پژوهش های کاربردی در گیاهپزشکی
سال:1401 | دوره:11 | شماره:1 |تعداد مقالات:9

بیماری های برگی از مهمترین بیماری های جو در دنیا به شمار می روند و باعث ایجاد خسارت اقتصادی در مناطق کشت و پرورش این محصول می شوند. تحقیق حاضر با هدف شناسایی گونه های Pyrenophora، Bipolaris، Curvularia و Exserohilum مرتبط با بیماری های لکه برگی جو در استان آذربایجان شرقی با استفاده از مفهوم تلفیقی گونه انجام گرفت. در مجموع 462 جدایه قارچی از گیاهان جو دارای علایم لکه برگی طی سال های 1396-1395 جداسازی و خالص سازی گردید. براساس تلفیق داده های ریخت-شناختی با داده های توالی ناحیه ITS-rDNA و ژن گلیسرآلدهید-3-فسفات دهیدروژناز (gpdh) تنوع قابل توجهی در گونه های قارچی مرتبط با بیماری های لکه برگی جو مشاهده گردید. در این تحقیق گونه های Pyrenophora graminea، P. teres، Bipolaris sorokiniana، B. salkadehensis، Curvularia inaequalis، C. spicifera، C. nicotiae وExserohilum rostratum شناسایی گردیدند. دو گونه P. graminea وP. teres به ترتیب با فراوانی 4/68 و 54/25 درصد، به عنوان گونه های قارچی غالب مرتبط با بیماری های لکه برگی جو بودند. با شناسایی گونه های قارچی مرتبط با این بیماری ها، اعمال راهکارهای مناسب برای مدیریت آنها در این منطقه امکانپذیر خواهد شد.

سم شناسی دموگرافیک بهترین روش جهت ارزیابی اثرات کلی آفت کش ها روی یک جمعیت دشمن طبیعی آفت است. در این پژوهش، اثرات کشنده و زیرکشنده حشره کش های ایمیداکلوپرید، پای متروزین و دایابون®, روی جمعیت جنسی زنبور Lysiphlebus fabarum در مراحل لاروی، شفیرگی و بالغ پارازیتوئید، در شرایط آزمایشگاهی مورد بررسی قرار گرفت. سمیت حشره کش ها روی مراحل نابالغ پارازیتوئید با روش غوطه ور سازی برگ های حاوی شته های Aphis fabaeپارازیته شده، ارزیابی شد. حشره-کش ها درصد ظهور حشرات کامل زنبور از شته های پارازیته تیمار شده (حاوی مرحله لاروی پارازیتوئید) با غلظت توصیه شده مزرعه ای را کاهش دادند. ایمیداکلوپرید سمیت بیشتری روی مرحله شفیرگی پارازیتوئید نسبت به دایابون و پای متروزین داشت. سمیت ایمیداکلوپرید روی حشرات کامل به طور معنی داری بیشتر از پای متروزین بود. دایابون®,فاقد اثر باقیمانده روی حشرات کامل بود. برای بررسی اثر زیرکشنده سه حشره کش روی پراسنجه های جدول زندگی L. fabarum، غلظت هایی که 25 درصد تلفات ایجاد کردند، برای تیمارهای مراحل لاروی و بالغ و غلظت توصیه شده مزرعه ای برای تیمار مرحله شفیرگی استفاده شدند. طول عمر، باروری، طول دوره تخمریزی، نسبت جنسی و برخی پراسنجه های جدول زندگی (r، λ, ، R0) پارازیتوئیدهای تیمار شده با ایمیداکلوپرید در مراحل لاروی، شفیرگی و بالغ نسبت به سایر حشره کش ها به طور منفی و معنی داری تحت تاثیر قرار گرفت. مقادیر نرخ ذاتی رشد جمعیت (r) در تیمار ایمیداکلوپرید 01/0 ±,2035/0، 01/0 ±,2240/0 و 01/0 ±,2273/0 (روز-1) و در شاهد 01/0 ±,2635/0، 01/0 ±,2759/0 و 01/0 ±,2687/0 (روز-1) به ترتیب در مراحل لاروی، شفیرگی و بالغ پارازیتوئید بود. طبق نتایج به دست آمده، حشره کش های پای متروزین و دایابون®,می توانند درتلفیق با زنبور L. fabarum برای کنترل شته A. fabae مورد استفاده قرار گیرند.

بیماری سفیدک داخلی ناشی از قارچ Perenospora destructor یکی از بیماری های مهم پیاز است. در این تحقیق کارآیی قارچ کش پولتیگ لیا بردولز (مخلوط بردو WG 20 %) به میزان سه، چهار و پنج کیلو گرم در هکتار و قارچ کش اینفینیتوSC 687. 5 (فلوپیکولید+پروباموکارپ) به میزان دو لیتر در هکتار و شاهد (بدون قارچ کش) برای کنترل این بیماری در آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با شش تیمار در چهار تکرار در دو منطقه جیرفت و بهبهان ارزیابی شد. نتایج آزمایش در هر دومنطقه نشان داد که قارچ کش پولتیگ لیا در تمامی دوزهای مورد استفاده از نظر تاثیر در کاهش شدت بیماری تفاوت معنی داری با شاهد دارد. بیشترین تاثیر مربوط به پولتیگ لیا پنج کیلوگرم در هکتار و به میزان 5/63 درصد بود. اثربخشی قارچ کش اینفینیتو در دو منطقه بهبهان و جیرفت به ترتیب 97/61 و 22/53 درصد محاسبه شد. مقایسه سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری نشان داد که در تیمار شاهد با آب پاشی، این شاخص در بهبهان و جیرفت به ترتیب 4/21 و 1/20 واحد بر روز و درتیمار شاهد بدون آب، این شاخص 4/20 و 9/16 واحد بر روز بود که بیانگر نقش رطوبت آزاد در افزایش شدت بیماری است. در تیمار قارچ کش پولتیگ لیا پنج کیلوگرم در هکتار، شاخص سطح زیرمنحنی پیشرفت بیماری در بهبهان و جیرفت به ترتیب 6/9 و 10 بود که نشان دهنده تاثیر قارچ کش در کاهش این شاخص است. بنابراین تیمار مذکور به میزان مصرف چهار کیلوگرم در هکتار برای کنترل این بیماری توصیه می گردد.

کنه قرمز مرکبات، Panonychus citri یک گونه مهم آفت گیاهی در مناطق پرورش مرکبات جهان است. به علت استفاده از آفت-کش های شیمیایی با طیف اثر وسیع علیه این آفت و آفات دیگر در مناطق مرکبات کاری، P. citri تبدیل به یک آفت جدی در باغ های مرکبات از جمله باغ های مرکبات شمال کشور شده است. در این تحقیق اثرات کنه کشی و زیرکشندگی ترکیب دی فلوویدازین روی مراحل مختلف زندگی کنه قرمز مرکبات مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که دی فلوویدازین روی مراحل تخم، لارو و دئوتونمف کنه قرمز مرکبات سمیت بالایی داشت. اثرات زیرکشندگی دی فلوویدازین روی پارامترهای جدول زندگی کنه قرمز مرکبات بررسی شد و نتایج کاهش معنی دار میانگین طول نسل، طول عمر افراد بالغ، دوره تخم ریزی و باروری را نشان داد. نرخ خالص تولیدمثل (R0) به ترتیب برای شاهد و تیمار دی فلوویدازین 2/11 و 62/1 نتاج به ازای هر کنه ماده به دست آمد. نرخ ذاتی (r) و متناهی (λ, ) افزایش برای شاهد به ترتیب 133/0 و 142/1 بر روز و برای تیمار LC30 دی فلوویدازین به ترتیب 033/0 و 034/1 بر روز بود. به طور کلی غلظت زیرکشنده دی فلوویدازین روی همه پارامترهای رشد جمعیت در دئوتونمف های تیمار شده اثر کنترل کنندگی داشت. در مجموع، نتایج نشان دهنده اثرات کشندگی و زیرکشندگی دی فلوویدازین روی کنه قرمز مرکبات بوده و می توان این ترکیبات را در قالب برنامه مدیریت مقاومت برای کنترل این کنه به کار برد.

قارچ های بیماری زا و غیربیماریزای موجود در بدن حشرات می توانند روی زیست شناسی و جمعیت آن ها اثر بگذارند. در طول سال های 1397-1396 با هدف شناسایی قارچ های همراه حشرات، مراحل زیستی شامل لارو، شفیره و حشرات کامل (زنده یا مرده و سالم) از زیستگاه های متنوع در استان های خوزستان و گلستان جمع آوری و قارچ های همراه آن بعد از ضدغفونی سطحی جداسازی شدند. در این بررسی، 13 جدایه متنوع انتخاب (بر اساس ریخت شناسی اولیه) و بر اساس ویژگی های ریخت شناختی و مولکولی تشخیص داده شدند. برای تشخیص مولکولی، توالی های ITS-nrDNA، tef1α, ، tub2و gapdh در جایی که نیاز بود، بدست آمد. بر این اساس 12 گونه شامل Auxarthron kuehnii، Biscogniauxia sp.، Cladosporium halotolerans، Curvularia mosaddeghii، Fusarium brachygibbosum، Lasiodiplodia mediterranea، Metarhizium brunneum، Nigrospora gorlenkoana، N. oryzae، N. osmanthi، Petriella guttulata و Phascolomyces articulosus شناسایی شدند. در این مطالعه، جنس های Auxarthron (A. kuehnii) و Phascolomyces (P. articulosus) و گونه های L. mediterranea، N. gorlenkoana و N. osmanthi برای اولین بار از ایران گزارش می شوند.

پرایمینگ بذر موجب بهبود جوانه زنی و مولفه های رشدی گیاهچه ها تحت شرایط تنش های زنده و غیرزنده می شود. هدف از این پژوهش مقایسه تأثیر پرایمینگ بذر با قارچ کش های شیمیایی و جدایه های قارچ Trichoderma harzianum روی شاخص های جوانه زنی و بنیه توده بومی زیره سبز می باشد. همچنین میزان فعالیت و بیان آنزیم فنیل آلانین آمونیالیاز به عنوان نشانگرهای اصلی مسیر انتقال سیگنال فنیل پروپانوئید و تجمع متابولیت های ثانویه فنلی ارزیابی می شود. نتایج غلظت های مؤثر بازدارندگی نشان داد که کمترین مقادیر حداقل غلظت های مهارکنندگی و کشندگی قارچکش های شیمیایی علیه Fusarium oxysporum به ترتیب مربوط به قارچ کش ایپرودیون-کاربندازیم (Rovral-TS®, )، کاربندازیم (Bavistin®, ) و کاربوکسین تیرام (Vitavax thiram®, ) بود. نتایج همچنین نشان داد که جدایه های قارچ T. harzianum دارای فعالیت قارچ ایستایی علیه F. oxysporum بوده و فاقد فعالیت قارچ کشی می باشند. نتایج بررسی مکانیسم های بیوشیمیایی نشان داد که میزان محتوای پروتئینی و تجمع ترکیبات فنلی و فلاونوئیدی در گیاهچه های حاصل از بذور پرایم شده در مقایسه با شاهد سالم به طور معنی داری افزایش یافت. رابطه معنی داری بین بیان ژن و فعالیت آنزیم فنیل آلانین آمونیالیاز با ترکیبات فنلی و فلاونوئیدی مشاهده شد. نتایج نشان داد که جدایه های قارچ T. harzianumو قارچکش های شیمیایی سبب فعال شدن سیستم آنتی اکسیدانی گیاه شده و از طریق افزایش محتوای پروتئینی و القای بیان ژن فنیل آلانین آمونیالیاز منجر به تولید و انباشت متابولیت های ثانویه فنلی در زیره سبز می شوند. یافته های این پژوهش نشان داد که پرایمینگ بذر به ویژه با جدایه های T. harzianum ضمن بهبود کیفیت بذر و سلامت گیاهچه موجب افزایش میزان تولید و انباشت متابولیت های ثانویه فنلی می شود.

بیماری برق زدگی نخود ناشی از قارچAscochyta rabiei در سراسر جهان سبب کاهش عملکرد و کیفیت نخود (Cicer arietinum) می شود. در این پژوهش، پتانسیل بیوکنترلی 12 سویه باکتری پروبیوتیک از جنس های Alcaligenes، Arthrobacter، Bacillus، Delftia، Lysinibacillus، Pseudomonas و Stenotrophomonas علیه A. rabiei بررسی گردید. در آزمون های کشت متقابل و تولید ترکیبات فرار، همه باکتری­, های پروبیوتیک (به جز یک جدایه باسیلوس) اثر بازدارندگی معنی داری بر رشد میسلیوم بیمارگر داشتند. بیشترین بازدارندگی در آزمون کشت متقابل توسط Bacillus subtilis BS )57. 84 درصد) و در آزمون ترکیبات فرار توسط Alcaligenes faecalis 1624 (72. 5 درصد) به دست آمد. شش باکتری پروبیوتیک با بهترین نتایج بازدارندگی در آزمایشگاه انتخاب شدند و اثر بیوکنترلی بر بیماری و تحریک کنندگی رشد گیاه (وزن تر و خشک) در حضور بیمارگر با دو روش کاربرد بذری و محلول­, پاشی برگی، در گلخانه ارزیابی گردید. همه باکتری­, های پروبیوتیک منتخب در هر دو روش کاربرد، با اختلاف معنی دار نسبت به شاهد بیمار سبب کاهش شاخص بیماری و افزایش فاکتورهای رشدی نخود شدند ولی با تیمار بذری A. faecalis 1624 افزایش وزن تر اندام هوایی مشاهده نشد. تیمار برگیB. subtilis BS با اختلاف زیاد نسبت به تیمارهای دیگر، کارآمدترین سویه در کاهش شاخص بیماری (63. 80 درصد) و افزایش فاکتورهای رشدی گیاه نخود بود. بر طبق نتایج این تحقیق، کاربرد برگیB. subtilis BS پتانسیل بالایی در بیوکنترل برق زدگی و افزایش رشد نخود داشت. بنابراین، در صورت تأیید کارایی آن در مطالعات مزرعه ای، در آینده می توان از آن در مدیریت تلفیقی این بیماری استفاده نمود.

در شاخ و برگ های درختان میوه دانه دار، باکتری های اپی فیت زیادی وجود دارند که خاصیت آنتاگونیستی آنها علیه عامل بیماری آتشک (Erwinia amylovora) اثبات شده است. به منظور شناسایی، بررسی پتانسیل آنتاگونیستی و تنوع ژنتیکی باکتری های اپی فیت آنتاگونیستی همراه با درختان میوه دانه دار در استان آذربایجان غربی، از باغات سیب، گلابی و به در سه نوبت بهار، تابستان و پاییز سال 1393 نمونه برداری به عمل آمد. پس از جداسازی باکتری های اپی فیت و انجام آزمون آنتاگونیستی، شناسایی جدایه ها صورت گرفت. جدایه ها در دو گروه باکتری های گرم منفی (Pantoea agglomerans، Pseudomonas fluorescens) و گرم مثبت دسته بندی شدند. تنوع ژنوتیپی جدایه های Pantoea و Pseudomonas از مناطق مختلف با استفاده از روش Rep-PCR مورد بررسی قرار گرفت. جدایه ها با استفاده از برنامه نرم افزاری NTYsys به روش UPGMA و ضریب تشابه جاکارد مورد بررسی قرار گرفتند. تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده بر اساس نشانگر BOX1 نشان دهنده وجود 10 گروه با حداقل شباهت 75 درصد در میان جدایه های Pseudomonas و وجود 9 گروه در میان جدایه های Pantoea با حداقل شباهت 70 درصد بود. نتایج تنوع ژنتیکی بالایی را در میان سویه های آنتاگونیست اپی فیت درختان میوه دانه دار در استان آذربایجان غربی نشان داد.

سالانه بیش از 300 محموله بذری سیب زمینی در سیستم رسمی کنترل و گواهی بذر کشور با هدف کاهش عوامل بیماریزای سیستمیک و تجمعی، از نظر آلودگی به ویروس های مهم سیب زمینی مورد آزمون قرار می گیرند. در این فرآیند درستی، حساسیت، اختصاصیت و سرعت روش تشخیصی برای صدور گواهی به موقع و صحیح از اهمیت بسیاری برخوردار است. در پژوهش حاضر کارایی استفاده تلفیقی از روش کشت تک جوانه و روش های مولکولی مبتنی بر RT-PCR برای ردیابی آلودگی ویروس وای سیب-زمینی (PVY) در آزمون تعداد زیاد نمونه های بذری مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد حساسیت، دقت و حتی سرعت ارزیابی توده های بذری با روش های مبتنی بر RT-PCR در مقایسه با روش سرولوژیکی ELISA افزایش می یابد. بهره گیری از روش RT-PCR در ردیابی ویروس PVY، دارای دقت تشخیصی یک نمونه آلوده در نمونه ترکیبی حاصل از 50 بوته بوده در حالی که توانایی روش ELISA به میزان یک دهم این قابلیت بود و این روش قادر به ردیابی یک نمونه آلوده در نمونه ترکیبی حاصل از پنج نمونه انفرادی بود. همچنین به دلیل دقت بسیار بیشتر آزمون های مبتنی بر RT-PCR صدور گواهی نادرست برای طبقه بذری مشاهده نشد، حال آن که بر اساس نتایج ELISA حدود شش درصد از توده های بذری مورد آزمون به جای طبقه گواهی شده به دلیل عدم توان ردیابی غلظت کم ویروس به اشتباه در طبقه مادری گواهی شدند. بر اساس استانداردهای ملی حداکثر آلودگی مجاز به PVY در پایین ترین طبقه بذری چهار درصد است که همین موضوع قابلیت اجرایی شدن این سیستم را با هزینه های قابل قبول (حداکثر با ارزیابی پنج زیر نمونه) فراهم می آورد.