مخرب و تراتوژنیک می­ باشد. بنابراین مطالعه حاضر با هدف مقایسه تأثیر سدیم والپروات و داروی کم خطرتر سیترونلول بر سطح متغیرهای سه­ گانه تشخیص ناهنجاری­ های سیستم عصبی در مادر و جنین انجام شد. روش کار: در این مطالعه تجربی که در سال 1398 انجام شد، 18 سر موش صحرایی ماده بالغ از نژاد ویستار (200-220 گرم، 12-10 هفته) به 3 گروه 6تایی شامل کنترل، تجربی 1 (دریافت کننده والپروات سدیم/ 400 میلی­گرم بر کیلوگرم) و تجربی 2 (دریافت کننده سیترونلول/ 400 میلی­ گرم بر کیلوگرم) تقسیم شدند و پس از قرار گرفتن در کنار موش نر و تأیید حاملگی (پلاک واژنی و واژینال اسمیر)، والپروات سدیم و سیترونلول را در روزهای 7، 8، 9 و 10 بارداری به صورت داخل صفاقی دریافت نمودند. در روز 18 بارداری، نمونه ­برداری از سرم مادر، سرم جنین و مایع آمنیوتیک انجام گرفت و میزان استریول آزاد، هورمون گنادوتروپین جفتی و آلفافیتوپروتئین با روش الایزا سنجیده شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS (نسخه 21) و آزمون آماری آنووا و تست دانکن انجام گرفت. میزان p کمتر از 05/0 معنی دار در نظر گرفته شد. یافته­ ها: میانگین غلظت استریول، گنادوتروپین جفتی و آلفافیتوپروتئین در سرم مادر، سرم جنین و مایع آمنیوتیک در گروه سیترونلول تفاوت معنی­ داری با گروه کنترل نشان نداد (05/0p>)، اما در گروه والپروات سدیم کاهش معنی­ دار سطح استریول و گنادوتروپین جفتی و افزایش معنی­ دار آلفافیتوپروتئین در سرم مادر، سرم جنین و مایع آمنیوتیک نسبت به گروه­ های کنترل و تجربی 2 مشاهده شد (05/0p<). نتیجه ­گیری: سیترونلول به عنوان یک داروی ضدصرع با عوارض جانبی کمتر و ایمنی بیشتر می ­تواند در دوران بارداری مورد استفاده قرار گیرد

شمعدانی عطری گیاهی بوته ای و چند ساله است که متعلق به خانواده Geraniaceae و بومی کشور آفریقای جنوبی می باشد و  به دلیل کاربرد گسترده اسانس ارزشمند این گیاه در صنایع مختلف سطح زیر کشت وسیعی از این گیاه در جهان وجود دارد، ترکیبات شیمیایی این گیاه بسیار پیچیده و متعدد و حاوی بیش از صد ترکیب ترپنی و سسکوئی ترپنی مانند سیترونلول، ژرانیول و لینالول، ایزومنتون و  ژرماکرون D می باشد که مسئول خواص به ترتیب ضد میکروبی و آرام بخشی، ضد التهاب و آنتی اکسیدانی و ضد قارچ و ضد اضطراب و ضد دیابتی و ضد تومور می باشند که مقدار و درصد آن ها در شرایط مختلف محیطی و زراعی متغیر است، روش هایی  مناسب کشت و تولید گیاه و استفاده از روش های نوین کشت بافت، مهندسی ژنتیک  و استفاده از فناوری های جدید در استخراج و استحصال مواد موثره به ویژه اسانس ها می توانند به بهبود کیفیت و کمیت اسانس این گیاه کمک کنند. با این حال، تحقیقات بیشتری برای بررسی تأثیر عوامل محیطی و ژنتیکی بر ترکیبات اسانس و هم چنین توسعه روش های نوین استخراج و بهینه سازی ترکیبات فعال مکانیسم های دقیق اثرات درمانی این گیاه و ارزیابی ایمنی آن در کاربردهای بالینی مورد نیاز است، درصد اجزای اسانس شمعدانی عطری می تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند زمان برداشت، فصل و شرایط محیطی و روش استخراج اسانس تغییر کند. شناخت این تغییرات می تواند به بهبود روش های کشت و پرورش این گیاه و بهینه سازی تولید اسانس کمک نماید این مقاله با مروری بر مقالات و منابع سعی در آشنایی هر چه بیشتر روش های نوین فناورانه در تولید و فرآوری این گیاه و کاربردهای آن نموده است.

در این تحقیق اسانس گل محمدی Rosa damascene Mill. به روش تقطیر با آب در طرحهای مختلف، جهت بهینه سازی آن، استخراج گردید. بازده اسانس در طرح های مختلف کلونجر (0.008 درصد)، میکوئل (0.014 درصد)،A.O.A.C.  (0.012 درصد) و در دو طرح جایمند- رضایی، شماره 1 (0.015 درصد) و شماره 2 (0.023 درصد) بدست آمدند. اسانس توسط دستگاههای کروماتوگرافی گازی (GC) و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS) مورد تجزیه و شناسایی قرار گرفت. ترکیبهای عمده گل محمدی در طرح کلونجر عبارتند از: ژرانیول (%26.7)، -n نونادکان (%21.3)، سیترونلول (%12.5) و هنی کوزان (%12.0) . در طرح میکوئل ترکیبهای ژرانیول (%32.9)، سیترونلول (%19.0) و –n نونادکان (%10.6) و در طرح A.O.A.C. ترکیبهای –n نونادکان (%28.5)، ژرانیول (%22.6)، هنی کوزان (%10.6) و سیترونلول (%10.2) اجزای اصلی اسانس بودند. در طرح شماره 1 ترکیبهای –n نونادکان (%21.3)، ژرانیول (%21.8)، سیترونلول (%12.0) و در طرح شماره 2 ترکیبهای –n نونادکان (%21.8)، ژرانیول (%19.1) و سیترونلول (%15.0) به عنوان مهمترین ترکیبهای اسانس مورد شناسایی قرار گرفتند. با توجه به نتایج بازده اسانس گل محمدی و ترکیبهای مهم آن در بین طرح های مورد آزمایش، به ترتیب با استفاده از طرح میکوئل و طرح شماره 1 جایمند– رضایی بهترین نتایج بدست آمد.

گل محمدی (Rosa damascena Mill.) از خانواده گل سرخیان (Rosaceae) بوده و اسانس آن به عنوان یکی از گران ترین اسانس های دنیا در صنعت عطرسازی کاربرد دارد. زمان مناسب برداشت گل ها یکی از عوامل مؤثر بر کمیت و کیفیت اسانس این گیاه است. این پژوهش با هدف ارزیابی عملکرد کمی و کیفی اسانس گل تازه و خشک در چهار زمان برداشت (20 و 27 اردیبهشت، 3 و 10 خرداد) در منطقه سعادت شهر استان فارس انجام شد. آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با 8 تیمار و 3 تکرار اجرا گردید. فاکتورهای مورد مطالعه در این آزمایش شامل 2 نوع ماده گیاهی مختلف (تر و خشک) و چهار هفته (20 ، 27 اردیبهشت، 3 و 10 خرداد) بود. گلبرگ های برداشت شده از گلستان 4 ساله در دوره اوج گل دهی جمع آوری و برای گل خشک در سایه خشک شدند. اسانس گیری به روش تقطیر با آب و ترکیبات شیمیایی اسانس ها با دستگاه های GC و GC-MS تحلیل شدند. نتایج نشان داد نوع ماده گیاهی و زمان برداشت تأثیر معنی داری بر بازده و ترکیبات اسانس دارد. بیشترین بازده اسانس (094/0 درصد) از گل تازه در هفته اول و کمترین بازده (036/0 درصد) از گل خشک در هفته چهارم حاصل شد. بالاترین مقدار سیترونلول + ژرانیول (24/60 درصد) در هفته اول و از گل تازه برداشت شده به دست آمد؛ کم ترین مقدار سیترونلول + ژرانیول (53/3 درصد) در هفته چهارم و در گل خشک مشاهده گردید. کمیت و کیفیت اسانس با افزایش دما و کاهش رطوبت نسبی محیط کاهش و گل های تازه برای اسانس گیری مناسب تر از گل های خشک هستند.

گل محمدی (Rosa damascena Mill. ) از گونه های ارزشمند جنس رُز بوده که اسانس آن در بسیاری از صنایع مانند آرایشی، بهداشتی و دارویی استفاده می شود. در پژوهش حاضر، ترکیب اجزای اسانس گل محمدی طی مراحل مختلف نمو گل (1-غنچه گل 2-گل نیمه باز 3-گل کامل باز شده و 4-گل در آغاز پیری) طی سال 1397 در منطقه ارومیه مورد مطالعه قرار گرفت. اسانس گل محمدی به روش تقطیر با آب و توسط دستگاه کلونجر تهیه شد. کمترین و بیشترین مقدار اسیدیته شیره سلولی به ترتیب در مرحله غنچه گل و گل در آغاز پیری مشاهده شد. آنالیز ترکیب اجزای اسانس بوسیله دستگاه GC-MS نشان داد نونادِکان، هنی کوسان، سیترونلول، ژرانیول و زد-5-نونادِسِن از اصلی ترین اجزای اسانس بودند. بالاترین نسبت سیترونلول/ژرانیول در مرحله گل کامل باز شده به دست آمد. بالاترین میزان آلفا-پینِن در مرحله غنچه گل تولید شد و بتا-میرسِن نیز به طور اختصاصی در مرحله غنچه گل تولید شد. بالاترین میزان 2-فنیل اتانول و همچنین دو ترکیب اوژنول و ژرانیال نیز به طور اختصاصی در مرحله گل کامل تولید شدند، در حالی که آلکان دوکوسان تنها در این مرحله تولید نشد. نتایج نشان داد با توجه به کاربرد اسانس در بخش آرایشی، بهداشتی و یا استفاده پزشکی، می توان از بخش های متفاوت گل در زمان نمو گل اسانس گیری نمود.

این آزمایش در سال 92-1391 در مجتمع تحقیقاتی البرز- کرج (موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور) با استفاده از بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار بر روی گل محمدی اجرا شد. تیمارها شامل کود نانو کلات آهن در 6 سطح (صفر (شاهد)، 1 بار محلول پاشی (4 گرم بر بوته)، 2 بار محلول پاشی (8 گرم بر بوته)، 3 بار محلول پاشی (12 گرم بر بوته)، مصرف 8 گرم بر بوته در خاک (1 بار) و مصرف 12 گرم بر بوته در خاک (1 بار) بودند. محلول پاشی های نوبت اول همزمان با غنچه دهی، نوبت دوم و سوم به ترتیب 10 و 20 روز بعد انجام شد. مصرف در خاک نیز همزمان با غنچه دهی و همراه با آبیاری بود. نمونه ها به مدت 3 ساعت با دستگاه کلونجر و به روش تقطیر با آب اسانس گیری شدند. درصد و نوع ترکیب های تشکیل دهنده اسانس مرحله اول اسانس گیری (اسانس گل های تازه) با ا ستفاده از GC و GC/MS تعیین و شناسایی گردید. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تیمارهای اعمال شده بر درصد اسانس گل، درصد سیترونلول، نونادکان، هگزادکانول، ایکوزان، هنی کوزان، دوکوزان، تری کوزان و تتراکوزان گل تازه در سطح احتمال 1% اثر معنی دار داشت. نتایج مقایسه میانگین تیمارها نشان داد که درصد اسانس گل تازه در تیمار 3 بار محلول پاشی با میانگین 0.071% بیشتر از 1 بار محلول پاشی (0.061%) و مصرف 12 گرم بر بوته (0.051%) و سایر تیمارها بود. ترکیب سیترونلول در تیمار 1 بار محلول پاشی با میانگین 6.17% بیشترین و در تیمار شاهد با میانگین 0.36% کمترین مقدار بود. همچنین مشاهده شد که با مصرف 12 گرم کلات آهن در خاک، بیشترین هنی کوزان با میانگین 33.77% بدست آمد. نتایج همبستگی درصد اسانس ها نشان داد که بین درصد اسانس گل تازه با ماندگاری اسانس در یخچال و نیز گل خشک شده در سایه رابطه مثبت معنی دار وجود داشت. همچنین مشاهده شد که سیترونلول با هگزادکانول (r=-0.82*) همبستگی منفی معنی دار داشت. نتایج نشان داد که با استفاده از روش مصرف کودها می توان در درصد اسانس و نوع ترکیب های اسانس گل محمدی تغییراتی بوجود آورد و تا حدودی نسبت به تولید گل با اهداف خاص اقدام کرد.

شمعدانی عطری (Pelargonium graveolens) یک گیاه گلدانی زینتی برگساره ای است که استفاده گسترده ای در منازل دارد. افزون بر این به دلیل داشتن خواص دارویی ارزشمند، به طور روزافزون در صنایع عطر سازی و تولید مواد آرایشی و دارو کاربرد دارد. بر این اساس به منظور بهبود ویژگی های بیوشیمیایی این گیاه زینتی آپارتمانی، آزمایشی به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کامل تصادفی با 4 تکرار در گلخانه بخش علوم باغبانی دانشگاه شیراز اجرا شد. محلو ل پاشی برگی سالیسیلیک اسید و سولفات پتاسیم در 4 غلظت به ترتیب 0، 100، 200 و 300 میلی گرم بر لیتر، و 0، 5/0، 1 و 5/1 درصد انجام شد. نتایج نشان داد که برهمکنش سالیسیلیک اسید و سولفات پتاسیم بر کمیت و کیفیت ماده مؤثره برگ شمعدانی عطری اثر داشت. با توجه به نتایج به دست آمده تیمار 200 میلی گرم بر لیتر سالیسیلیک اسید و 5/1 درصد سولفات پتاسیم بیشترین عملکرد اسانس (01/ 1 درصد) را به همراه داشت. بیشترین مقدار ترکیبات ژرانیول و سیترونلول در تیمار 300 میلی-گرم بر لیتر سالیسیلیک اسید و شاهد سولفات پتاسیم حاصل شد.

میوه گیاه پرتقال (Citrus sinensis) از تیره مرکبات (Rutaceae)، در فصل پاییز از منطقه شمال جمع آوری گردید و پس از جداسازی پوست از میوه به روش پرس سرد (Cold-press) اسانس گیری انجام شده و بعد با استفاده از دستگاه GC و طیف سنجی جرمی GC/MS ، ترکیب های تشکیل دهنده اسانس مورد شناسایی دقیق قرار گرفت. در مجموع 21 ترکیب در اسانس پوست پرتقال شناسایی شد که عمده ترین ترکیب های آن لیمونن (%94.3)، میرسن (%1.5)، لینالول (%0.9)، دکانال (%0.5)، آلفا-پینن (%0.4) و اکتانول (%0.3) بود. پس از عمل ترپن زدایی که به وسیله تقطیر جزء به جزء و با استفاده از پمپ خلاء انجام پذیرفت تغییرات مختلفی در اسانس پوست پرتقال بوجود آمد. عمده ترین ترکیب ها در اسانس حاصل لیمونن (%92.2)، لینالول (%1.5)، میرسن (%0.5)، آلفا-پینن (%0.1) ودکانال (%0.7) بودند.