به سر، افتاده سودای صحیفه                        به دل برپاست غوغای صحیفهنمی یابیم راه رستگاری                               مگر باشیم دانای صحیفه

این مقاله در صدد است با نگاه به آیات مصحف کریم، کاربرد قلب و پذیرش هدایت الهی توسط آن را در قرآن بررسی کند. از جمله مدخلهای دریافت و درک انوار الهی، قلب یا همان دل است که خدای متعال چنان گنجایش و ظرفیت بالقوه ای در آن قرار داده است که مخزن معارف بی انتهای جهان هستی باشد. از طرفی آفرینش این موهبت الهی چنان است که به کوچکترین انحراف، غفلت یا کدورتی، تیره و مکدر می شود تا جایی که واژگون می شود و از شدت سرسختی بر آن مهر قساوت و عدم پذیرش حق می خورد. ماهیت قلب، ارزش آن، میزان اثرپذیری از رفتار، سلامت و بیماری دل و کاربردهای متعدد قلب در قرآن، هم چنین نگاه ویژه مدیریت اسلامی به انسان نه به عنوان یک ابزار بلکه به عنوان موجودی کمال طلب از جمله موضوعاتی است که در این مقاله به آن پرداخته شده است. پس از جست و جو در آیات الهی، در می یابیم که انواع قلبهای هدایت پذیر و هدایت ناپذیر در شکلها و نامهای مختلف و با ویژگیهای گوناگون در قرآن هست که هر یک منشا رفتار فردی و اجتماعی خاصی است که ضروری است مدیران با در نظر گرفتن ریشه ای رفتار کارکنان از این دیدگاه نیز غفلت نورزند. این پژوهش از نوع کاربردی و مساله محور، و روش جمع آوری اطلاعات، کتابخانه ای و با فیش برداری است. تحقیق، به جهت ماهیت، توصیفی، و از نظر اعتبار و موضوع تحقیق، دینی است.

رشد چشمگیر سفر شیفتگان امام هشتم (ع) به مشهد مقدس، به خصوص از دهه 80 روندی فزاینده داشته است، به گونه ای که هیچ یک از مسائل و مشکلات اقتصادی که جامعه با آن دست و پنجه نرم می کند، نتوانسته است جلو این رشد چشمگیر دل باختن در راه زیارت را بگیرد یا حتی ثابت نگاه دارد. هرساله شاهد هستیم که بر تعداد زائران بارگاه رضوی در سفر به مشهد به شیوه های گوناگون به خصوص در ایام مذهبی (اعیاد و سوگواری ها) افزوده می شود. یکی از جلوه های زیبای سفر به قصد زیارت با خلوص نیت را می توان در سفر زائران پیاده از سراسر کشور در دهه پایانی ماه صفر بازیافت که عاشقان زیارت حضرت ثامن الحجج (ع) با پای پیاده در راه زیارت گام می نهند و با تاب آوردن سختی های مسیر تا سرمنزل مقصود، ارادت خود را به امام رضا (ع) به نمایش می گذارند و شکرگزار آن هستند که توفیق زیارت را نصیب شان کرده است، چراکه بدون طلبیدن معشوق، عاشق را پای سفر نیست. اگرچه به یقین نمی توان نخستین زائر پیاده حرم رضوی را مشخص نمود اما متون تاریخی، شاه عباس صفوی را نخستین زائر بارگاه منور امام رضا (ع) در چهار قرن پیش معرفی می کنند. در این مقاله برای نخستین بار با بررسی مطبوعات 160 سال اخیر ایران، نخستین تصاویر و اخبار محدود تشرف زائران پیاده به حرم مطهر امام رضا (ع) ارائه شده است.

شعر غنایی از مهم ترین انواع ادبی در تاریخ نقد ادبی است. در تاریخ ادبیّات هر سرزمینی، اشعاری وجود دارد که به همراه موسیقی و یا برای همراهی با آن سروده می شده و از سوی دیگر، اشعاری ساده، عاطفی و موسیقایی وجود دارد که از دل جامعه ی عوام به وجود آمده و منشأ اشعار غنایی رسمی شده است. محققان ایرانی تحت تأثیر تعریف رمانتیک شعر غنایی، اغلب این نوع شعر را اشعاری دانسته اند که بیانگر احساسات و عواطف شخصی است و «من» شخصی گوینده را بازگو می کند. در شعر غنایی، مضامین عاشقانه با پوششی از آرایه ها و بر مبنای احساس فردی شاعر مطرح می شود. تصاویر شعری، حاصل پیوند تجربه های عاطفی شاعر با پدیده ها و وقایع پیرامون او است. در این گونه ی ادبی، ساختار تصاویر شعری به طور ویژه ای با تعریف تصویر در زبان ادبی قرابت دارد. این پژوهش کوشیده است تا به شیوه ی توصیفی – تحلیلی، جلوه های اصیل ادبیّات غنایی را در منظومه های عاشقانه ی بلوچی بازگو کند. شعر کهن بلوچی بیشتر روایی است و آثار به جا مانده از آن، داستان های حماسی و عاشقانه یا رخدادهای مهم تاریخی است که شاعران آن ها را در منظومه های کوتاه و نیمه بلند سروده اند.

زمینه و هدف: دل زدگی زناشویی از آشفتگی ها و نابهنجاری های روان شناختی است که موجب مشکل های روانی و بی تفاوتی (طلاق عاطفی) و طلاق زوجین می شود. این پژوهش با هدف تعیین و مقایسهٔ اثربخشی آموزش رویکرد فلدمن و مهارت های صمیمانه (PAIRS) بر کیفیت زندگی زناشویی زنان دچار دل زدگی زناشویی انجام شد. روش بررسی: این پژوهش از نوع نیمه تجربی با طرح پیش آزمون پس آزمون با دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل بود. جامعهٔ آماری پژوهش حاضر را تمامی زنان دچار دل زدگی زناشویی شهرستان تهران تشکیل دادند که طی فراخوان عمومی 36 نفر انتخاب شده و به طور تصادفی در سه گروه آزمایشی یک و گروه آزمایشی دو و کنترل قرار گرفتند. برای هر سه گروه پیش آزمون پرسشنامهٔ کیفیت زندگی زناشویی فلچر و همکاران (2000) اجرا شد. سپس طرح مداخلهٔ روش چندسطحی فلدمن در گروه آزمایش یک و مداخله با رویکرد آموزش مهارت های صمیمانه برای گروه آزمایش دو انجام پذیرفت؛ اما گروه کنترل، هیچ گونه مداخله ای دریافت نکرد. نتایج با روش کواریانس در سطح 5درصد تحلیل شد. یافته ها: نتایج آنالیز کواریانس نشان داد که هر دو روش چندسطحی فلدمن و مهارت های صمیمانه بر افزایش کیفیت زندگی زناشویی در زنان دچار دل زدگی زناشویی تأثیر معنا داری دارد (0٫ 001>p). آزمون تعقیبی نیز مشخص کرد که بین میزان اثربخشی دو رویکرد مذکور تفاوت معناداری مشاهده نمی شود. نتیجه گیری: می توان به منظور افزایش کیفیت زندگی زناشویی از رویکردهای چندسطحی فلدمن و مهارت های صمیمانه بهره برد.

در بیشتر تعاریفی که تاکنون از شعر شنیده ایم، تخیل محوری ترین عنصر شعری است. و بسیاری معتقدند بدون حضور آن شعری وجود نخواهد داشت.در نگاه اول، عامل اصلی زیبایی، دل انگیزی و اثرگذاری بسیاری از اشعار و حتی ابیات مستقل نیز همین عنصر است، اما اگر با دقت به ادوار مختلف شعر فارسی بنگریم، درمی یابیمکه بسیاری از ابیات اثرگذار هر دوره، ابیاتی هستند که بدون تمسک به عناصر خیال انگیز، مخاطبان خاص و عام را تحت تاثیر قرار می دهند. دلایل و عوامل اثرگذاری این ابیات را می توان در دو بخش برونه زبان (شکل) و درونه زبان (محتوا) بررسی کرد. بدین صورت: در برونه زبان عواملی چون موسیقی (وزن عروضی، قافیه و ردیف)، بسامد بالای فعل و جملات کوتاه به اقتضای معنا، شگردهای دستوری ناظر بر تاویل پذیری متن، گزینش واژگان خاص و ارتباط نهفته آن ها و... و در درونه زبان، حس و عاطفه، فضاسازی و صحنه پردازی، سادگی و منطق پذیر بودن معنا، رعایت اقتضای حال، توصیف های اثرگذار، گفت و گو، اندیشه والا و فراگیر، استفاده از زبان عامیانه و قرابت تجربه شاعر با تجربه مخاطبان، درونمایه های خاص و پرمخاطب و جز آن را می توان برشمرد. می توان گفت از بین عناصر شکلی و محتوایی، حس و عاطفه مهم ترین و تعیین کننده ترین نقش را به عهده دارد. عاطفه گاه به تنهایی و گاه با شور بخشیدن به دیگر عناصر صوری و محتوایی، عامل اصلی زیبایی و اثرگذاری این دسته از اشعار و ابیات است که بدون حضور آن، دیگر عناصر تاثیر چندانی نخواهند داشت.

ترس به دو قسم ارزشی و ضدارزشی تقسیم می شود. ترس ارزشی نقش اساسی در تربیت انسان دارد. با شناخت و توجه بیشتر به ترس ارزشی، زمینۀ هدایت انسان هموارتر می گردد. در این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی، ترس ارزشی و چهار همنشین آن در قرآن «مقام رب، رحمن، دعا و عذاب»، مورد بررسی قرار گرفته است. ترس از «مقام رب» انسان را از هوا و هوس بازمی دارد؛ زیرا با شناخت عظمت الهی، انسان در برابر او خاضع می گردد. آمدن ترس در کنار «رحمان» یعنی مؤمنان درحالی که از خدا هراس دارند، به رحمت او امیدوارند. «خوف» در عبادت، یعنی انسان از قصور در انجام عباداتش ترس داشته باشد که مبادا این قصور مانع اجابت شود. بیشترین ترس غالب بر دل نیکان، ترس از عذاب است. ترس ارزشی دارای آثاری است؛ مانند: ورود به بهشت، تعجیل در خیرات، هدایت و رحمت، پذیرش انذار، بودن از محسنان، کمک به نیازمندان، پذیرایی و احترام در باغهای بهشت.

دین، پیوند ناگستستنی خود را در همه اعصار با معماری بناها حفظ کرده و نمود آن در ابنیه مذهبی قابل رویت است. معابد زرتشتی نیز از این قاعده مستثنی نیستند و براساس تقدسات آئین موردنظر، عناصر کالبدی فضاهای آن شکل گرفته است. آتش از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردار است و جزیی از عناصر چهارگانه عبادی زرتشتیان نظیر باد، خاک و آب است. معماری آتشکده های دوره ساسانی بنایی چهارضلعی همراه با گنبد بوده که به چهارطاقی نیز معروف هستند. معماری معابد زرتشتیان چه ویژگی هایی را در کالبد خود به نمایش می گذارند، مجهول اصلی پژوهش و دست یابی به آن، هدف آرمانی تحقیق پیش رو است. در تحقیق حاضر که به روش کیفی و رویکرد تفسیری–تاریخی انجام گرفته، چهار نمونه از آثار شاخص معابد زرتشتیان را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد. گردآوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسناد تاریخی می باشد. معابد زرتشتیان به عنوان یکی از مقدس ترین آثار معماری کشور همواره حائز اهمیت است؛ از این رو تجزیه و تحلیل کالبدی آن ها حائز اهمیت است. چگونگی شکل گیری چهارطاقی ها براساس باورهای دینی و پاسخ به نیاز های انسان عصر ساسانی، باعث ایجاد فضاهایی در مجاورت معابدی که کاربری عبادی داشتند، گردید و فضاهای خدماتی نظیر درمانگاه و آموزشگاه ساخته شد و نحوه جانمایی عرصه های فضایی را مشخص کرد. بررسی تاثیرات تقدسات دین زرتشت در محل قرارگیری آتشکده ها، فضاها و عناصرکالبدی مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان می دهد که پیدایش آتشکده ها در ارتفاعات و در دل کوه ها و دشت ها بوده و سیر تکاملی آن در دوره ساسانیان به فرم چهارطاقی منتهی شده است و همچنین مصالح بوم آورد مانند ملات گچ، لاشه سنگ و نظیر آن ها مورد استفاده قرار گرفته است.

شادی امری نسبی و مبتنی بر اهداف انسان در زندگی است و اگر هدف کسی در زندگی جمع آوری مال و کسب قدرت و مقامات دنیوی باشد چون این امور ناپایدار و از بین رفتنی اند شادی و سرور فرد نیز موقت و در معرض زوال است و دائماً مضطراب و در تب و تاب فقدان احتمالی آنها است اما کسی که هدف زندگیش تمسّک و پایبندی به ایمان و پرهیزکاری و عمل صالح برای دستیابی به خوشبختی اخروی باشد همین مسائل مایۀ آرامش و احساس امنیت و شادی عمیق و مداوم در وی خواهد بود چراکه دل به اموری بسته است که ماندنی است. گرچه تعالیم اسلام بر مبنای فطرت است و هم در قرآن و هم در سنت و سیرۀ معصومین (ع) اهمیت شادمانی و شادابی مشهود است و توصیه شده است که در دعاها از خداوند شادابی و رفع حزن درخواست شود زیرا منشأ شادابی، قلب انسان و قلب انسان تحت ارادۀ پروردگار است اما متاسفانه بسیاری از مردم تصور می نمایند که دینداری با شادابی و شادکامی در تضاد است و غافلند از اینکه مخالفت دین تنها با شادی های کاذب و موقّتی است که برای فرد خسران و پشیمانی جدّی به بار می آورد و آن دسته از آیات و روایاتی که شادی را نکوهش می نمائید ناظر به این نوع شادی ها که با عقل سلیم جور در نمی آید و باعث خفّت و سبکی فرد می شود، می باشد. یافته های این پژوهش که با استفاده از منابع کتابخانه ای، با روش کیفی و به صورت توصیفی-تحلیلی نگاشته شده است، حاکی از آن است که از جمله عوامل درونی شادکامی عبارت است از اینکه انسان با ایمان محکم و اعتماد و توکل به خداوند و راضی بودن به رضای خدا و تقدیرات او و اصلاح بسیاری از تفکرات و بینش های غلط و منفی، داشتن حسن ظن به خدا و خلق و دل بریدن از تعلقات دنیایی می تواند به شخصیتی شاد دست یابد. همچنین، با بهره گیری از لذایذ سمعی، بصری، چشایی و همنشینی با همفکران، ولیمه و مهمانی دادن ها و رفتن ها، صله رحم و معاشرت با نزدیکان و دوستان، کار و تحرک، غفلت نکردن از مزاح و خنده، حفظ آراستگی محیط زندگی و کار و آراستگی ظاهری و باطنی شخصی، داشتن بازی ها و سرگرمی های سالم و شادی بخش، استفاده از رنگ های نشاط بخش و موافق طبع انسانی، گوش دادن به صداها و ریتم ها و موسیقی های آرام بخش و گوش نواز سالم و استفاده از استشمام عطرها و رایحه های مسرت بخش گل ها از تأثیرات خارق العادۀ آنها در سلامت و نشاط افزایی فرد بی نصیب نمانیم تا در سایه نشاط و شادکامی خویش بدون سستی و کسالت به وظایف و تکالیف خویش در قبال خداوند، خانواده و اجتماع به بهترین وجه رسیدگی نماییم و با داشتن روحی سالم از سلامت جسم و قوت قلب و عقل برخوردار شویم.

زمینه و هدف: موضوع فطرت یکی از مباحث پیچیده و مهم است که با ادبیات و رویکردهای گوناگون، توسط ادیان و حکما و حتی روان شناسان مورد بحث قرارگرفته است. هدف این مطالعه، تبیین مناسبات سلامت و فطرت به منظور واکاوی تأثیر سلامت معنوی بر شکوفایی فطرت است. مواد و روش ها: در این مرور روایتی کتب و مقالات منتشره به صورت هدفمند، به دو شیوه دستی و الکترونیک در بانک های اطلاعاتی داخلی جستجو و تحلیل گردید. یافته ها: فطرت حسی در درون نوع انسان است که او را به سوی خداوند و تعالی فرا می خواند و تنها کسی می تواند از ظرفیت های فطرت در مسیر تکامل بهره مند شود که از سلامت معنوی برخوردار باشد. با توجه به این که دل و درک معنوی و درونی انسان، خاستگاه مشترک فطرت و سلامت معنوی می باشد، با پیرایش و نورانی ساختن دل، مقابله با عوامل بازدارنده و بهره مندی از سلامت معنوی، زمینه برای شکوفایی فطرت و کمال و تعالی انسان فراهم می گردد. ملاحظات اخلاقی: صداقت و امانتداری در مطالعه و استناد به متون رعایت گردید. نتیجه گیری: یافته ها بر برخی توصیه ها و راه کارهای مبتنی بر سلامت معنوی با نگاه دینی، به منظور شکوفایی فطرت انسانی دلالت دارد.