در مطالعه حاضر بر روی تاقدیس کوه گدوان (گدایون) بررسی هایی شامل تهیه نقشه خطواره ها با استفاده از تصاویر ماهواره های لندست 7، تهیه نقشه تراکم طول، تقاطع و تعداد خطواره ها، همچنین محاسبه دو شاخص ژئومورفیکی شاخص پیچ و خم پیشانی کوهستان، درصد رخ دار شدن پیشانی کوهستان و تحلیل استریوگرافیکی چین انجام گرفت. با توجه به دسته بندی شاخص های ژئومورفیکی، منطقه مورد بررسی از لحاظ تکتونیکی دارای فعالیت شدید تشخیص داده شده و بنابراین سرعت بالاآمدگی در این منطقه بیش از فرسایش پیشانی کوه می باشد، که در حدود یک الی پنج میلی متر در سال تخمین زده می شود. همچنین روش های اتوماتیک و نیمه اتوماتیک به همراه روش دستی در استخراج خطواره ها در این مطالعه انجام گرفت. نقشه خطواره منطقه به همراه نقشه های تراکم طول تعداد و تقاطع خطواره علاوه بر آنکه نواحی دارای آنومالی شکستگی را مشخص می کنند، کمک بسزایی در تعیین محل حفاری چاه های آب در دشت داریان می نماید. با تحلیل استریوگرافیکی چین نیز نوع و و مختصات فضایی اجزا آن تعیین گردید.

در این پژوهش با استفاده از روش های نوین به تحقیق و مطالعه در رابطه با تاثیر زمین ساخت فعال بر نیم رخ طولی رود پرداخته شده است. بنابراین نیم رخ طولی رود با استفاده از مدل ارتفاعی رقومی (DEM) در محیط نرم افزارهای متلب و GIS به دست آمده و سپس مقادیر شاخص های شیب نرمال و تقعر رود در منطقه البرز مرکزی حدفاصل شهرهای چالوس تا رامسر و طالقان در امتداد هر رود محاسبه شده است. رودخانه های گستره مورد بررسی از نظر مقادیر شاخص شیب نرمال به 4 رده بسیار بالا، بالا، متوسط و کم تقسیم شد. نتایج حاصل از این رده بندی نشان می دهد که گستره مورد بررسی دارای فعالیت زمین ساختی بسیار بالا و بالا است، به طوری که حاشیه غربی دریای خزر با شاخص شیب نرمال 298 و بخش غربی مرکزی البرز در محدوده طالقان با شاخص شیب نرمال 109 بیشترین و کمترین فعالیت زمین ساختی حوضه مورد مطالعه را دارا هستند. پس از بررسی تاثیرگسل های اصلی منطقه مانندگسل خزر، البرز، راندگی طالقان، آذرک و سیاه بیشه مشخص گردید که فعالیت زمین ساختی اخیر ناشی از حرکات گسل های مزبور بر رودهای منطقه مورد مطالعه اثرگذار بوده است، به طوری که عموما در محل تقاطع گسل با رودخانه ها نیم رخ طولی رود دستخوش تغییرات محسوسی در گرادیان شیب می شود. هم چنین شواهد زمین ریختی حاصل از مشاهدات صحرایی اثبات کننده نتایج این مطالعه است.

زون گسل بخاردن-قوچان در فاصله 150 کیلومتری شمال شرق مشهد از برجسته ترین چهره های توپوگرافی-ساختمانی مرکز کپه داغ در بین شهرهای قوچان، شیروان و بجنورد است. مجموع گسل های امتداد لغز-راستگرد قوچان، باغان-گرماب، شیروان و غلامان-سومبار با روند شمالغرب-جنوبشرق از مهم ترین گسل های این زون بوده که فعالیت نوزمین ساختی آنها در نهشته های کواترنری قابل ردیابی است. انتهای این گسل ها به صورت رورانده است. طبق شواهد دورسنجی و میدانی این جنبش ها می توان در ایجاد پدیده های مورفوتکتونیکی مانند برخاستگی و برش پادگان های رودخانه ای، جابجایی ابراهه ها و تقطیع، برش و جابجایی رسوبات کواترنری مخروط افکنه ای مشاهده نمود. تراکم بالای پراکنده ای زمین لرزه ها در پایانه گسل های قوچان و باغان و گرماب می باشد.

در این پژوهش سعی شده است با انجام عملیات صحرایی، برداشت های ساختاری، محاسبه اندیس های ژئومورفومتریک از قبیل درصد رخ دار شدن پیشانی کوه (Facet)، پیچ و خم پیشانی کوه (Smf)، نسبت پهنای کف دره به ارتفاع آن (Vf)، مطالعه عکس های هوایی و پردازش تصاویر ماهواره ای و استخراج و بارزسازی خطواره ها توسط روش های مختلف سنجش ازدور، به ابهامات موجود در ساختمان تاقدیس باباکوهی و عوامل حاکم بر وضعیت مرفوتکتونیکی موجود در منطقه پاسخ داده شود. با توجه به مطالعات انجام شده، به نظر می رسد که فشارش ناشی از عملکرد گسل راستالغز – راستگرد سبزپوشان و همچنین گسل راستالغز – راستگردی که در منطقه بمو قرار دارد، در شکل گیری دگرریختی های منطقه از جمله تغییرات روند تاقدیس بابا کوهی، ایجاد گسل های اصلی منطقه و به وجود آمدن تاقدیس کوچک تپه دانشگاه، تاثیر بسزایی داشته اند.

استان یزد با وسعت بیش از یکصد و سی و یک هزار کیلومتر مربع، به نسبت مساحت خود، پس از استان سیستان و بلوچستان، بیشترین نواحی کویری و بیابانی کشور را در بر می گیرد. استان بر اثر تنوع و تضاد ارتفاع همراه با تفاوت شکل و جهت ناهمواری ها، از تنوع نسبی طبیعی، زیستی و جمعیتی برخوردار شده است. از دیدگاه طبیعی یکی از علل مهم این تنوع وجود واحدهای مختلف مورفوتکتونیک یا پیکر زمینی ساختی است که ناشی از باقی ماندن آثار فعالیت ها و رویدادهای تکتونیکی از دوره های بسیار قدیم (پرکامبرین) تا بسیار جدید (کواترنر) می باشد. در این مقاله ویژگی ها و روندهای فضایی تکتونیکی استان یزد برای تشریح شرایط مورفوتکتونیک منطقه مورد بررسی قرار می گیرند. این نوع بررسی ها می توانند به عنوان مقدماتی جهت مطالعات خاص و محلی برای شناخت مسایل تکتونیکی موضعی، از جمله احتمال وقوع زمین لرزه، مورد استفاده قرار گیرند.  

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

این پژوهش به ارزیابی کمّی تأثیر تکتونیک فعال در توسعه و تحول لندفرم ها و پهنه بندی خطر آسیب های تکتونیکی شهرستان کامیاران در جنوب استان کردستان می پردازد. منطقه ی پژوهش شامل دو حوضه به نام رازآور و سیروان است. داده های حاصل از نقشه های توپوگرافی، زمین شناسی، تصاویر ماهواره ای و بررسی های میدانی با نرم افزارهای ARC GIS و EXCEL تجزیه و تحلیل شدند. در ارزیابی کمّی تأثیر تکتونیک فعال در تحول لندفرم ها از شاخص های مورفوتکتونیکی (شاخص شیب طولی رودخانه، سینوزیته ی جبهه ی کوهستان، شاخص پهنای کف دره نسبت به ارتفاع و شاخص عدم تقارن حوضه) استفاده شد و نتایج ارزیابی به صورت شاخص نسبی فعالیت های تکتونیکی (Iat) ارائه شد. برای پهنه بندی خطر آسیب های تکتونیکی از متغیرهای طبیعی ( شیب، سطح ایستایی آب، مقاومت لیتولوژی، فاصله از گسل و ترکیب نقشه های حاصل از آنها) استفاده شد، سپس تجزیه و تحلیل و همپوشانی لایه های اطلاعاتی در محیط نرم افزار ARC GIS با استفاده از مدل وزن دهی سلسله مراتبی (AHP ) اجرا و منطقه پهنه بندی شد. نتایج نشان داد این شهرستان به دلیل قرار گرفتن در دو زون ساختاری سنندج – سیرجان و زاگرس مرتفع، تنوع سنگ شناسی و وجود گسل ها دارای وضعیت ژئومورفیک ویژه ای است. نتایج حاصل از شاخص های مورفومتری در هر دو حوضه ی آبخیز بیانگر فعال بودن منطقه ی تحقیق از نظر فعالیت های تکتونیکی است. براساس شاخص Iat، دو حوضه ی شمالی و جنوبی در کلاس فعالیت های تکتونیکی شدید قرار دارد. بنابر نقشه ی آسیب پذیری تکتونیکی تحلیل سلسله مراتبی، بیشترین خطر نسبی منطقه در محدوده ی شمال، جنوب غرب و قسمت هایی از شمال شرق واقع است. نواحی مرکزی حوضه های شمالی و جنوبی دارای حد متوسط آسیب پذیری است. بیشترین سطح منطقه ی تحقیق در محدوده ای با آسیب پذیری زیاد قرار دارد و کمترین آسیب پذیری نسبی نیز به صورت پراکنده در حوضه های شمالی و جنوبی مشاهده می شود.

در این بررسی با بهره گیری از SRTM مورفوتکتونیک ناحیه دهشیر تفسیر و تبیین شده است. جهت دستیابی به این امر، تجزیه و تحلیل شبکه زهکشی رقومی، ژئومورفومتری رقومی، پردازشِ تصویر رادار، استخراج خطواره ها و تجزیه و تحلیل آنها، تجزیه و تحلیل فضایی و آماری داده ها صورت پذیرفته است. مدل برجسته سایه دار، نیمرخ ها، مدل سه بعدی، همچنین مدل ها و اشکال توپوگرافی، از جمله مدل های رقومی خاصی می باشند که با بکارگیری الگوریتم های خاص از SRTM استخراج و مورد استفاده قرار گرفته اند. داده های ساختمانی از منابع دیگر مانند؛ نقشه های زمین شناسی و توپوگرافی، تصاویر ماهواره ای و مشاهدات میدانی همراه با تکنیک GIS مکملِ روش ها و تکنیک های فوق بوده اند. نتایج این بررسی نشان می دهند که؛ روش های تجزیه و تحلیل عوارض بصورت رقومی بر روی SRTM که روش پیشنهادی و کاربردی در این مطالعه می باشند، توانسته اند، با استخراج اشکال و مدل های توپوگرافی، شیب و الگوی جهات دامنه (نمودار گلبرگی آنها، ارتفاع و طبقات ارتفاعی (نحوه پراکنش آنها)، الگوی شبکه زهکشی و تجزیه و تحلیل ارتباط بین آنها و همچنین انجام محاسبات آماری یک متغیره، چند متغیره، سطح واریوگرام و سمی واریوگرام ساختارِ مورفوتکتونیکی پیرامون گسل دهشیر را شناسایی و شواهد مورفوتکتونیک موجود در لندفرم های آن را از دیدگاه تکتونیکی تفسیر نماید. بر اساس شواهد نوزمین ساخت استخراج شده از SRTM  ناحیه پیرامون گسل دهشیر، از قبیل؛ پرتگاه و اثر گسل، شبکه زهکشی منحرف و جابجاشده، الگوی مئاندری شبکه آب، سطوح فرسایشی ارتفاع یافته و فرسایش قهقرایی شبکه زهکشی، بدلیل موقعیت استقرار آنها (در لندفرم های کواترنری) همگی از جمله شواهد نوزمین ساخت گسل دهشیرند که دلالت بر فعالیت این گسل در طی کواترنری می باشند.