تولید گیاهان زراعی
سال:1400 | دوره:14 | شماره:1 |تعداد مقالات:12

در مقیاس جهانی پس از خشکی، نیتروژن مهم ترین عامل محدود کننده ی تولید گیاهان زراعی به شمار می رود و پس از نیتروژن فسفر مهم ترین عنصر غذایی مورد نیاز گیاه است. بین نیتروژن و فسفر حالت برهمکنش مثبت وجود دارد و جذب نیتروژن باعث می شود جذب فسفر توسط گیاه افزایش یابد. مطالعات بسیار کمی در زمینه بررسی وضعیت فلورسانس کلروفیل گیاه در شرایط تنش کمبود عناصر غذایی صورت پذیرفته است. کاهش دسترسی به نیتروژن عملکرد کوانتومی انتقال الکترون فتوسیستم 2 و حداکثر کارایی آن را کاهش می دهد، از طرفی عملکرد کوانتومی در نتیجه اثرات متقابل نیتروژن و فسفر افزایش می یابد. با توجه به این که اندازه گیری غلظت نیتروژن بوته ها با استفاده از روش هایی همچون اندازه گیری شاخص تغذیه نیتروژن بسیار پر هزینه، وقت گیر و مستلزم تجهیزات گران قیمت می باشد، اندازه گیری شاخص سبزینگی با استفاده از کلروفیل متر های دستی و قابل حمل باعث راحتی کار شده است. این تحقیق با هدف بررسی رابطه ی بین غلظت نیتروژن، کلروفیل، شاخص سبزینگی و شاخص تغذیه نیتروژن و همچنین بررسی پارامترهای فلورسانس کلروفیل و میزان کلروفیل (a, b)تحت تأثیر تیمارهای مختلف کودی نیتروژن و فسفر در گیاه گندم انجام شد. این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 4 تکرار در شرایط مزرعه در شهرستان علی آباد کتول استان گلستان طی سال های زراعی 1394-1393 و 1395-1394 اجرا شد. عامل اول مقدار نیتروژن کودی (صفر، 163 و 326 کیلوگرم اوره در هکتار) و عامل دوم مقدار فسفر کودی (صفر، 98، 196، 294 و 392 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل در هکتار) بود. در این آزمایش صفاتی همچون شاخص سبزینگی، پارامترهای فلورسانس، میزان کلروفیل a, b، شاخص تغذیه نیتروژن، غلظت نیتروژن گیاه، پروتئین و عملکرد دانه در گندم اندازه گیری شد. بررسی نمودار پراکنش داده ها نشان داد صفات شاخص سبزینگی، شاخص تغذیه نیتروژن، حداکثر عملکرد کوانتومی، غلظت کلروفیل a و b و غلظت نیتروژن گیاه و پروتئین دانه از مدل رگرسیونی خطی ساده تبعیت کرد، به طوری که با افزایش سطوح فسفر در هر سطح از سطوح نیتروژن، از روند افزایشی برخوردار بود. همچنین غلظت نیتروژن و شاخص تغذیه نیتروژن تحت تأثیر اثر متقابل سال و نیتروژن قرار گرفت. پارامترهای فلورسانس کلروفیل شامل فلورسانس کمینه و فلورسانس بیشینه برخلاف سایر صفات با افزایش مقدار کود مصرفی از روند کاهشی برخوردار بودند که این روند کاهشی مربوط به افزایش عملکرد کوانتومی با افزایش مقدار کود بود. همبستگی مثبت و معنی داری بین شاخص سبزینگی، شاخص تغذیه نیتروژن، غلظت نیتروژن و میزان کلروفیل a مشاهده شد. بیشترین میزان عملکرد دانه درترکیب کودی N326P294 و N326P392 هکتار بدست آمد که از لحاظ آماری در یک سطح معنی داری بود. نتایج این آزمایش نشان دهنده رابطه ی بسیار قوی بین شاخص سبزینگی، غلظت کلروفیل، شاخص تغذیه نیتروژن و مقدار نیتروژن در دسترس گیاه بود، به طوری که با افزایش مفدار کود فسفر در هر سطح از سطوح نیتروژن، عملکرد کوانتومی و عملکرد دانه در گیاه نیز افزایش یافت. لذا می توان از دستگاه کلروفیل متر برای ارزیابی وضعیت تغذیه کودی گیاه جایگزین روش های پرهزینه و وقت گیر همچون شاخص تغذیه نیتروژن استفاده نمود و در مدیریت کودی علاوه بر نیتروژن، فسفر نیز باید مد نظر قرار گیرد.

سابقه و هدف: تنش های زیستی عملکرد و اجزای عملکرد پنبه را تحت تاثیر قرار می دهند. بیماری سوختگی برگی آلترناریایی ناشی از Alternaria alternata یکی از بیماری های برگی بسیار شایع پنبه (Gossypium spp. ) می باشد که در اکثر مناطق کشت پنبه وجود دارد. مهار بیماری از طریق مقاومت ژنتیکی به دلیل فقدان سطح مقاومت بالا در ارقام تجارتی قابل کنترل نیست. در دهه های اخیر موثر بودن نمک های تحریک کننده مقاومت علیه بیمارگرهای گیاهی به عنوان روش دوستدار محیط زیست برای مهار بیماری های گیاهی مطرح شده است. از این رو، تاثیر اسید سالیسیلیک بر مهار بیماری، رشد گیاه و برخی از ویژگی های بیوشیمیایی دو رقم از پنبه (Gossypium hirsutum L. ) شامل ساحل و گلستان تحت تنش بیمارگر A. alternata انجام شد. مواد و روش ها: آزمایش با چهار سطح مختلف اسید سالیسیلیک (0، 5/0، 1 و 5 میلی مولار) به صورت فاکتوریل در قالب طرح آماری کاملا تصادفی و با چهار تکرار در شرایط مزرعه طراحی شد. گیاهان پنبه 20 روزه توسط محلول اسید سالیسیلیک محلول-پاشی شدند و محلول پاشی دو مرتبه با فاصله 14 روز تکرار شد. تاثیر اسید سالیسیلیک بر تغییر صفات رشدی (ارتفاع بوته و تعداد شاخه زایا)، عملکرد و شاخص بیماری در دو رقم از پنبه شامل ساحل و گلستان ارزیابی گردید. هم چنین، تغییر میزان فنل کل، فعالیت پراکسیداز و میزان مالون دی آلدئید با استفاده از روش های مبتنی بر رنگ سنجی اندازه گیری شد. یافته ها: نتایج نشان داد که جدایه A. alternate مورد استفاده در این بررسی روی رقم های پنبه بیماری زا بوده است. اگرچه، رقم گلستان در مقابل بیماری لکه برگی آلترناریایی حساسیت بیشتری نسبت به رقم های دیگر ساحل داشته است. کاربرد اسید سالیسیلیک روی برگ عملکرد، شاخص بیماری، کل فنل، فعالیت پراکسیداز و میزان مالون دی آلدئید را به طور معنی داری تحت تاثیر قرار می داد. این ترکیب در غلظت 5 میلی مولار با افزایش معنی دار میزان ترکیب های فنلی و فعالیت پراکسیداز، کاهش مالون دی آلدئید، تنش اکسیداتیو را کاهش می داد که با کاهش شدت بیماری همراه بود. عملکرد و تنش اکسیداتیو در رقم ساحل به طور معنی داری بیشتر از رقم گلستان تحت تاثیر قرار می گرفت. ارتباط بین شاخص بیماری و عملکرد، هم چنین تجمع فنل، فعالیت پراکسیداز و میزان مالون دی آلدئید در برگ و شاخص بیماری در حضور غلظت های مختلف اسید سالیسیلیک به صورت مدل های رگرسیونی به دست آمد. نتیجه گیری: بر اساس نتایج این پژوهش، اسید سالیسیلیک با کاهش آلودگی به A. alternata و کاهش تنش اکسیداتیو، عملکرد مطلوبی را برای گیاهان پنبه فراهم می کند. اگرچه، موثر بودن آن بین دو رقم پنبه مورد بررسی متفاوت بوده است. از این رو، استفاده از اسید سالیسیلیک به عنوان یک رهیافت زیست فن آور می تواند برای بهبود مقاومت به بیماری لکه برگی آلترناریایی پیشنهاد شود.

سابقه و هدف: آفتابگردان (Helianthus annuus L. ) از مهم ترین گیاهان روغنی می باشد که به دلیل برخورداری از درصد بالای روغن دانه و سازگاری به شرایط مختلف اقلیمی و خاکی در سطح وسیعی از مناطق خشک و نیمه خشک کشور کشت می شود. با توجه به اینکه احتمال تنش خشکی در این مناطق زیاد می باشد ضروری است جهت مقابله با این تنش در این مناطق اقدام شود. یکی از روش های مقابله با تنش خشکی استفاده از تنظیم کننده های رشد گیاهی می باشد. با توجه به اینکه براسینولید ماده استروئیدی تنظیم رشد گیاهی است که می تواند در افزایش تحمل گیاه در مقابل تنش های مختلف اثرگذار باشد، لذا هدف این پژوهش بررسی اثرات محلول پاشی براسینولید بر برخی خصوصیات فیزیولوژیک و زراعی آفتابگردان در یکی از مناطق نیمه خشک کشور بود. مواد و روش ها: این آزمایش در منطقه نورآباد استان فارس به صورت کرت های خردشده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار و نه تیمار در سال زراعی 1397 اجرا شد. عامل اصلی آزمایش شامل آبیاری در سه سطح بدون تنش 100) درصد آبیاری کامل(، تنش متوسط 75) درصد آبیاری کامل( و تنش شدید 50) درصد آبیاری کامل( بر اساس تبخیر از تشت تبخیر کلاس، A و عامل فرعی شامل کاربرد هورمون براسینولید در سه سطح) صفر، 1/0 و 5/0 میلی گرم بر لیتر( می باشد. یافته ها: نتایج نشان داد که عملکرد، تعداد دانه در طبق و وزن هزار دانه آفتابگردان تحت تأثیر تیمارهای آزمایشی قرار گرفتند، استفاده از 5/0 میلی گرم بر لیتر محلول پاشی براسینولید در شرایط تنش شدید خشکی می تواند باعث افزایش معنی داری در میزان کلروفیل و تعداد برگ در بوته گردد، درنتیجه عملکرد، تعداد دانه در طبق، وزن هزار دانه و عملکرد روغن نسبت به تیمار شاهد افزایش یافت. بیشترین عملکرد دانه (3/313 گرم بر مترمربع) در تیمار آبیاری کامل و 5/0 میلی گرم بر لیتر محلول پاشی براسینولید حاصل شد به طوری که 55 درصد مقدار عملکرد دانه از تیمار شاهد بیشتر بود. همچنین درصد و عملکرد روغن نیز تحت تأثیر تنش خشکی کاهش پیدا کرد ولی با کاربرد هورمون براسینولید مقدار این دو صفت افزایش پیدا کرد. در رابطه با پرولین نیز در سطح تنش شدید بیشترین میزان پرولین برگ در تیمار 5/0 میلی گرم بر لیتر محلول پاشی براسینولید و کمترین میزان این صفت در تیمار شاهد به دست آمد. نتیجه گیری: نتایج این آزمایش نشان می دهد که استفاده از محلول پاشی براسینولید در شرایط تنش شدید خشکی می-تواند 63 درصد تحمل به خشکی را افزایش دهد. بنابراین، در شرایط تنش شدید خشکی استفاده از محلول پاشی براسینولید می تواند راهکاری برای افزایش تولید در گیاه آفتابگردان باشد.

سابقه و هدف: علف کش ها از نهاده های ضروری در کشاورزی هستند که با وجود مزیت های فراوان در کنترل علف های هرز، می توانند خسارت هایی همچون ایجاد مقاومت در علف های هرز، عوارض زیست محیطی و نیز تهدید سلامتی بشر را در پی داشته باشند. لذا برای کاهش مصرف یا کاهش غلظت آنها، روش های جایگزین همچون کنترل علف های هرز با بهره گیری از میکروارگانیسم های زیستی پیشنهاد شده است که برای رسیدن به این هدف، نیاز به داشتن درک کاملی از روابط پاتوژن-میزبان است. دستیابی به چنین درکی به ویژه برای مجموعه داده های بزرگ با برهمکنش پیچیده ژنوتیپ در ترکیب پاتوژن-میزبان، می تواند دشوار و چالش برانگیز باشد. برای ارزیابی بیماری زایی قارچ ها در گونه های گیاهی، علاوه بر ارزیابی های کمّی و توصیفی مرسوم، از بای پلات ژنوتیپ میزبان-جدایه های پاتوژن در یک نمودار پراکنش واحد نیز می توان بهره برد. این تحقیق، برای ارزیابی میزان اثر بیماری زایی دو قارچ بر پنچ رقم برنج و چهار گونه علف هرز انجام شد. مواد و روش ها: در این تحقیق، اثر بیماری زایی قارچ های Curvularia lunata و Alternaria pellucida بر پنچ رقم برنج (بینام، علی کاظمی، هاشمی، خزر و سپیدرود) و دو گونه سوروف (Echinochloa oryzicola و E. crus-galli)، تیرکمان آبی (Sagitaria trifolia) و قاشق واش (Alisma plantago– aquatica) به صورت دو آزمایش جداگانه در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در شرایط گلدانی در گلخانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، در سال 1397 بررسی شد. تجزیه مؤلفه های اصلی بر روی داده های دو طرفه ژنوتیپ میزبان-پاتوژن انجام شد. نمودار بای پلات حاصل از دو محور مؤلفه اصلی اول (PC1 و PC2) با استفاده از بسته GGEBiplotGUI در نرم افزار R کشیده شد. یافته ها: تجزیه واریانس برای گونه های علف هرز و ارقام برنج جداگانه انجام شد و نشان داده شد که بین ارقام برنج در شرایط مایه زنی با C. lunata از نظر کاهش ارتفاع بوته و وزن تر و خشک بوته و در شرایط مایه زنی با A. pellucida از نظر کاهش ارتفاع بوته و وزن خشک بوته اختلاف معنی دار وجود داشت. همچنین در بین گونه های علف هرز در شرایط تیمار با C. lunata از نظر شدت بیماری، کاهش ارتفاع بوته و وزن تر بوته و تحت تیمار با A. pellucida از نظر هر چهار صفت اختلاف معنی دار وجود داشت. مقایسه میانگین ها نشان داد که ارقام هاشمی و علی کاظمی بیشترین شدت بیماری، کاهش ارتفاع بوته و وزن تر و خشک بوته را در تیمار با قارچ C. lunata داشتند. تجزیه بای پلات، روابط بین قارچ ها (به عنوان پاتوژن) و گونه های علف هرز و ارقام برنج (به عنوان ژنوتیپ میزبان) را در یک نمای پاتوژن-میزبان از نظر صفات نشان داد. نمای تستر متوسط (میانگین نمرات PC1 و PC2 برای تمام ژنوتیپ ها) بای پلات نشان داد از نظر شدت بیماری، علف های هرز A. plantago– aquatica و E. crus-galli حساس ترین و سپیدرود متحمل ترین ژنوتیپ ها در برابر دو قارچ بودند. بر پایه شدت بیماری برای ژنوتیپ های علی کاظمی و بینام می توان قارچ C. lunata را علیه گونه E. crus-galli و A. plantago– aquatica به کار برد. همچنین بر پایه همین صفت، برای رقم هاشمی می توان قارچ A. pellucida را در برابر S. trifolia استفاده کرد. بر پایه وزن خشک، قارچ C. lunata می تواند برای مبارزه بیولوژیک با S. trifolia در تمام ژنوتیپ ها به کار برده شود. نتیجه گیری: در مجموع، از نظر شدت بیماری و میزان کاهش صفات ارتفاع بوته، وزن خشک و تر بوته، C. lunata نسبت به قارچ دیگر عملکرد بهتری در مقابله با علفه های هرز داشت و آنتاگونیست بهتری به ویژه علیه علف هرز A. plantago– aquatica بود و بنابراین می تواند همچون یک علف کش قارچی برای کنترل علف های هرز در مزارع برنج در آینده به کار گرفته شود.

سابقه و هدف: کشت مخلوط یک راه کار ممکن برای افزایش پایداری عملکرد در گیاهان زراعی است (13). پژوهشگران گزارش کرده اند که نظام کشت مخلوط با بقولات منجر به تولید حداکثر دانه (29) و زیست توده (5) گردید. قاسمی و همکاران (2011) گزارش کردند که عملکرد دانه ذرت در واکنش به کاربرد تلفیقی کودهای شیمیایی و کودهای زیستی افزایش یافت (11). مواد و روش ها: این آزمایش به صورت فاکتوریل با طرح پایه بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال های زراعی 1396 و 1397 در رشت اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل کود فسفره (صفر، 50، 100 کیلوگرم در هکتار به صورت سوپرفسفات تریپل، 50 کیلوگرم در هکتار سوپرفسفات تریپل + 200 گرم فسفات بارور2 و 100 کیلوگرم در هکتار سوپرفسفات تریپل + 200 گرم فسفات بارور2)، و نظام های کشت مخلوط شامل کشت خالص ذرت و بادام زمینی و کشت مخلوط یک ردیف ذرت + یک ردیف بادام زمینی (1: 1)، دو ردیف ذرت + یک ردیف بادام زمینی (1: 2)، یک ردیف ذرت + دو ردیف بادام زمینی (2: 1) بود. یافته ها: در این آزمایش اثر برهمکنش کود فسفره × نظام کشت بر تمامی صفات اندازه گیری شده معنی دار بود. بیشترین عملکرد دانه (2360 کیلوگرم در هکتار)، عملکرد روغن (1182 کیلوگرم در هکتار)، پروتئین دانه (70/27 %)، عملکرد پروتئین (591 کیلوگرم در هکتار) و پالمتیک اسید (58/10 %) در کاربرد 100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل توأم با 200 گرم کود زیستی فسفات بارور2 تحت نظام کشت خالص بادام زمینی به دست آمد. بیشترین میزان روغن دانه (45/53 %) و میزان اسید چرب غیراشباع اولئیک اسید (63/66 %) در واکنش به مصرف جداگانه 100 کیلوگرم در هکتار کود فسفره به صورت سوپرفسفات تریپل، در نظام کشت مخلوط ذرت + بادام زمینی با نسبت ردیف های کاشت 2: 1 به دست آمد. ولی، بالاترین میزان لینولئیک اسید (17/32 %) در نظام کشت مخلوط ذرت + بادام زمینی با نسبت ردیف های کاشت 1: 1 تحت تاثیر کاربرد 100 کیلوگرم در هکتار کود فسفره از منبع سوپرفسفات تریپل به علاوه 200 گرم کود زیستی فسفات بارور2 مشاهده گردید. نتیجه گیری: نتایج نشان داد که کاربرد توام کودهای شیمیایی و زیستی فسفره عملکرد دانه بادام زمینی را افزایش داد که می تواند ناشی از بهبود اجزای عملکرد، افزایش رشد گیاه و جذب عناصر غذایی و افزایش فتوسنتز در گیاهان بادام زمینی باشد. استفاده جداگانه از کود شیمیایی فسفره سنتز اولئیک اسید و کیفیت روغن بادام زمینی را افزایش داد. همچنین، کاربرد جداگانه کود شیمیایی فسفره و نظام کشت مخلوط بادام زمینی-ذرت با نسبت ردیف های کاشت 2: 1 کیفیت روغن بادام زمینی را بهبود بخشید. ولی، کاربرد تلفیقی کود شیمیایی فسفره (سوپرفسفات تریپل) با کود زیستی بارور2 عملکرد کمی بادام زمینی را افزایش داد. در این آزمایش، نظام کشت مخلوط بادام زمینی-ذرت با نسبت ردیف های کاشت 2: 1 و کاربرد تلفیقی کود شیمیایی فسفره با کود زیستی بارور2 می تواند جهت افزایش عملکرد دانه بادام زمینی در واحد سطح قابل توصیه باشد.

سابقه و هدف: سبزیجات اندمیک طیف گسترده ای از گیاهان هستند که در مناطق مختلف و با نام های متفاوت شناخته و مورد استفاده قرار می گیرند و بومی منطقه هستند. اما گروهی از آن ها که در بیشتر مناطق وجود دارند در مصارف غذایی بیشتر دیده می شوند و بخشی از آنها به عنوان درمان دارویی، آرام بخش و در مصارف بهداشتی و آرایشی کاربرد دارند. این گیاهان به دور از کودهای شیمیایی و زیر نور خورشید رشد می کنند و در مقایسه با سبزی هایی که به روش مصنوعی پرورش می یابند، عطر و طعم متفاوت تری داشته و مغذی تر و طبیعی تر می باشد. کاربرد روز افزون کودهای شیمیایی باعث بروز خسارت جبران ناپذیر زیست محیطی و بهداشتی شده است. این معایب کودهای شیمیایی و هزینه بالای تولید آن ها باعث شده که تولید کودهای زیستی مورد توجه جدی قرار گیرد. این آزمایش با هدف بررسی اثر کودهای آلی (ورمی کمپوست، ورمی واش) و همزیستی میکوریزایی بر عملکرد و اجزای عملکرد گیاه آب تره مورد بررسی قرار گرفت. مواد و روش ها: این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 8 تیمار و 4 تکرار در شهرستان ساری با موقعیت جغرافیایی53 درجه و 63 دقیقه شرقی، عرض جغرافیایی36 درجه و 82 دقیقه شمالی و ارتفاع 3/43 متر از سطح دریا در سال زراعی 1396-1395 اجرا شد. عوامل آزمایش شامل میکوریزا گونه Glomus moseae در دو سطح (صفر و 200 اسپور در گلدان)، ورمی کمپوست در دو سطح (صفر و 200 گرم در گلدان) و محلول پاشی ورمی واش در دو سطح (صفر و 5/1 لیتر در گلدان-های مشخص شده) بود. صفاتی از قبیل شاخص سطح برگ، کلروفیل a، b، کلروفیل کل، غلظت عناصر نیتروژن، فسفر، پتاسیم وزن تر برگ و ساقه تعداد و قطر گل و وزن هزار دانه مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها: نتایج نشان داد که استفاده از کودهای آلی(ورمی کمپوست، محلول پاشی ورمی واش) و همزیستی میکوریزایی شاخص سطح برگ، وزن هزار دانه، درصد فسفر، نیتروژن و کلروفیلa، b را در مقایسه با شاهد افزایش داد. تیمار همزیستی میکوریزایی توام با محلول پاشی برگی ورمی واش و کاربرد ورمی کمپوست سبب افزایش 53 درصد وزن هزار دانه، 245 درصد نیتروژن، 72 درصد فسفر و 65 درصد کلروفیل b نسبت به شاهد گردید. با توجه به نتایج به دست آمده، تلفیق تیمار قارچ G. mosseae و محلول پاشی با ورمی واش و کاربرد ورمی کمپوست نتایج بهتری نسبت به سایر تیمارها داشته است. نتیجه گیری: به طور کلی کودهای آلی و زیستی بر عملکرد و اجزای عملکرد آب تره اثر مثبت داشته است کاربرد ورمی کمپوست، چای کمپوست و همزیستی میکوریزایی از طریق در دسترس قرار دادن عناصر غذایی باعث افزایش خصوصیات کمی و کیفی آب تره گردید.

سابقه و هدف: بی شک یکی از بزرگترین چالش های انسان در عصر حاضر تامین امنیت غذایی است و تنش شوری از عمده ترین موانع برای رسیدن به این هدف می باشد. در همین راستا این آزمایش با هدف انتخاب رقم متحمل به تنش شوری جو و شناسائی سازوکارهای تحمل در ارقام جدید و قدیمی جو انجام گردید. مواد و روش ها: آزمایش در طی دو سال 97-1395 در منطقه میلشبار اردکان واقع در استان یزد انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل 9 رقم جو شش ردیفه شامل ارقام نیک، مهر، خاتم، ریحان، گوهران، نصرت، موروکو، افضل و فجر 30 بود که در سه سطح شوری آب آبیاری شامل 4، 10 و 14 دسی زیمنس بر متر بصورت طرح آزمایشی اسپلیت پلات مورد ارزیابی قرار گرفتند بطوریکه شوری آب به عنوان تیمار اصلی و ارقام به عنوان تیمار فرعی بصورت تصادفی جایگذاری شدند. صفات مورد بررسی شامل عملکرد و اجزای عملکرد بود. در مرحله رسیدگی از هر کرت آزمایشی چند بوته انتخاب گردید و سدیم و پتاسیم بوته اندازه گیری شد. یافته ها: نتایج آزمایش نشان داد که تیمار شوری و رقم بر عملکرد و اجزای عملکرد از جمله تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله در متر مربع، وزن هزار دانه تاثیر معنی داری داشت. تنش شوری باعث کاهش اجزای عملکرد دانه گردید و در بین ارقام مورد بررسی ارقام نیک، مهر، خاتم و ریحان دارای عملکرد و اجزای عملکرد بالاتری بودند. در بین تیمارهای شوری بالاترین عملکرد دانه در شوری 4 دسی زیمنس بر متر با 64/5770 کیلوگرم در هکتار بدست آمد. با افزایش شوری به 10 و 14 دسی زیمنس بر متر، عملکرد دانه به ترتیب کاهش 04/18 و 55/27 درصدی داشت و به 29/4729 و 87/4180 کیلوگرم در هکتار رسید. در بین ارقام مورد بررسی بالاترین عملکرد دانه در رقم نیک با 7/5317 کیلوگرم در هکتار بدست آمد و ارقام مهر، خاتم و ریحان با این رقم اختلاف معنی داری نداشتند. کمترین تغییرات عملکرد دانه در شوری 10 دسی زیمنس بر متر در ارقام گوهران و مهر و در شوری 14 دسی زیمنس بر متر در ارقام مهر و افضل بدست آمد. بالاترین شاخص STI در شوری 10 نسبت به شوری 4 دسی زیمنس بر متر در رقم نیک و مهر به ترتیب به میزان 922/0 و 921/0 محاسبه گردید. بالاترین مقدار این شاخص در شوری 14 نسبت به 4 دسی زیمنس بر متر نیز در ارقام نیک و خاتم به ترتیب با 882/0 و 858/0 بدست آمد. نتیجه گیری: با توجه به میزان سدیم و پتاسیم جذب شده توسط گیاه و نسبت K/Na به نظر می رسد که ارقام متحمل با سازوکار جذب بیشتر پتاسیم و دفع سدیم و تنظیم پتانسیل اسمزی سلول با تنش شوری مقابله می کنند. بطورکلی در بین ارقام مورد بررسی ارقام نیک، مهر و خاتم دارای شاخص های تحمل به تنش STI, MP, Tol بالاتری بودند و می توان از این ارقام برای کشت در اراضی شور منطقه و نیز برای دورگ گیری و برنامه های اصلاح نژاد استفاده کرد.

سابقه و هدف: کشت مخلوط گیاه دارویی ریحان با حبوبات و بقولات به سبب اختلافات مورفولوژیک و مهم تر از آن، تثبیت بیولوژیکی آن ها می تواند گامی در جهت پایداری در کشاورزی و همچنین پرهیز از مصرف نهاده های شیمیایی و بنابراین تولید محصولی با سلامت بیشتر باشد. از این رو اهدافی که از انجام این آزمایش مد نظر بود عبارتند از: ارزیابی و مقایسه شاخص های مختلف رشد، عملکرد و سودمندی اکولوژیک و اقتصادی ریحان با لوبیاسبز در کشت های خالص و نسبت های مخلوط جایگزینی در شرایط آب و هوایی مشهد بود. مواد و روش ها: آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد در سال زراعی 98-1397 انجام شد. تیمارها عبارت بودند از 1) کشت خالص لوبیاسبز (P)، 2) و همچنین ریحان (O) و نیز نسبت های کشت مخلوط جایگزینی این دو گیاه شامل 3) نسبت 1: 3 لوبیاسبز و ریحان (P1O3)، 4) نسبت 2: 2 لوبیاسبز و ریحان (P2O2) و 5) نسبت 3: 1 لوبیاسبز و ریحان (P3O1). مقادیر روزانه روند شاخص های رشد در طول دوره رشد گیاهان با استفاده از توابع مربوطه برآورد شد و در پایان فصل رشد، عملکرد نهایی گونه های مخلوط (غلاف های تازه لوبیاسبز و بذر خشک ریحان) اندازه گیری و شاخص های مرتبط با سودمندی کشت مخلوط شامل نسبت برابری زمین (LER)، شاخص افت واقعی عملکرد (AYL) و شاخص سودمندی پولی (MAI) محاسبه شد. برازش توابع، تجزیه و تحلیل آماری داده ها و رسم شکل ها به ترتیب با استفاده از نرم افزار های Slide Write ver2. 0، SAS v 9. 2 و 2016 MS Excel انجام شد. یافته ها: بیشترین شاخص سطح برگ در کشت خالص لوبیاسبز و ریحان به ترتیب به میزان 4/3 و 3 و کمترین آن برای لوبیاسبز در تیمار P1O3 (2/0) و برای ریحان در تیمار P3O1 (2) بود. همچنین تجمع ماده خشک در کشت خالص لوبیاسبز 973 گرم در متر مربع و در کشت خالص ریحان 1654 گرم در مترمربع و کمترین تجمع ماده خشک لوبیاسبز در تیمار P1O3 (44 گرم در متر مربع) و در ریحان در تیمارP3O1 (755 گرم در متر مربع) بیشترین میزان رشد لوبیاسبز و ریحان در کشت خالص آن ها به ترتیب 56/20 و 92/17 گرم در متر مربع در روز بود. میانگین رشد نسبی لوبیاسبز نیز در تیمار P1O3 04/0 گرم بر گرم در روز و در ریحان در تیمار خالص 03/0 گرم بر گرم در روز بیشترین میزان رشد نسبی بود. بیشترین میزان سرعت اسیمیلاسیون خالص در لوبیاسبز در تیمار خالص (3/8 گرم بر متر مربع در روز) و تیمار خالص ریحان (05/8 گرم بر متر مربع در روز) بود. هیچ عملکرد اقتصادی برای لوبیاسبز در تیمارهای P1O3 و P2O2 ایجاد نشد از این رو تمامی شاخص های سودمندی کشت مخلوط شامل نسبت برابری زمین (LER)، شاخص افت واقعی عملکرد (AYL) و شاخص سودمندی پولی (MAI)در این تیمارها منفی بود. همچنین بالاترین عملکرد محصول ریحان در تیمار P1O3 بدست آمد که اختلاف معنی داری نیز با کشت خالص آن نداشت و تنها در همین تیمار بود که شاخص های سودمندی مورد مطالعه مثبت و به کشت خالص ارجحیت داشت. نتیجه گیری: یافته ها به خوبی عدم سازگاری مطلوب ریحان با لوبیاسبز در کشت مخلوط را به دلیل قدرت کم رقابت و مغلوبیت لوبیاسبز در کشت مخلوط با ریحان را نشان داد. اگرچه کشت مخلوط در تیمارهای P3O1 از نظر اقتصادی و اکولوژیک سودمند بود اما با در نظر گرفتن جمیع شرایط همچون امکان اجرای این نسبت کشت پیشنهاد می شود که ضمن بررسی بیشتر جنبه های مختلف کشت مخلوط ریحان با لوبیاسبز همچون رقابت با علف های هرز و مکانیسم ها رقابت بین گروهی ریحان با لوبیاسبز، گیاه دیگری از لگوم یا حبوبات که دارای خصوصیات مطلوب تر از لحاظ سازگاری اکولوژیک و عدم تداخل نیچ های اکولوژیک با این گیان باشد جایگزین گیاه لوبیاسبز در سامانه های تولید گیاه دارویی ریحان گردد.

سابقه و هدف: آفتابگردان متعلق به خانواده آستراسه و به عنوان یکی از سه گیاه مهم روغنی در جهان، از درصد روغن دانه بالا (50-45 درصد) برخوردار است. یکی از دلائل اصلی پائین بودن عملکرد دانه آفتابگردان، کمبود ریزمغذی ها است. بنابراین تقویت، حفظ بهره وری و تعیین مناسب ترین تراکم کشت، در ارقام جدید آفتابگردان جهت دستیابی به عملکرد مطلوب ضروری است. آزمایش حاضر نیز بر مبنای انتخاب مناسب ترین رقم امیدبخش آفتابگردان در بهترین تراکم بوته و سطوح کاربردی کود کمپلکس فلوریش میکروکُمبی در شهرستان دزفول اجرا گردید. مواد و روش ها: بمنظور ارزیابی عملکرد و برخی صفات کمّی ارقام امیدبخش آفتابگردان به محلول پاشی کمپلکس عناصر غذایی و رقابت درون گونه ای، آزمایشی بصورت کرت های دوبار خرد شده در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با استفاده از سه تکرار و سه فاکتور تراکم بعنوان فاکتور اصلی (7، 9، 11 و 13 بوته در مترمربع)، کود کمپلکس بعنوان فاکتور فرعی اوّل (0، 1 و 2 کیلوگرم در هکتار) از منبع کود کمپلکس فلوریش میکروکمبی تولیدی شرکت شیمی کُرد و رقم بعنوان فاکتور فرعی دوّم (فلیکس، شکیرا، اسکار، ساوانا، شمس، لاباد، سودیمانس و مونالیزا) در شرکت شهید رجائی دزفول در سال زراعی 1398-1397 اجرا گردید. بذور ارقام مورد آزمایش از شرکت شهید رجائی دزفول تهیه شد. هر کرت آزمایشی دارای 6 خط کاشت به طول 5/1 متر با فاصله خطوط 75 سانتی متر در نظر گرفته شد و با توجه به تراکم 7، 9، 11 و 13بوته در مترمربع، بوته ها روی خطوط کاشت به ترتیب با فواصل 18، 15، 12 و 9 سانتی متر در مرحله سه تا چهار برگی تنظیم شدند. پس از رسیدگی فیزیولوژیک دانه ها و برداشت گیاهان، صفات ارتفاع ساقه، قطر ساقه، قطر طبق، تعداد دانه در طبق، وزن دانه ها در طبق، عملکرد دانه و عملکرد روغن اندازه گیری گردید. یافته ها: نتایج نشان دهنده ی تأثیر معنی دار محلول پاشی کمپلکس عناصر غذایی و تراکم، بر صفات مورد بررسی بجزء ارتفاع ساقه بود. رقم شمس با 36/198 سانتی متر، حداکثر ارتفاع ساقه را داشت. براساس نتایج حاصله، محلول پاشی کمپلکس عناصر غذایی موجب افزایش قطر ساقه، تعداد دانه در طبق، وزن دانه ها در طبق و عملکرد دانه و روغن نسبت به شاهد می گردد. همچنین افزایش تراکم کاشت، علیرغم کاهش تعداد و وزن دانه در طبق، موجب افزایش عملکرد دانه گردید. با افزایش تراکم، عملکرد دانه تک گیاه کاهش یافت، امّا افزایش تعداد گیاهان در واحد سطح جبران کننده ی این کاهش بود. با توجه به بررسی نتایج مقایسه میانگین ها، محلول پاشی کمپلکس عناصر غذایی نیز از طریق بهبود اجزای عملکرد و کاهش تنش رقابتی بین بوته ها در تراکم های بالای کاشت، سبب افزایش عملکرد دانه در آفتابگردان گردید. بیش ترین عملکرد دانه و روغن نیز به ترتیب بمیزان 40/5 و 64/2 تن در هکتار در تراکم 11 بوته در مترمربع و محلول پاشی 1 کیلوگرم عناصر غذایی توسط رقم فلیکس بدست آمد. عملکرد روغن تابعی از عملکرد دانه و درصد روغن آن است، بنابراین به نظر می رسد که در آزمایش حاضر، عملکرد دانه بالاتر در تراکم 11 بوته در مترمربع و بهبود فتوسنتز و دانه بندی مناسب در زمان محلول پاشی عناصر غذایی، موجب افزایش عملکرد روغن گردیده است. نتیجه گیری: حال با آگاهی از پاسخ ارقام در تراکم های مختلف بوته در واحد سطح؛ به نظر می رسد که تأثیر سودمند محلول پاشی عناصر غذایی می تواند موجب کاهش خسارت ناشی از رقابت درون گونه ای و افزایش عملکرد ژنوتیپ های مختلف آفتابگردان، در شرایط شهرستان دزفول و مناطق مشابه گردد.

مقدمه و هدف: علی رغم اهمیت حیاتی فسفر بازیافت آن در این خاک ها بسیار پایین و از 25% فسفر افزوده شده نیز کمتر بوده و باقیمانده آن به شکل های مختلف در خاک تثبیت و از دسترس گیاه در فصل رشد خارج می شود. علی رغم مطالعات بسیار در خصوص تاثیر مصرف فسفر بصورت پایه و مخلوط با خاک، مطالعه در زمینه تقسیط فسفر و تاثیر فسفر برروی عنصر روی در خاک و بافت گیاه با توجه به اثر بازدارندگی این دو عنصر نسبت به هم بسیار نادر است. بنابراین پژوهش (گلدانی) حاضر با اهداف بررسی تاثیر تقسیط فسفر بر روند تغییرات فسفر و روی قابل جذب در خاک در مراحل مختلف رشد گیاه برنج، تاثیر تقسیط فسفر بر پراکنش عناصر فسفر و روی در اندامهای گوناگون دو رقم برنج هاشمی (محلی) و گیلانه (اصلاح شده) در مراحل مختلف رشد تدوین و اجرا شده است. مواد و روشها: آزمایش گلدانی در هوای آزاد به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1397 در مزرعه پژوهشی موسسه تحقیقات برنج کشور در رشت انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل کود فسفر در پنج سطح، خاک در دو سطح و دو رقم برنج هاشمی (محلی) و گیلانه (اصلاح شده) می باشد. تیمارهای کود فسفر خالص از منبع سوپر فسفات تریپل عبارتند از: (بدون مصرف کود؛ شاهد)، 100 درصد مصرف کود فسفر به صورت پایه، تقسیط دو مرحله ای کود فسفر( 50 درصد پایه و 50 درصد بیست روز بعد از نشاکاری)، تقسیط دو مرحله ای کود فسفر (50 درصد پایه و 50 درصد 60 روز بعد از نشاکاری) و تقسیط سه مرحله ای کود فسفر (50 درصد پایه و 25 درصد 20 روز بعد از نشاکاری و 25 درصد 60 روز بعد از نشاکاری). نتایج: بیشترین فسفر قابل جذب خاک در زمان گلدهی ارقام هاشمی (3/95) و گیلانه (1/90) به ترتیب در تیمار های تقسیط دو مرحله ای و سه مرحله ای، بیشترین روی قابل جذب خاک در زمان گلدهی برای ارقام هاشمی (6/8) و گیلانه (7/8) به ترتیب در تیمار های تقسیط دو مرحله ای و دو مرحله ای، بیشترین محتوای فسفر دانه گیاه برنج برای ارقام هاشمی 17/0 و گیلانه 20/0 میلی گرم در کیلوگرم در تقسیط های دو مرحله ای به بدست آمده است. میزان روی دانه در برخی از تیمارهای تقسیط فسفر در مقایسه با کاربرد فسفر بصورت 100 درصد پایه بااختلاف معنی داری بیشتر است. همچنین بیشترین مقدارکارایی زراعی (31/ 13 و 72/ 12)، فیزیولوژیک (19/693 و 10/740)، فیزیولوژیک-زراعی (00/482و753)، بازیافت ظاهری (34/ 5 و 66/ 5)، کارایی مصرف (1998 و 22/1272 کیلوگرم در کیلوگرم) به ترتیب برای ارقام هاشمی و گیلانه در تیمارهای تقسیط عمدتا دو و سه مرحله ایی بدست آمد. براساس مدل رگرسیونی چندمتغیره خطی گام به گام متغیرهای غلظت فسفر قابل جذب خاک در مرحله رسیدن دانه، غلظت روی در دانه و غلظت روی در در بخش هوایی گیاه در مرحله گلدهی 52 درصد از تغییرات عملکرد دانه را تشریح می نمایند. نتیجه گیری: افزایش 72/54 درصدی روی دانه در رقم هاشمی و در خاک لوم سیلت در تقسیط سه مرحله ای (50 درصد پایه، 25 درصد بیست روز بعد از نشاکاری و 25 درصد شصت روز بعد از نشاکاری) و افزایش 5/37 درصدی در رقم گیلانه و در خاک رس سیلت در تقسیط دو مرحله ای (50 درصد پایه و 50 بیست روز بعد از نشاکاری) نسبت به مصرف پایه (100 درصد) کود فسفره نشان دهنده تاثیر مثبت و موثر تقسیط نسبت به شرایط عدم تقسیط در بهبود کیفیت دانه است.

سابقه و هدف حبوبات با داشتن بیش از 20% پروتئین، نقش مهمی در تأمین پروتئین موردنیاز انسان به ویژه در کشورهایی که تولیدات دامی و محصولات کشاورزی آن ها کم است، دارا هستند. این محصولات در تغذیه ی انسان می توانند به عنوان یک مکمل غذایی با ارزش و مناسب در ترکیب با غلات محسوب شوند (مجنون حسینی، 1394). کشاورزان استان گلستان باید به کشت این گیاه مفید، با ارزش، با عملکرد بالا، زودرس، یکنواخت در رسیدگی و شرایط مناسب برای برداشت مکانیزه بعد از غلاتی مثل گندم به دلیل نیاز کم آبی این گیاه در تابستان و تناوب زراعی مناسب بپردازند. مواد و روش ها به منظور بررسی صفات مورفولوژیک، عملکرد و اجزای عملکرد ماش (. Vigna radiata L) تحت تأثیر کود شیمیایی نیتروژن و مگافول، آزمایشی در سال 1396 به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه گنبدکاووس اجرا شد. کود نیتروژن در چهار سطح شامل صفر، 50، 100 و 150 کیلوگرم در هکتار و کود مگافول در سه سطح شامل عدم مصرف، مصرف یک لیتر و مصرف دو لیتر در هکتار بود. فاصله ردیف 50 و فاصله بوته روی ردیف 25 سانتی متر بود. در این بررسی طول بوته، ارتفاع اولین غلاف از سطح زمین، تعداد شاخه فرعی، ارتفاع اولین شاخه فرعی از سطح زمین، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، تعداد دانه در بوته، وزن هزار دانه، شاخص برداشت و عملکرد دانه تعیین گردید. یافته ها نتایج نشان داد که اثر نیتروژن بر طول بوته و ارتفاع اولین غلاف در سطح پنج درصد و بر ارتفاع اولین شاخه، تعداد شاخه در بوته، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، تعداد دانه در بوته، وزن هزار دانه، شاخص برداشت و عملکرد دانه در سطح یک درصد معنی دار شد. اثر کود مگافول بر تعداد دانه در غلاف و وزن هزار دانه در سطح پنج درصد و بر تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته، شاخص برداشت و عملکرد دانه در سطح یک درصد معنی دار بود. بیشترین طول بوته (63/63 سانتی متر)، ارتفاع اولین شاخه از سطح زمین (14/34 میلی متر)، ارتفاع اولین غلاف از سطح زمین (95/8 سانتی متر)، تعداد شاخه در بوته (98/3 عدد)، تعداد غلاف در بوته (62/27 عدد)، تعداد دانه در غلاف (31/5 عدد)، تعداد دانه در بوته (4/148 عدد)، وزن هزار دانه (84/43 گرم)، شاخص برداشت (3/25%) و عملکرد دانه (4/820 کیلوگرم در هکتار) به تیمار مصرف 150 کیلوگرم نیتروژن در هکتار تعلق داشت. حداقل مقدار صفات فوق از تیمار عدم مصرف نیتروژن حاصل شد. با مصرف دو لیتر در هکتار مگافول بیشترین تعداد غلاف در بوته (48/26 عدد)، تعداد دانه در غلاف (23/5 عدد)، تعداد دانه در بوته (2/141 عدد)، وزن هزار دانه (02/43 گرم)، شاخص برداشت (54/25%) و عملکرد دانه (4/755 کیلوگرم در هکتار) حاصل شد. نتیجه گیری مصرف نیتروژن و مگافول شرایط بهتری را برای رشد و تولید گیاه ماش فراهم کرد از اینرو بیشترین مقدار صفات مورد بررسی از مصرف مقدار بالای این دو کود به دست آمد. حداقل مقدار صفات نیز از تیمار عدم مصرف نیتروژن و همچنین عدم مصرف مگافول حاصل شد.

سابقه و هدف: جو (Hordeum vulgare L. ) پس از گندم، برنج و ذرت یکی از مهم ترین گیاهان خانواده غلات است. جو بعد از گندم، دومین گیاه زراعی مهم ایران از نظر ارزش زراعی و تغذیه ای به شمار می رود. هدف از این تحقیق، ارزیابی و انتخاب لاین های برتر با عملکرد بالا، زودرس و مقاوم به خوابیدگی در مناطق گرم جنوب و شمال کشور با استفاده از شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده آل (SIIG) بود. مواد و روش ها: به منظور گزینش لاین های خالص جو با عملکرد بالا و خصوصیات زراعی مطلوب در مناطق گرم جنوب و شمال کشور، تعداد 108 لاین خالص در قالب طرح بدون تکرار آگمنت همراه با چهار شاهد (نوروز/صحرا، اکسین، نوبهار و WB-96-19) در مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس (ایستگاه داراب)، خوزستان (اهواز)، سیستان (زابل) و گلستان (ایستگاه گنبد) طی سال زراعی 99-1398 ارزیابی شدند. یافته ها: نتایج تجزیه حداکثر درست نمایی محدود شده (REML) نشان داد که میزان وراثت پذیری عملکرد دانه در گنبد، اهواز، داراب و زابل به ترتیب 993/0، 258/0، 498/0 و 063/0 بود. نتایج تجزیه همبستگی نشان داد که همبستگی مثبت و معنی داری بین شاخص SIIG و ارتفاع بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه در همه مناطق وجود دارد. شاخص SIIG نشان داد که تعداد 21، 28، 16 و 5 لاین به ترتیب در داراب، اهواز، زابل و گنبد با مقدار شاخص SIIG بالا ( 9/0-6/0) جزء لاین های برتر بودند. براساس نتایج میانگین شاخص SIIGلاین های شماره ی 68، 102، 44، 66، 13، 47، 16، 34، 46، 99، 25، 65 و 35 به ترتیب با مقدار SIIG بالاتر از 500/0 در سه منطقه از چهار منطقه مورد بررسی، جزء لاین های برتر بودند. به منظور بررسی کارایی شاخص SIIG در انتخاب بهترین لاین ها از نظر عملکرد دانه، وزن هزار دانه، ارتفاع بوته و زودرسی، لاین های مورد بررسی براساس شاخص SIIG در مناطق مختلف گروه بندی شدند. لاین ها به ترتیب در داراب، اهواز، گنبد و زابل در 6، 7، 8 و 7 گروه دسته بندی شدند. نتیچه گیری: براساس نتایج میانگین شاخص SIIG در همه مناطق، 16 لاین با بیشترین مقدار میانگین شاخص SIIG جزء لاین های برتر در بیشتر مناطق بودند. بنابراین لاین های منتخب در هر منطقه را می توان برای آزمایشات در آن منطقه توصیه کرد و لاین هایی که در مجموع بیشتر مناطق حائز بیشترین مقدار SIIG بودند به عنوان لاین هایی که دامنه متنوع کشت را دارند برای انجام آزمایشات تکمیلی در همه مناطق در سال های بعدی معرفی کرد.