وقف، یکی از اعمال حقوقی است که به انشای اراده نیاز دارد و به معنای حبس عین مال و تسبیل منافع آن است. اعمال حقوقی به دو دسته عقد و ایقاع تقسیم می شود، فقها درباره ماهیت حقوقی وقف از حیث عقد یا ایقاع بودن، اختلاف نظر دارند: 1. وقف (عام ـ خاص) با اعلام اراده واقف و بدون نیاز به قبول واقع می شود؛ 2. وقف خاص به قبول نیاز دارد، ولی در وقف عام، قبول لازم نیست؛ 3. در وقف عام و خاص، قبول شرط است. قانون مدنی ایران مبتنی بر نظر سوم است. درباره مالکیت مال موقوفه، برخی فقها واقف را مالک، برخی عین موقوفه را متعلق به موقوف علیه / علیهم و بعضی هم خدا را مالک مال موقوفه می دانند. با بررسی ماهیت حقوقی وقف و وضعیت مالکیت مال موقوفه، ملاحظه می شود که: 1. وقف، عقد است نه ایقاع؛ 2. با تحقق وقف، شخصیت حقوقی جدیدی شکل می گیرد که مالک مال موقوفه است. به این ترتیب، حقوق مدنی ایران و فقه امامیه به هم نزدیک تر می شوند.