در جهان امروز، فعالیت های اجتماعی به شکل گروهی و شورایی انجام می گیرد. ابهام این است که آیا شورایی  شدن در امر اجتهاد و صدور فتوی، که تاکنون به طور فردی صورت می گرفت، میسر و ممکن است؟ ضرورتی برای این کار وجود دارد؟ فواید و پیامدهای مثبت یا منفی آن چیست؟ اجتهاد گروهی می تواند به معنای این باشد که افرادی که هنوز به اجتهاد نپرداخته اند گرد هم آیند و با کمک هم به اجتهاد بپردازند. در این صورت، باید نوعی تقسیم کار و پژوهش بین این افراد صورت گیرد تا به کمک هم در لجنه ای به اجتهاد بپردازند و معنی دوم (شورایی شدن فتوی) آن است که مجتهدین به گرد هم آمده و با تبادل نظر، به فتوای مشترکی برسند. در این پژوهش، مقصود ما از شورایی شدن فتوی، این است عده ای که به درجه اجتهاد رسیده و شرایط افتا را دارند با هم به تبادل نظر پرداخته تا به عنوان یک جمع، به صدور فتوی بپردازند. مقاله حاضر در پی تحقیق پیرامون این مساله است.

چکیده فارسی:رایزنی در سنت اسلامی جایگاهی دارد و پیامبر اسلام به دستور خدا رایزنی در سنت اسلامی جایگاهی دارد و پیامبر اسلام به دستور خدا می بایست با مردم در امور اجرایی مشورت می نمود. همچنین امامان معصوم در امور مسلمانات طرف مشورت قرار می گرفته و تسلیم نتیجه شورا می شدند و پاره ای از احکام اسلامی مورد اتفاق مسلمانان برخاسته از شورای صحابه پس از رحلت نبی اکرم است. به همین جهت می توان احکام مستنبط را هم از راه مشورت مفتیان بدست آورد و شورای صادر کننده فتوا را مرجع شرعی دانست و این نظر دلیل مخالفی ندارد و هر آنچه لزوم تقلید را می رساند دلیل بر روا بودن افتاء از طریق شورا است. چکیده عربی:للشوری فی الإسلام مقام خاصّ حیث فرَضَ اللهُ علی رسوله (ص) أن یشاور الناس فی ساحة العمل کما اَنَّ الأئمة المعصومین (ع) کانوا یشاورون المسلمین و یقبلون ماینتَج من الشوری و علاوة علی ذلک بعض الشرائع الإسلامیة المتّفق علیها المسلمون نُشِئَت من شوری الصحابة بعد النبی (ص).ومن هنا یمکن ان یستنبَطَ الأحکام من عملیة الشوری التی تجری بین الفقهاء حیثُ یمکن أن یکون الشوری مرجعاً للإفتاء و الحُکم ولایوجد لهذا القول معارض.  

إن مثل هذا الموقف یحمل محاسنه فی ذاته ویحمل فی طیاته دعوة إلی التآلف والتضامن والتعاون علی قولة لا اله إلا الله محمد رسول الله وهذه مبادرة یحمد ویشکر علیها سماحة المرشد القائد السید علی الخامنئی ،وقد أثبت بذلک دعوته الجادة والحکیمة للأمة کلها من أجل أن تتصافی قلوبها لبناء اوطانهم والحفاظ علی سیادتها واستقلالها،والدعوة إلی دینهم المجید علی أساس الوحدة الإسلامیة بین المسلمین کافة تضم کل الأطیاف دون استثناء مادام الجمیع یقرون بألوهیة الله عز وجل والقرآن الکریم ورسالة النبی محمد (ص).

فتوی الإمام الخامنئی عظیمة أثلجت صدورنا وجاءت فی الوقت المناسب ولو کانت صدرت متأخرة کنا نتمنی أن تکون مبکرة، فهی جیدة من سماحة الإمام السید علی الخامنئی ومقامه الجلیل وحرصه علی وحدة الأمة وهذه فی الحقیقة هی إیقاف لمد غیر صحیح وغیر مقبول ضمن أخلاقیات الأمة الإسلامیة، وما صدر من التعرض للسیدة عائشة أم المؤمنین (رض) هو نوع من التطرف المرفوض عند کل العقلاء والعلماء، نحن ننتظر من أخواننا الفقهاء السادة الجعفریة الشیعة کلهم أن یعملوا بهذه الفتوی وأن لا یخرجوا عنها وأن یکونوا دعاة جمع لهذه الأمة وتقریب ووحدة وبعیداً عن کل تمزیق أو فتنة لا تخدم إلا أعداء الأمة ونحن سعداء بهذه الفتوی ونشکر سماحته حفظه الله ونسأل الله أن یدیم فضله ورعایته وأن یوفقنا جمیعاً لأن نکون أمة واحدة أمام أعدائنا حیث تقوم وحدة هذه الأمة علی محبة وتوقیر آل بیت رسول الله (ص) الأطهار وأصحابه جمیعاً الأخیار وعدم المساس بأی رمز من رموز هذه الأمة وقطع الطریق علی کل داع للفتنة بین السنة والشیعة لنتحمل مسؤولیتنا بین یدی الله عز وجل علی توحید هذه الأمة عملاً بقوله تعالی: Cإن هذه أمتکم أمة واحدة وأنا ربکم فأعبدونB.

فتوی الإمام الخامنئی جاءت لتؤکد عزم الجمهوریة الإسلامیة الإیرانیة الراسخ علی المضی قدماً فی مسار التقریب بین المذاهب ووحدة الأمة الإسلامیة. إن هذه الفتوی التأریخیة قد أحبطت کل المؤامرات والدسائس التی کان یخطط لها مثیرو الفتنة والرامیة إلی إضعاف علاقة الشعوب الإسلامیة وجماهیر الأمة بالجمهوریة الإسلامیة الإیرانیة.

إن التعریف برواد التقریب من العلماء الشیعة والعلماء السنة وتبیین رؤاهم التقریبیة ونشر تراثهم، تعتبر من الأنشطة المؤثرة التی یجب الإهتمام بها ومتابعتها بجدیة. وهناک الکثیر من العلماء الذین کانت لهم رؤی وتوجهات تقریبیة وأکدوا علی هذا المنهج فی مسیرتهم العلمیة والعملیة، منهم علی سبیل المثال العلامة الحلی (ره) الذی ألف کتاباً بعنوان (تذکرة الفقهاء) تعرض فیه للمسائل الفقهیة حسب آراء جمیع المذاهب الإسلامیة، أضف إلی ذلک أننا حینما نطالع الکتب التی ألفها العلامة فی مجال الأبحاث الکلامیة، نلاحظ منه الإحترام والتبجیل الذی یبدیه بالنسبة لعلماء السنة، وحینما یذکر اسم أحدهم یترضی علیه ویقول (رضی الله عنه).

تحظی فتوی الإمام الخامنئی بأهمیة کبیرة، خاصة، بین السنة، إذ أن بعضهم لدیه رؤیة ضبابیة تجاه الشیعة ویعتقدون ان الشیعة یؤمنون بالتقیة وما یبدوه یختلف عما یظهروه، وأنهم یصدرون مثل هذه الفتاوی لدرء اضطهادهم وقمعهم وما الی ذلک من الشبهات التی یطرحها البعض ضد الشیعة، ومن الضروری مواصلة مثل هذه الفتاوی والمواقف لاحتواء الخلافات والأزمات بین المسلمین لأن الفتنة کبیرة وقد تم التخطیط بدقة متناهیة لها مما ینبغی توسیع دائرة نشاط الأوساط الاسلامیة وخاصة علماء الدین المسلمین لاحتواء مثل هذه الفتن فالنشاط المقطعی والمؤقت لا یقضی علی المؤامرة بشکل کامل.

تلفیق آن است که فرد با انتخاب آرای مذاهب مختلف در باره یک مساله به گونه ای عمل کند که عمل او مطابق با رای هیچکدام از مذاهب، صحیح نباشد. فقها درباره حکم تلفیق به سه دسته تقسیم شده اند، گروهی با استناد به اجماع، سد ذریعه، و عدم وجود سابقه در صدر اسلام به طور مطلق قایل به عدم جواز آن شده اند؛ در مقابل، گروهی دیگر به جواز مطلق آن قایل شده اند. این گروه برای صحت قول خود به آیات و روایات دال بر رفع حرج و تکلیف، عمل صحابه، جواز تقلید عامی از مجتهد و برخی از قواعد فقهی استناد جسته اند. دسته سوم تلفیق را با شروط و ضوابطی چون عدم مخالفت با اجماع، منجر نشدن به تتبع رخص، عدم مخالفت با قواعد شرع و اهداف شارع جایز دانسته اند. با مقایسه دیدگاه های سه گانه فوق و ادله آن ها می توان گفت که دیدگاه سوم راجح به نظر می رسد؛ از آن رو که اولا با منع مطلق تلفیق، اسباب عسر و حرج را برای مکلفان فراهم نکرده و با روح تیسیر و آسان گیری شریعت نیز هماهنگی دارد و از سوی دیگر با قرار دادن شروط و ضوابطی از اشکالاتی که در نظریه جواز مطلق تلفیق وجود دارد جلوگیری کرده است.

إن الفتوی التی أعلنها مرشد الثورة الإسلامیة الإیرانیة سماحة السید علی الخامنئی فی تحریم سب رموز أهل السنة وأمهات المؤمنین والمراد بذلک الصحابة الکرام (رض) أجمعین والسیدة عائشة (رض) التی هی واحدة من أمهات المؤمنین رضی الله عنهن أجمعین، نتوجه بالشکر لسماحة الإمام الخامنئی علی هذه الفتوی التی تساعد علی إطفاء نار الفتن بین المسلمین، ونهیب بجمیع علماء الشیعة، بل وعامتهم، أن نسعی جمیعاَ سنة وشیعة إلی جمع کلمتنا کأمة إسلامیة ووحدة صفنا من أجل أن نواجه الأخطار التی تحوق بنا جمیعاً، ولیس عندی أیّ شک فی أن من یثیر هذه الفتن بین الفینة والأخری هو أحد رجلین أما مأجور لحساب من یحرص علی الإیقاع بین المسلمین أو رجل غبی غلبته العصبیة دون أن یفهم جوهر الدین الإسلامی الذی حضّنا القرآن الکریم بصراحة ووضوح أن نتمسک بهذا الجوهر وأن نعتصم بحبل الله المتین ممثلاً بقول الله تعالی: Cواعتصموا بحبل الله جمیعاً ولا تفرقوا ... B.

در یک تعریف، تلفیق آمیخته ای از آرای مجتهدان است که مطابق نظر هیچ کدام از آنان نباشد. این کار، چه بسا به هدف تسهیل در انجام تکالیف دینی انجام می گیرد و از این حیث؛ «تیسیر» به عنوان یک مبنا در شریعت اسلامی و تحت قواعدی چون «رفع حرج» و «قاعده یسر» اشتراکاتی دارد. اما از طرف دیگر گاه ممکن است تلفیق به هدف رفع تکلیف از مکلف انجام شده یا عملا به این امر منجر شود. برخی از فقیهان و اصولیان معتقدند که تلفیق فتوی در حالت ضرورت، به سبب گشایش و رفع حرجی که برای مکلف دارد جایز است. برخی دیگر دایره استفاده از تلفیق را وسیع تر دانسته و استفاده از آن را به هنگام حاجت ونه ضرورت هم جایز دانسته اند. مستند این حکم هم تیسیر و رفع مشقتی است که در مورد مکلف وجود دارد. به نظر می رسد تلفیق و تیسیر رابطه عموم و خصوص من وجه دارند زیرا هر تلفیقی لزوما تیسیر نیست و هر تیسیری لزوما تلفیق نیست، گرچه در مقام عمل و به ویژه در فتاوی معاصر اکثر تلفیق ها متضمن تیسیر است.