علوم محیطی نوین
سال:1388 | دوره:7 | شماره:2 |تعداد مقالات:12

در طول فصل تخم گذاری صفات مهم زیست سنجی از قبیل طول و عرض مستقیم لاک پشتی، وزن، طول و عرض منحنی لاک پشتی، طول لاک شکمی، طول دم و صفات تولید مثلی از جمله تعداد کل تخم ها، تعداد تخم های غیرنرمال و نرمال، وزن و قطر تخمها در 41 لاک پشت عقابی (Eretmochelys imbricata) از اواسط اسفند 1384 تا خرداد 1385 اندازه گیری شد. فقط %49 از لاک پشت های زیست سنجی شده تخمگذاری نمودند. آنالیز دانه بندی در نقاط تخم گذاری نشان داد که سواحل دارای سایز دانه بندی بین 2 تا %0.063 میلی متر بوده و موفقیت لانه گزینی در نقاطی با دانه بندی بین 0.25 تا 0.125 میلی متر بالاتر بود. میانگین وزن و طول مستقیم 44.45 کیلوگرم و 65.22 سانتی متر بوده که در مقایسه با لاک پشت های عقابی در سایر جزایر ایرانی و منطقه خلیج فارس مشابه بوده ولی نسبت به سایر نقاط جهان از میانگین طولی و وزنی پایین تری برخوردار بودند. توزیع طولی و وزنی نشان داد لاک پشت های مراجعه کننده برای تخم گذاری دارای سنین مختلفی بودند. میانگین کل تعداد تخم ها 92 عدد و میانگین قطر و وزن تخم ها 37.18 میلی متر و 30.45 گرم بود که در مقایسه با سایر جزایر ایرانی و منطقه خلیج فارس مشابه بوده ولی در مقایسه با سایر نقاط جهان دارای میانگین تعداد کل تخم پایین تر و میانگین قطر و وزن تخم بالاتر بودند. در نهایت چنین نتیجه گیری می شود که لاک پشت های جزیره هرمز و حتی منطقه خلیج فارس از نظر اندازه کوچک تر از سایر نقاط جهان بوده و تعداد تخم های کم تری نیز می گذارند ولی اندازه تخم ها و در نتیجه اندازه نوزادها بزرگتر بوده که تا حدودی می تواند در افزایش شانس بقا، نوزادان تاثیرگذار باشد.

تالاب خرمشهر (ناصری)، یک تالاب انسان ساخت در حدود 17 کیلومتری شمال خرمشهر است، که در نتیجه تخلیه زه آب های کشاورزی، در سال 1378 شکل گرفت. در این مطالعه 7 دوره سرشماری نیمه زمستانه پرندگان تالاب که با روش شمارش کل انجام شده بود، مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها، تقریبا افزایش تعداد گونه، جمعیت و تراکم پرندگان از سال 1380 تا 1386 را نشان می دهد. در این محدوده زمانی، بیشترین غنای گونه ای در سال 85 با 32 گونه و بیشترین جمعیت سرشماری شده در سال 86 194464) قطعه) دیده شد. چنگر معمولی (Fulica atra) با 75000 قطعه در سال 86، فراوانترین گونه مشاهده شده در همه سرشماری های صورت گرفته بود. بیشترین شاخص تنوع شانون اندازه گیری شده در 7 دوره سرشماری، متعلق به سال (H′=2.27)86 بوده که می تواند نشانه ای از توزیع همگن تر جمعیت بین گونه ها، در مقایسه با سال های پیش از آن باشد. تالاب خرمشهر با برخی معیارهای گروه B کنوانسیون رامسر مطابقت دارد. هم چنین این تالاب با چند معیار انتخاب IBA همخوانی داشته (بویژه معیار 2 طبقه (2 و می تواند جهت انتخاب به عنوان یکی از مناطق مهم پرندگان، مورد بررسی دقیقتر قرار گیرد. با استفاده از 5 معیار پرندگان، ماهیان، عوامل تهدید کننده، مسایل اقتصادی - اجتماعی و موقعیت حفاظتی، مشخص شد که این تالاب در بین 75 تالاب مهم کشور، در جایگاه 63 پس از تالاب خرم قرار می گیرد.

حوضه آبخیز سد کرج به عنوان مهم ترین منابع تامین کننده آب شرب شهر تهران و مناطق پیرامون آن در سال های اخیر با کاهش کیفیت آب مواجه بوده است. در این تحقیق از ارزیابی توان اکولوژیک با استفاده از تکنولوژی GIS برای تعیین تناسب بین کاربری های موجود، تجزیه و تحلیل میانگین ده ساله (1386-1377) پارامترهای آلودگی آب برای شناسایی وضعیت کیفیت آب رودخانه و تحلیل SWOT برای تعیین تهدیدهای کیفیت آب حوضه و فرصت های بهبود آن استفاده شده است. نتایج این روش ها در فرآیندی سلسله مراتبی برای بهینه بندی پتانسیل آلوده کنندگی حوضه آبخیز سد کرج تلفیق شده است. بر این اساس حوضه آبخیز سد کرج در قالب 5 طبقه (پتانسیل آلوده کنندگی بسیار کم، کم، متوسط، زیاد و بسیار زیاد) پهنه بندی گردید. این پهنه بندی می تواند فرآیند تصمیم گیری برای کاهش پتانسیل آلودگی پهنه های حوضه را با توجه به محدودیتهای هزینه و زمان تسهیل کند.

این تحقیق در نظر دارد تا با بهره گیری از آنالیزهای عددی چندمتغیره، طبقه بندی و رسته بندی جوامع گیاهی جنگل راش دارد کلا (پل سفید، استان مازندران) را به تفکیک بر اساس داده های ترکیب گیاهی بانک بذر خاک و پوشش گیاهی روزمینی به عمل آورده و قابلیت داده های بانک بذر حاک در تشریح جوامع گیاهی جنگلی را بررسی نماید. برای این منظور با برداشت 51 رولوه 400 مترمربعی که به صورت سیستماتیک - انتخابی با تاکید بر اصل توده معرف در خرداد ماه سال 1385 در سطح منطقه پیاده شدند، فهرست و درصد تاج پوشش ترکیب گیاهی روزمینی به تفکیک فرم رویشی آنها ثبت گردید. نمونه برداری از بانک بذر خاک نیز در اوایل فصل رویش سال 1386 در داخل هر رولوه با استفاده از یک قاب 20×20 سانتی مترمربعی تا عمق 10 سانتی متر در 6 تکرار به عمل آمده و با استفاده از روش کشت گلخانه ای، ترکیب گونه ای و تراکم بانک بذر خاک در هر رولوه بررسی گردید. با بهره گیری از تحلیل گونه های شاخص دوطرفه (TWINSPAN)، تعداد چهار گروه یا اجتماع گیاهی به تفکیک بر اساس هر دو سری از ماتریس پوشش گیاهی روزمینی (درصد تاج پوشش گونه ها - رولوه) و ماتریس پوشش گیاهی بانک بذر خاک (وفور نسبی گونه های بانک بذر - رولوه) به عنوان جوامع گیاهی روزمینی و جوامع گیاهی زیرزمینی (بانک بذر خاک) تعیین گردید. بر اساس بررسی درصد عضویت پذیری مشابه رولوه ها در هر یک از طبقات جوامع گیاهی، میزان انطباق جوامع گیاهی زیرزمینی منطقه با جوامع گیاهی روزمینی متناظر تقریبا 68 درصد برآورد گردید. نتایج آنالیزهای تجزیه به توابع تفکیک (CDA) و تحلیل تطبقی قوس گیری شده (DCA) نشان می دهد که طبقه بندی جوامع گیاهی بر اساس داده های پوشش گیاهی روزمینی منجر به شکل گیری گروه هایی با قابلیت تفکیک و تمایز بالا نسبت به داده های بانک بذر خاک می شود و ترکیب پوشش گیاهی بانک بذر خاک به دلیل اینکه عمدتا از گونه های مراحل اولیه توالی یا پیشاهنگ می باشند، کیفیت رویشگاه را با دقت قابل قبولی ارایه نمی کنند. جوامع گیاهی باک بذر خاک اگر چه که تحت تاثیر برخی خصوصیات فیزیوگرافی رویشگاه قرار داشتند ولی نتایج مفیدی را برای درک و فهم رویشگاه را ارایه نداده، بنابراین قابلیت تشریح جوامع گیاهی منطقه را ندارند. بر اساس تحلیل گونه های شاخص (IV)، وجود چهار اجتماع گیاهی روزمینی با ترکیب گونه های شاخص متمایز شامل تیپ: راش (Fagus orientalis) - یا زیر اشکوب همیشک (Danae racemosa)، راش - پلت (Acer velutinum)، راش با زیر اشکوب علف جیوه (Mercurialis perennis) و راش با زیراشکوب سیاه گیله (Vaccinium arctostaphylos) را تایید می کند.

زیره پارسی یا زیره سیاه کرمانی یکی از گیاهان دارویی ارزشمند بومی ایران است که به صورت خودرو در مناطق زیادی از کشور یافت می شود. در این پژوهش تنوع ژنتیکی درون و بین برخی جمعیت های این گیاه در مناطقی که مهم ترین مراکز رویش زیره پارسی در ایران می باشند با کمک نشانگرهای RAPD بررسی شده است. 15 آغازگر RAPD بر روی گیاهان مورد بررسی، تولید 229 باند DNA نمودند که از این تعداد 216 باند 94) درصد)، چند شکلی نشان دادند. تنوع درون جمعیت ها با استفاده از میانگین شاخص تنوع ژنتیکی نی و شاخص اطلاعاتی شانون با نرم افزار Pogene آنالیز و مورد بررسی قرار گرفت. بیشترین و کم ترین تنوع ژنتیکی درون جمعیتی به ترتیب در الموت قزوین و سقفی اصفهان مشاهده شد. محاسبه نسبت آلل های موثر به آلل های مشاهده شده در هر جمعیت نشان داد که جمعیت ها دارای توزیع متعادل بوده و از قانون هاردی - وینبرگ پیروی می کنند. هم چنین بالا بودن شاخص Fst به دست آمده در این پژوهش حاکی از آن است جمعیت های مورد بررسی به طور کامل از هم جدا بوده و تکامل جداگانه دارند. در دندروگرام حاصل از آنالیز کلاستر بر اساس ماتریس تشابه ژنتیکی جاکارد، در اکثر موارد افراد مختلف هر جمعیت در گروه های متفاوت همراه با افرادی از جمعیت های دیگر قرار گرفته اند که این امر تنوع بالای ژنتیکی درون جمعیت ها نسبت به بین جمعیت ها را نشان می دهد. تنوع ژنتیکی موجود باید در برنامه های بهره برداری، اهلی کردن و اصلاح و حفاظت ژرم پلاسم مورد توجه و استفاده قرار گیرد.

عناصر زیست محیطی از جمله گونه های جانوری به سادگی مرزهای سیاسی را در می نوردند؛ به عبارت دیگر این گونه ها مرز نمی شناسند. همین عامل سبب شده تا اسناد بین المللی مهم ترین وسیله جهت حفاظت از این گونه ها و زیستگاه های آن ها تلقی شود. به همین منظور اسناد متعدد بین المللی در خصوص تضمین حفاظت از گونه های وحوش و زیستگاه های آنها در نیمه دوم قرن 20 تنظیم گردید. کنوانسیون مربوط به تجارت بین المللی گونه های جانوری و گیاهی وحشی در معرض انقباض یا سایتس (معروف به کنوانسیون واشنگتن، (1973، یکی از مهم ترین کنوانسیون های بین المللی در خصوص حفاظت از گونه های جانوری است. به موازات این تحولات در سطح بین المللی، حقوق داخلی کشورهای مختلف نیز اقدام به تدوین قوانین و مقررات گوناگون در جهت حفاظت از گونه های جانوری کرد. تنوع مقررات موضوعه کشورها در خصوص برخورد با ضرب و شتم های ارتکابی نسبت به جانوران بیانگر نوع نگاه مقنن آن کشور به مساله محیط زیست می باشد. در حقوق ایران همانند بسیاری از کشورهای جهان، مقررات مختلفی نسبت به حفاظت از گونه های جانوری تصویب شده است. در این تحقیق، ما تنها به مقررات کیفری ایران با توجه به دو قانون شکار و صید به عنوان قانون خاص و قانون جزا به عنوان قانون عام می پردازیم. انتخاب این دو قانون اتفاقی نیست، زیرا این دو قانون دامنه نسبتا گسترده ای دارند و از جمله مهم ترین مقررات لازم الاجرا در حوزه مزبور محسوب می شوند.

شستشوی نیترات و آمنیوم از زمین های کشاورزی می تواند سبب کاهش قابل توجه کود نیتروژن گردد و تغییرات زیادی در این کاهش مشاهده و گزارش شده است. هدف از این مطالعه بررسی میزان تجمع نیترات و آمونیوم در نیمرخ خاک در طی اعمال تیمارهای مختلف آبیاری و کودی بوده است. میزان نیتروژن تجمع یافته و غلظت آن تحت سه سطح کود و سه رژیم آبیاری در منطقه خوزستان ایران مورد مطالعه قرار گرفت. تیمارهای آبیاری شامل تیمار آبیاری کامل I1 و سایر تیمارها 85 درصد (I2) و 70 درصد (I3) از مقدار تیمار I1 بودند. مقادیر نیتروژن شامل (N1)150، (N2)250 و (N3)350 کیلوگرم اوره در هکتار بود. جمع آوری نمونه های از خاک با فاصله زمانی یک ماه و در عمق های 0-30، 30-60، 60-90 و 90-120 صورت گرفت. از مدل LEACHM جهت شبیه سازی مقادیر نیترات و آمونیوم در لایه های مختلف خاک و مقایسه آن با مقادیر مشاهده ای استفاده شد. میزان سطح کود و آب کاربردی تاثیر بسزایی در تجمع آمونیوم و نیترات از خود نشان دادند. بیشترین مقدار نیترات در تیمار I3N3 و در آمونیوم در تیمارهای I3N3 و I3N2 در طول مطالعه به ثبت رسید. در طول زمان نیترات به اعماق پایینتر نشسته شد و در آخرین نمونه گیری در شهریور غلظت آن در عمق 0-30 به صفر رسید. با تغییر مقادیر نیتریفیکاسیون، دنیتریفیکاسیون و تصعید، واسنجی مدل LEACHM برای سه سطح ازت انجام شد و کارایی مدل بعد از واسنجی به طور محسوسی افزایش یافت به طوری که دامنه ضریب ویلموت بعد از واسنجی برای نیترات و آمونیوم به ترتیب 0.56 تا 0.98 و 0.76 تا 0.96 بود.

در این تحقیق از دو روش سیستمی ادغام نقشه ها یا روش مک هارگ و سپس ترکیب منطق بولین - فازی جهت ارزیابی توان اکولوژیک کاربری جنگلداری استفاده شده است. جهت ارزیابی توان اکولوژیک رویشگاه جنگلی و برآورد پتانسیل و قابلیت اراضی جنگلی، ابتدا به مطالعه و شناسایی دقیق و ویژگی های اکولوژیکی رویشگاه از قبیل ارتفاع از سطح دریا، شیب، خاک، سنگ مادر، بارندگی، دما و رطوبت، تراکم پوشش گیاهی، رویش سالانه جنگل، ارزش گونه های گیاهی و رویشگاه های حساس پرداخته شد. سپس به نقشه سازی آنها در محیط GIS اقدام گردید. ابتدا در حوضه های آبخیز 33 و 34 شمال ایران، مدل اکولوژیک جنگلداری مبتنی بر روش تجزیه و تحلیل سیستمی استفاده و توان اکولوژیک این حوضه ها بر اساس منطق بولین (Boolean Logic) مشخص گردید. نتایج، حاکی از وجود طبقات 3، 5، 6 و 7 از طبقات هفت گانه مدل جنگلداری ایران بود که سهم طبقه 3 بیشتر از سایر طبقات به دست آمد. در مرحله بعد، منطق بولین - فازی (Boolean-Fuzzy Logic) و وزن دهی به پارامترها به روش AHP، جهت ارزیابی توان اکولوژیک حوضه های مذکور، برای کاربری جنگلداری اجرا شد که نتایج، حاکی از وجود هر هفت طبقه مدل جنگلداری ایران در منطقه مورد مطالعه بوده است. نتیجه این تحقیق نشان می دهد که برای افزایش دقت در تعیین کاربری مناطق جنگلی از روش منطق فازی و وزن دهی به روش AHP استفاده نمود.

مقاله پیش رو حاصل بررسی 7 ماهه (فروردین تا اول آبان ماه (1386، در اطراف شهرستان سبزوار است. نمونه ها در این مدت در 7 پلات 1 هکتاری 100) متر × 100 متر)، به منظور بررسی رابطه احتمالی میان تنوع، غنا، یکنواختی و فراوانی گونه ای سوسماران با نوع پوشش گیاهی و میزان تاج پوشش آن ها، به دو صورت پیمایشی و استفاده از تله های چاله ای (pitfall) جمع آوری شدند. تعداد 20 تله در هر کوادرات (به صورت سیستماتیک تصادفی) استقرار یافت. و در مجموع تعداد 151 نمونه سوسمار متعلق به 4 خانواده، 8 جنس و 12 گونه به دست آمد. برای اندازه گیری سطح تاج پوشش در هر نوع پوشش گیاهی از پلات های 1×1 و 2×2 متر در پوشش بوته ای و از پلات های 10×10 در پوشش درختچه ای استفاده شد. به منظور یافتن رابطه میان تنوع، غنا، یکنواختی و فراوانی گونه ای با نوع پوشش گیاهی و میزان تاج پوشش از شاخص های Shannon-Wiener، N1، Simpson و Hill برای اندازه گیری تنوع گونه ای و از شاخص های Smith&Wilson، Camargo و Simpson برای تعیین یکنواختی گونه ای استفاده شد. مقایسه غنای گونه ای با استفاده از Rarefaction انجام شد. نتایج در شاخص های محاسبه شده، نشان می دهد که رابطه ای میان تغییرات سطح تاج پوشش و تنوع و یکنواختی گونه ای سوسماران مثبت است که میزان این همبستگی ها در شاخص های مختلف به این صورت است: (شاخص های تنوع گونه ای) r=0,84) Shannon-Wiener و (R2=0.70، r=0,65)N1 و (R2=0.42، r=0,82)Simpson و (R2=0.67 و r=0,81)Hill و (R2=0.65. (شاخص های یکنواختی) r=0,3)Simpson و (R2=0.01، r=0,5)Smith&Wilson و (R2=0.25 و r=0,36)Camargo و (R2=0.13. رابطه سطح تاج پوشش با فراوانی r=0,97) و (R2=0.93 و غنای گونه ای سوسماران r=0,77) و (R2=0.6، نیز مثبت است.

هدف این تحقیق بررسی نگرش متخصصان بیوتکنولوژی مراکز دانشگاهی استان تهران در مورد کاربرد گیاهان تراریخته بود. این تحقیق به روش پیمایشی انجام شد و از نوع توصیفی - همبستگی است. جامعه آماری موردنظر شامل متخصصان بیوتکنولوژی مراکز دانشگاهی استان تهران بودند (N=75) که از این تعداد 63 نفر با استفاده از جداول کرجیک و مورگان به روش نمونه گیری طبقه ای تناسبی به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند (n=63). ابزار تحقیق پرسشنامه بود که روایی ظاهری و محتویی آن توسط پانلی از متخصصان ترویج و آموزش کشاورزی و بیوتکنولوژی مورد بررسی، اصلاح و تایید قرار گرفت. ضریب اعتبار (آلفای کرونباخ) پرسشنامه با انجام آزمون پیش آهنگی با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 16 بین 0.83 تا 0.92 بدست آمد. یافته های توصیفی نشان می دهد که 44.5 درصد از متخصصان نسبت به تولید گیاهان تراریخته نگرشی مثبت و نسبتا مثبت را دارا می باشند و بقیه افراد دارای نگرشی منفی و نسبتا منفی می باشند. مهم ترین جنبه های تولید گیاهان تراریخته به ترتیب: جنبه زیست محیطی (میانگین (3.40، جنبه اقتصادی - اجتماعی (میانگین (3.34 و جنبه سلامتی - بهداشتی (3.12) بودند که اهمیت هر سه جنبه در سطح متوسط بدست آمد. موثرترین عامل آموزشی و ترویجی در کاربرد گیاهان تراریخته، استفاده از رسانه های انبوهی (میانگین: (4.26 بدست آمد و مهم ترین راهکار به منظور کاربرد و توسعه گیاهان تراریخته از نظر متخصصان، ایجاد مراکز تحقیقاتی و پارک های علم و فناوری (میانگین (4.17: بود. نتیجه آزمون من – وایت - نی بین نگرش مردان و زنان نسبت به تولید گیاهان تراریخته اختلاف معنی داری را در سطح یک درصد نشان داد. بر اساس ضریب همبستگی اسپیرمن، بین جنبه های زیست محیطی، اقتصادی - اجتماعی و سلامتی - بهداشتی تولید گیاهان تراریخته با نگرش متخصصان همبستگی مثبت و معنی داری در سطح یک درصد مشاهده شد. نتایج تحلیل رگرسیون چندمتغیره  نشان داد که متغیرهای زیست محیطی و سلامتی - بهداشتی به میزان 43.7 درصد از تغییرات در میزان نگرش متخصصان را تبیین می کنند.

شهر ایلام با قرار گرفتن در منطقه زاگرس میانی، یکی از عمده ترین سکونت گاه های این سلسله جبال محسوب می شود. تلاش عمده این مقاله طراحی اکولوژیکی خطوط اصلی منظر محدوده های مورد نظر و شناسایی و آسیب شناسی آن در راستای ایجاد بستری برای برنامه ریزی و تکمیل زیستی این سکونت گاه های دامنه رشته کوه های زاگرس در ارتباط با پیرامون شهر ایلام است. شکل های سکونتی و زمینه گیاهی این اماکن، به عنوان نقطه شروع برای تشریح منظر شهری و پیرامون شهری ایلام درنظر گرفته شده و نوشتار بر اساس روش تحلیلی - توصیفی تدوین گردیده است. آن چه از این تحقیق حاصل می شود آن است که رابطه بین منظر و سکونت گاه های عمده پهنه های مورد بررسی مقاله، علی رغم ارتباط اکولوژیکی، تحت فرسایشی تدریجی قرار گرفته است، به گونه ای که با ادامه این روند ممکن است، منابع اکولوژیکی این پهنه جغرافیایی نتواند نقش گذشته خود را در منظر و زیست بوم این نقاط بخوبی ایفا کند و لذا احیا منظر شهری و پیرامون شهری ایلام با توجه به منظر کلی منطقه، خواهد توانست در ادامه حیات اکولوژیکی این گونه های سکونت بسیار مفید واقع شود.

پایداری در مدیریت منابع طبیعی و حفظ آن از شروط اساسی برای رسیدن به توسعه پایدار کشاورزی و روستایی است. هدف اصلی این تحقیق تحلیل مدیریت پایدار منابع طبیعی در بین کشاورزان شهرستان بهبهان از استان خوزستان می باشد. در این تحقیق از روش توصیفی - همبستگی استفاده شد. تعداد نمونه تحقیق بر اساس فرمول کوکران 150 نفر برآورد گردید که بر اساس نمونه گیری طبقه ای و کاملا تصادفی داده های موردنیاز از این تعداد کشاورز جمع آوری گردید. ابزار تحقیق شامل پرسشنامه ای بود که روایی محتوایی آن توسط پانل متخصصان تعیین گردید. نتایج عمده این مطالعه نشان می دهد که 30.7 درصد (46) کشاورز در گروه ناپایدار، 58.7 درصد یا 88 کشاورز در گروه پایداری متوسط و 10.7 درصد یا 16 نفر از کشاورزان در گروه پایدار جای گرفتند. هم چنین نتایج حاصل از رگرسیون چندمتغیره نشان می دهد متغیرهای میزان درآمد کشاورزی، سابقه کار کشاورزی، تعداد افراد باسواد خانوار، شرکت در کلاس های ترویجی و میزان درآمد غیرکشاورزی توانایی تبیین (R2=0.834)%83 تغییرات متغیر مدیریت پایدار منابع طبیعی توسط کشاورزان را دارا می باشند.