بوم شناسی جنگل های ایران
سال:1401 | دوره:10 | شماره:20 |تعداد مقالات:20

مقدمه و هدف: درخت سرخدار از سوزنی برگان بومی ایران است. این گیاه منبع اصلی داروی ضد سرطان تاکسول می باشد. تحقیقات نشان داده که سرخدار با قارچ های درون زی همزیستی دارد. این اندوفیت ها با تولید متابولیت های ثانویه ای که در اختیار میزبان خود قرار می دهند سبب افزایش دسترسی مواد غذایی، مقاومت به آفات، بیماری ها و تنش های محیطی می شوند. جداسازی و توصیف این نوع از ریزجانداران می تواند در جهت کشف گونه های جدیدی با پتانسیل تولید ترکیبات ضدمیکروبی مهم باشد. بنابراین، پژوهش حاضر به منظور بررسی تاثیر قارچ کش های سیستمیک و اثرات آنتاگونیستی قارچ های اندوفیت جداسازی شده از سرخدار علیه قارچ بیمارگر Fusarium oxysporum صورت پذیرفت. مواد و روش ها: این پژوهش در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان انجام شد. برای جداسازی اندوفیت ها از دو گروه از گیاهان استفاده شد که شامل گیاهان تیمار شده با قارچکش سیستمیک (رورال-TS و فوزتیل آلومینیوم) و شاهد بود. اعمال تیمارها به صورت محلول پاشی برگی و در سه دوره به فاصله هفت روز انجام گردید. پس از اتمام محلول پاشی، از بخش های ریشه، ساقه و برگ گیاهان آزمایشی جهت جداسازی اندوفیت استفاده شد. از اندوفیت های جداسازی شده منتخب نیز جهت تعیین درصد بازدارندگی علیه بیمارگر F. oxysporum استفاده شد. در نهایت شناسایی مولکولی سویه های منتخب و تاثیرگذار از قارچ های اندوفیت جداسازی شده انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد که تمامی قارچ های اندوفیت جداشده از گیاهان سرخدار دارای قدرت مهار رشد بیمارگر بودند. بر اساس بررسی های مولکولی، پنج سویه از قارچ های اندوفیت شناسایی شده متعلق به جنس های Fusarium، Phomopsis و Colletotrichum بودند. قارچ های شناسایی شده از نمونه های گیاهی که با قارچ کش فوزتیل آلومینیوم تیمار شدند، بیشترین تاثیر بازدارندگی را نشان دادند. از بین قارچ های شناسایی شده، قارچ Fusarium solani با 71/81 درصد مهارکنندگی، بالاترین قدرت بازدارندگی را داشت که از سرخدار تیمار شده با قارچ کش سیستمیک رورال-TS به دست آمد. کمترین میزان بازدارندگی با درصد بازداری 12/97 در قارچ اندوفیت Phomopsis sp. جداسازی شده از گیاهان شاهد حاصل شد. نتیجه گیری: با استناد به نتایج، قارچ های اندوفیت جداسازی شده از سرخدار بومی ایران، توانایی بالایی برای مقابله بیولوژیک علیه بیمارگر F. oxysporum دارند. علاوه بر این، به نظر می رسد قارچ کش های سیستمیک مورد آزمایش به صورت غیرمستقیم با همراهی قارچ های درون زی، از گیاه در برابر بیمارگرها محافظت می نمایند.

مقدمه و هدف: کمی سازی ساختار توده های جنگلی با کمی کردن اجزای مختلف آن ها به درک و فهم بهتر در جهت مدیریت اجزای مختلف اکوسیستم جنگل کمک می کند. از مهم ترین دلایل اهمیت کمی سازی ساختار می توان به مرتبط بودن ساختار جنگل با رویشگاه بسیاری از گونه های گیاهی، مدل سازی و بازسازی جنگل بر اساس ویژگی های ساختاری آن و اینکه ساختار جنگل یک منبع اطلاعاتی مهم برای پویایی جنگل، زیباشناختی و تولید چوب است، اشاره نمود. بنابراین در این پژوهش ویژگی های ساختاری دو توده مدیریت شده با شیوه های جنگل شناسی تک گزینی و تدریجی-پناهی با توده شاهد مقایسه شدند. مواد و روش ها: جهت اجرای این پژوهش، سه قطعه شامل قطعه پنج با شیوه تک گزینی، قطعه 13 با شیوه تدریجی-پناهی و قطعه ده (قطعه شاهد) در جنگل های سری الندان، در استان مازندارن انتخاب شدند. جهت مطالعه ویژگی های ساختاری توده های جنگلی از قطعه نمونه های دایره ای شکل به مساحت 1000 مترمربع استفاده شد (در قطعه تک گزینی، تدریجی پناهی و شاهد به ترتیب: 21، 14 و 25 قطعه نمونه و در کل 60 قطعه نمونه). آماربرداری به شیوه منظم-تصادفی با ابعاد شبکه 200×150 متر انجام شد. جهت بررسی وضعیت زادآوری از میکروپلات یک مترمربعی در مرکز قطعه نمونه و چهار جهت اصلی آن استفاده شد. جهت بررسی خصوصیات خاک در قطعه نمونه بزرگ در مرکز و چهار جهت اصلی قطعه نمونه، نمونه برداری به روش ترکیبی از عمق 10-0 سانتی متر انجام شد. درصد اجزای بافت خاک (شامل شن، سیلت و رس)، درصد رطوبت، وزن مخصوص ظاهری، pH، EC، درصد کربن آلی، درصد مواد آلی، درصد آهک، نیتروژن کل، فسفر قابل جذب، پتاسیم قابل جذب در آزمایشگاه اندازه گیری شد. یافته ها: نتایج نشان داد در قطعات تک گزینی، شاهد و تدریجی-پناهی میانگین تعداد درختان در هکتار 206، 209 و 358 اصله در هکتار بوده که به ترتیب حجمی معادل 428/22، 477/14 و 373/37 سیلو داشتند. میانگین درصد رطوبت، درصد کربن آلی و درصد مواد آلی موجود در قطعه تک گزینی 49/4%، 4/7% و 8/2% بود در حالی که در قطعات شاهد و تدریجی-پناهی به ترتیب 44/12% و 43/24%؛ 3/4% و 3/28% و 5/9% و 5/66% بود. میزان چگالی ظاهری موجود در توده تدریجی-پناهی 1/72 گرم بر سانتی متر مکعب بود در حالی که مقدار آن در توده های تک گزینی و شاهد به ترتیب 1/22 و 1/24 گرم بر سانتی متر مکعب بود. نتیجه گیری: به طور کلی نتایج این تحقیق نشان داد اجرای شیوه های مختلف جنگل شناسی از قبیل تدریجی-پناهی و گزینشی اثرات متفاوتی بر وضعیت ساختار، زادآوری، و ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک دارد.

مقدمه و هدف: تنوع زیستی دارای نقش بسیار مهمی در پایداری و خود تنظیمی اکوسیستم ها می باشد و به عنوان شاخصی برای مقایسه وضعیت اکولوژیک اکوسیستم های جنگلی به کار می رود. گلسنگ ها یکی از متداول ترین اجزای تشکیل دهنده تنوع زیستی در جامعه جنگلی می باشند. بالا بودن تنوع گلسنگ ها در یک منطقه نشان دهنده تنوع زیستی و پایداری یک اکوسیستم می باشد. یکی از مهم ترین رویکردها جهت تفسیر و ردیابی تغییرات مکانی تنوع زیستی استفاده از مدل رگرسیونی است. هدف از این مطالعه مدل سازی تنوع گونه ای گلسنگ های پوست زی می باشد. مواد و روش ها: این پژوهش در بخش 2 شوراب از طرح های جنگلداری گلبند در شهرستان نوشهر (استان مازندران) انجام گرفت. ابتدا با استفاده از جنگل گردشی و روش نمونه برداری انتخابی تعداد 54 قطعه نمونه برداشت گردید. سپس گونه های پوست زی موجود در قطعات شناسایی گردید. وقعیت مکانی کلیه قطعه های نمونه با استفاده از GPS ثبت گردید. در هر قطعه نمونه تمامی گلسنگ های پوست زی برداشت گردید. نمونه های جمع آوری شده با استفاده از منابع معتبر گلسنگ شناسی و هم چنین روش های آزمایشگاهی، شناسایی شدند. در این مطالعه برای تعیین تنوع زیستی در مرحله بعد مقدار شاخص های تنوع شانون وینر و N1 هیل و شاخص یکنواختی J پیلو برای هر یک از قطعات نمونه محاسبه گردید. سپس نقشه عوامل جغرافیایی و توپوگرافی تاثیرگذار در تنوع شامل فاصله از جاده و فاصله از آبراهه و شیب، ارتفاع، شاخص خیسی، شاخص قدرت جریان و فاکتور فرسایش پذیری تهیه گردید. از روش های رگرسیون وزن دار جغرافیایی و حداقل مربعات معمولی برای مدل سازی استفاده شد. یافته ها: در این مطالعه 17 گونه گلسنگ که متعلق به 14 جنس و 11 خانواده بود شناسایی شد. نتایج نشان داد رگرسیون وزن دار جغرافیایی برای شاخص های شانون وینر و N1 هیل و J پیلو براساس مقادیر ضریب تبیین و معیار اطلاعاتی آکایکه اصلاح شده نسبت به رگرسیون حداقل مربعات معمولی دارای نتایج بهتری بود. مقدار تنوع گلسنگ بر اساس شاخص شانون-وینر و N1 هیل به ترتیب با دامنه ای از 1/24 تا 2/98 و 2/06 تا 6/99 و میزان شاخص یکنواختی J پیلو 0/205 تا 0/830 محاسبه گردید. همچنین همچنین نتایج مربوط به شاخص مورانI نشان داد که همبستگی مکانی در گلسنگ های پوست زی معنی دار و الگوی پراکنش آنها خوشه ای است. نتیجه گیری: در مجموع نتایج این مطالعه نشان داد روش رگرسیون وزن دار جغرافیایی دارای قابلیت نسبتا مناسبی در مدل سازی تنوع مکانی گونه های گلسنگ پوست زی در توده های جنگلی می باشد. از این مدل رگرسیونی می توان در مدلسازی تنوع گلسنگ استفاده نمود.

مقدمه و هدف: در میان بوم سازگان های متنوع در روی خشکی های زمین، بوم سازگان جنگل با میزبانی مجموعه ای از فرآیندهای پیچیده اکولوژیکی باعث شکل گیری و جریان مستمر کارکردها و خدماتی می شوند که به اشکال مستقیم و غیرمستقیم در حیات اقتصادی و یا معاش انسانی نقش آفرین هستند، که حفظ و نگهداری آن باید هدف اساسی فعالیت های انسان قرار گیرد. کارکردهای بوم سازگان جنگل بر اساس متداولترین و جامعترین طبقه بندی کالاها و خدمات بوم سازگان به چهار طبقه کارکرد تنظیمی، کارکرد اطلاعاتی، کارکرد تولیدی و کارکرد زیستگاهی تقسیم می شوند. این کارکردها و خدمات رایگان نیستند و ارزش و بهای اقتصادی نهفته ای دارند. در صورتیکه این خدمات رایگان تلقی شوند بوم سازگان جنگلی مورد بهره برداری بی رویه قرارمی گیرند. مواد و روش ها: بوم سازگان جنگل بعنوان یک منبع طبیعی ارزشمند، کارکردها و خدمات مختلفی را برای بشر فراهم می کند که بررسی نقش و اهمیت آنها از اهداف این پژوهش است. به منظور نیل به این هدف تکنیک های تصمیم گیری چند معیاره شامل تحلیل نسبت ارزیابی وزن دهی تدریجی (SWARA) به منظور محاسبه وزن کارکردهای بوم سازگان جنگل، مدل مجموع ساده وزین (SAW)، ارزیابی نسبت جمعی (ARAS) و تکنیک ترجیحات بر اساس مشابهت به راه حل ایده آل (TOPSIS) برای اولویت بندی کارکردها استفاده شده است. در این مطالعه داده های پژوهش به صورت پیمایش میدانی، نمونه گیری تصادفی و با تکمیل پرسشنامه توسط 150 خانوار بومی حاشیه بوم سازگان جنگلی شیاده و دیوا در شهرستان بابل استان مازندران استخراج گردید تا نمایان شود کدام یک از کارکردهای بوم سازگان جنگلی شامل کارکردهای تنظیمی، زیستگاهی، تولیدی و اطلاعاتی دارای اهمیت بیشتری برای جوامع بومی منطقه می باشد. یافته ها: تجزیه و تحلیل یافته های وزن دهی کارکردهای بوم سازگان جنگلی شیاده و دیوا با استفاده از تکنیک SWARA نشان داد که کارکردهای تنظیمی، اطلاعاتی، زیستگاهی و تولیدی به ترتیب با کسب وزن ه ای 0/4623، 0/2211، 0/1685 و 0/1481 بیشترین وزن را به خود اختصاص داده اند. نتیجه گیری: براساس نتایج بدست آمده از اولویت بندی کارکردهای بوم سازگان جنگلی منطقه با مدل های SAW، ARASو TOPSIS کارکردهای تنظیمی و اطلاعاتی در اولویت بالاتری نسبت به سایر کارکردها قرار گرفتند. پیشنهاد می شود با توجه به اهمیت حفظ جنگل های این منطقه برنامه ریزی مناسب تر و تحقیقات بیشتر توسط سازمان های ذیربط جهت حفاظت بوم سازگان جنگلی آن صورت پذیرد.

مقدمه و هدف: بررسی همه جانبه تغییرات پوشش گیاهی مستلزم در نظر گرفتن تمام عوامل موثر و مداخله گر در اکوسیستم است. جنگل های زاگرس به عنوان یکی از مهمترین بوم سازگان های جنگلی ایران از پوشش گیاهی(درختان، درختچه ها و گونه های علفی) متنوعی برخوردار می باشد. شناسایی دقیق پوشش گیاهی و آگاهی از نقش بوم شناختی آنها می تواند در حفاظت منابع طبیعی و توسعه پایدار کمک شایانی نماید. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات پوشش گیاهی علفی در جنگل های هشتاد پهلو در استان لرستان انجام گرفت. مواد و روش ها: بدین منظور پس از تیپ بندی فیزیونومیک منطقه، تعداد 21 قطعه نمونه چند اندازه ای اصلاح شده ویتاکر به صورت تصادفی در تیپ رویشی بلوط ایرانی خالص، تیپ آمیخته بلوط-کیکم، تیپ آمیخته دافنه، گون و راناس و تیپ مراتع بالادست (گونه های علفی و مرتعی) پیاده گردید. در قطعات نمونه 250 متر مربعی(10×25) ابعاد تاج پوشش تمامی درختان، عوامل فیزیوگرافی از جمله درصد و جهت شیب و ارتفاع از سطح دریا اندازه گیری و نمونه های مرکب خاک نیز از عمق 30-0 سانتی متری برداشت شد. همچنین در ریز قطعات نمونه 0/25 متر مربعی (1×0/25) نیز حضور و درصد پوشش گونه های علفی ثبت گردید. پس از اندازه گیری شاخص های تنوع گیاهی از جمله شاخص مارگالف، منهینیک و شانون وینر و اندازه گیری برخی از مشخصه های فیزیکی و شیمیایی خاک در آزمایشگاه، مهمترین عوامل محیطی موثر بر شاخص های تنوع در تیپ های مختلف رویشی با استفاده از تجزیه مولفه های اصلی (PCA) بررسی شد. یافته ها: طبق نتایج اختلاف معنی داری در مقادیر شاخص های غنای گونه ای مارگالف و منهینیک، جهت، شیب، ارتفاع از سطح دریا و درصد تاج پوشش درختان بین تیپ های مختلف مشاهده شد (0/05

مقدمه و هدف: چرای بی رویه، رعایت نکردن تعادل دام و مرتع و ورود زودهنگام دام به جنگل ها و مراتع از عوامل اصلی تخریب جنگل ها و مراتع هستند که موجب تغییرات در ترکیب، ساختار و تنوع گونه ای می شوند. در این مطالعه تغییرات در ترکیب، ساختار و تنوع گونه ای تحت تاثیر قرق و شدت های مختلف چرای دام یک سال پس از چرای دام در جنگل های مخروبه سرخلج کنگاور و در سه منطقه قرق، منطقه تحت چرای متوسط و شدید بررسی شد. مواد و روش ها: نمونه برداری از پوشش گیاهی (علفی و درختچه ایی و درختی) در مسیر ترانسکت های 100 متری با 90 پلات دو مترمربعی به روش براون-بلانکه با ثبت درصد تاج پوشش گونه های گیاهی انجام شد. با توجه به ییلاقی بودن منطقه، نمونه گیری بانک بذر در آذرماه 1398 و پیش از آغاز رویش بذرهای موجود در خاک انجام گرفت. پس از بازدید از مراتع مشجر سرخلج، سه منطقه با قابلیت تفکیکی که تمام خصوصیات و شرایط بوم شناختی مثل توپوگرافی (شیب، جهت، ارتفاع)، نوع خاک و مقدار بارندگی شبیه به هم بوده و تنها در فاکتور شدت چرا با هم اختلاف داشتند، مشخص گردید. فاصله مناطق مورد مطالعه از یکدیگر 500 متر بود. این مناطق سپس تحت شرایط چرای دام متوسط و شدید قرار گرفتند و قسمتی هم بدون چرا به عنوان شاهد در نظر گرفته شد، نمونه برداری از بانک بذر خاک در هر پلات در دو عمق 5-0 و 10-5 سانتی متری در مناطق مورد مطالعه انجام گرفت. ترکیب و مقدار بانک بذر نیز به روش جوانه زنی در گلخانه تعیین گردید. یافته ها: نتایج نشان داد چرای متوسط و شدید دام باعث تغییر نوع گونه ای در منطقه گردیده به طوری که با افزایش شدت چرا، گونه های کریپتوفیت و تروفیت کاهش داشته و گونه های همی کریپتوفیت، فانروفیت و کامفیت در منطقه افزایش یافت. همچنین شاخص های تنوع پوشش گیاهی و بانک بذر در منطقه چرای شدید نسبت به منطقه قرق به شدت کمتر بود در حالی که شاخص های تنوع زیستی در منطقه چرای متوسط نسبت به چرای شدید از مقادیر بالاتری برخوردار بودند. نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که عملیات قرق یک ساله می تواند باعث افزایش تنوع پوشش گیاهی گردد و در صورت عدم امکان قرق به دلیل نیاز مبرم دامداران و مرتعداران روستایی و عشایری به علوفه مراتع و غیر ممکن بودن قرق مرتع در عرصه های خیلی وسیع، چرای سبک می تواند از اولویت بیشتری برخوردار باشد.

مقدمه و هدف: تنفس میکربی و زی توده میکروبی کربن خاک دو شاخص مهم زیستی برای ارزیابی کیفیت رویشگاه هستند که می توان به کمک آن ها سلامت اکوسیستم را تعیین کرد. هدف از این پژوهش بررسی تغییر فعالیت های میکروبی خاک در توده های جنگلی با ساختار متفاوت در استان کردستان است. مواد و روش ها: چهار قطعه نمونه یک هکتاری مربعی شکل با ابعاد 100×100 متر در شهرستان های بانه (دو قطعه نمونه)، مریوان و سروآباد انتخاب شدند و پارامترهای کمی و ساختاری جنگل در این توده ها برداشت شد. برای بررسی تغییرات فعالیت های میکروبی خاک در هر قطعه نمونه، در مردادماه سال 1398، 7 نمونه خاک از عمق 10-0 سانتی متری برداشت شد (درمجموع، 28 نمونه). در این پژوهش فعالیت های میکروبی شامل تنفس پایه، تنفس برانگیخته، پتانسیل نیتریفیکاسیون و زی توده میکروبی کربن در چهار قطعه نمونه مورد پژوهش مقایسه شدند. از آزمون تجزیه واریانس یک طرفه و دانکن برای بررسی معنی دار بودن اختلاف مشخصه های میکروبی خاک بین چهار منطقه مورد مطالعه استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که بین پارامترهای تنفس پایه، تنفس برانگیخته و زی توده میکروبی کربن خاک بین چهار توده مورد مطالعه اختلاف معنی دار وجود داشت، اما از نظر پتانسیل نیتریفیکاسیون اختلاف معنی داری مشاهده نشد. همچنین، برای پارامترهای تنفس پایه، تنفس برانگیخته، پتانسیل نیتریفیکاسیون و زی توده میکروبی کربن به ترتیب رویشگله های بلوه با 2/45 (میلی گرم دی اکسید کربن در هر گرم وزن خشک خاک)، رویشگاه بلوه با 48/21(میلی گرم دی اکسید کربن در 100 گرم وزن خشک خاک)، رویشگاه دوله ناو با 280/9 (میکروگرم نیتروژن در هر گرم وزن خشک خاک) و رویشگاه سارکی با 5/35 (میلی گرم کربن در 100 گرم خاک) دارای بیشترین میانگین بودند. بنابراین از نظر پارامتر پتانسیل نیتریفیکاسیون رویشگاه دوله ناو (با ساختار شاخه زاد همسال کم قطر) دارای برتری بود و بیشترین مقادیر تنفس پایه و برانگیخته در رویشگاه بلوه (با ساختار شاخه زاد ناهمسال نامنظم دواشکوبه) مشاهده شد. نتیجه گیری: نتایج کلی نشان داد که ساختار جنگل بر مشخصه های میکروبی خاک (تنفس پایه، تنفس برانگیخته و زی توده میکروبی کربن) تاثیر دارد. برای مدیریت پایدار جنگل پیشنهاد می شود که در پایش های دوره ای جنگل اقدام به بررسی فعالیت های میکروبی خاک شود و با توجه به تاثیر مثبت زی توده میکروبی کربن بر جنگل، در رویشگاه های سارکی و بلوه (که دارای کمترین میانگین دو پارامتر مذکور هستند) اقدام به احیاء و توسعه جنگل با گونه های بومی شود.

مقدمه و هدف: خشک دارها از مولفه های میراث های ساختاری توده های جنگلی طبیعی هستند که در شناخت مراحل تحولی نقش مهمی دارند. توجه مطالعه حاضر بر روی کمی سازی وضعیت خشک دارها در توده های راش شرقی به عنوان یکی از مولفه های مهم ساختاری در فرآیندهای پویایی و تحولی در جنگل های شمال ایران است. مواد و روش ها: برای انجام بررسی وضعیت خشک دارها به عنوان یکی از اجزای ساختاری در تعیین مراحل پویایی این پژوهش در قطعه 326 بخش گرازبن که به عنوان پارسل شاهد است مورد مطالعه قرار گرفت. تعداد 25 قطعه نمونه یک هکتاری انتخاب شد و خشک دارهای موجود در آنها به روش آماربرداری صد در صد مورد اندازه گیری قرار گرفت. در این بررسی خشک دارهای سرپا با قطر بیشتر از 7/5 سانتی متر که به صورت سر پا خشک شده یا تنه های با ارتفاع بیشتر از 1/3 متر داشتند، بررسی شدند. بررسی معنی داری پس از نرمال سازی با آزمون کولموگروف-اسمیرنوف، با استفاده از آزمون ANOVA برای صفاتی از قبیل ارتفاع خشک دارها، ارتفاع خشک دارهای سرپا، طول خشک دارهای افتاده، تعداد خشک دار در طبقات قطری و شکل ظاهری انجام شد. یافته ها: فراوانی خشک دارهای گونه راش در مراحل تحولی آشفتگی و ایجاد میراث، پیش جنگل، بسته شدن تاج پوشش، جنگل بالغ و جنگل کهن سال به ترتیب 2/%23، 85/%16، 6/%7، 6/%16 و 35/8 % است. بیشترین حجم خشک دارها مربوط به مرحله آشفتگی و ایجاد میراث و کمترین آن مربوط به بسته شدن تاج پوشش می باشد (به ترتیب 162/75 و 7/45 مترمکعب). همچنین، بیشترین میانگین حجم خشک دارها در درجه های پوسیدگی 1، 2، 3 و 4 به ترتیب 69/35، 60/08، 25 و 17/9 مترمکعب مربوط به مراحل تحولی آشفتگی و ایجاد میراث، آشفتگی و ایجاد میراث، کهن سال و کهن سال می باشد. نتایج آزمون های معنی داری نشان دهنده معنی دار بودن اختلاف میانگین ها در عوامل حجم خشک دارها، حجم سرپا و افتاده ی آن ها و شکل خشک دارها از نظر ظاهری است. نتیجه گیری: از نظر کاربردی با آگاهی از مقدار خشک دارها در هر مرحله تحولی و موارد مربوط به آن دیدگاه هایی به منظور مدیریت بهینه بوم سازگان های جنگلی و دخالت های مدیریتی از قبیل نحوه عملیات جنگل شناسی، بهره برداری و بازرویی جنگل فراهم می گردد.

مقدمه و هدف: تنوع زیستی به عنوان یک شاخص مهم در بررسی سلامت و پایداری اکوسیستم های طبیعی مورد توجه است. این پژوهش با هدف بررسی تنوع گونه ای و عملکردی پوشش علفی در جنگل های زاگرس شمالی انجام گرفت. مواد و روش ها: جهت انجام این تحقیق، 32 قطعه نمونه از مناطق کمتر دست خورده و 30 قطعه نمونه از مناطق گلازنی شده در جنگلهای شهرستان بانه در اندازه ی 300 مترمربعی با استفاده از روش «سطح حداقل» برداشت شد. برخی از ویژگی های عملکردی گیاهان شامل وزن خشک برگ، سطح ویژه برگ، فرم زیستی، کورولوژی، ارتفاع کل گیاه و سیستم ریشه ای مورد بررسی قرار گرفت. از مرکز و چهار گوشه قطعات نمونه در عمق صفر تا 10 سانتی متر نمونه های خاک برداشت و خصوصیات شیمیایی و فیزیکی آنها بررسی شد. در آنالیز انتخاب رو به جلو، چهار متغیر محیطی از قبیل مقدار پتاسیم، درصد شن، درصد بیرون زدگی سنگی و جهت جغرافیایی انتخاب شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که دو گروه قبرستان و گلاجار، بر اساس ترکیب گونه ای به خوبی از همدیگر قابل تفکیک هستند. ارزیابی تاثیر متغیرهای محیطی و خاک بر شاخص تنوع گونه ای و تنوع عملکردی بر اساس آنالیز گرادیان مستقیم (RDA)، نشان داد که یکنواختی عملکردی با شاخص برآورد یکنواختی تفاوت چشمگیری دارد. نتایج رسته بندی متمایز بودن گلاجار و مناطق کمتر دست خورده رابه عنوان دو گروه مجزا به خوبی نشان داد. مقدار پتاسیم خاک و درصد شن در گلاجارها کمتر ولی میزان بیرون زدگی سنگ بستر بیشتر بود. نتیجه گیری: به طور کلی می توان گفت که تراکم، تنوع گونه ای و عملکردی پوشش گیاهی در گلاجار ها نسبت به مناطق کمتر دست خورده کمتر بوده است. با توجه به اینکه در مناطق گلازنی شده تنوع گونه ای کمتر از مناطق کمتر دست خورده است پیشنهاد می شود جنگل های کمتر دست خورده به عنوان یک الگوی مدیریتی مد نظر قرار بگیرند.

مقدمه و هدف: یکی از معضلات زیست محیطی جنگل های زاگرس طی چند سال اخیر بروز پدیده زوال درختان بلوط است که به شکل خشکیدگی در آن ها نمود یافته است. این موضوع در جنگل های زاگرس یک پدیده چندبعدی، پیچیده و ملی است. مواد و روش ها: در این پژوهش تاثیر شدت خشکیدگی تاجی درختان بلوط ایرانی بر خصوصیات برگ و بذر در منطقه جنگلی دچار خشکیدگی ویله در استان کرمانشاه طی سال های 1400-1398 پایش شد. نمونه گیری از برگ درختان طی سه سال متوالی در فصول بهار و تابستان، از پنج درخت ثابت در هر طبقه زوال، 20 برگ (هر جهت تاج 5 برگ) به طور تصادفی انجام و نمونه ها برای اندازه گیری سطح برگ، وزن تر و خشک برگ، درصد رطوبت به آزمایشگاه منتقل شدند. همچنین از همین پایه ها و از هر جهت تاج، 25 بذر جدا و ابعاد بذر، جام بذر و وزن 100 دانه تعیین شدند. تیمارهای تحقیق شامل زوال درختان در چهار سطح (سالم، سر خشکیدگی تاج، خشکیدگی تاج کمتر از 50 درصد، خشکیدگی تاج بیشتر از 50 درصد) بودند. تجزیه مرکب اطلاعات کمی در قالب طرح کاملا تصادفی و مقایسه میانگین داده ها با روش دانکن در سطح 5 درصد، برای چهار سطح خشکیدگی و سه سال مطالعه انجام شد. یافته ها: بین سطوح مختلف خشکیدگی برای وزن خشک، وزن تر و درصد رطوبت برگ و کلیه خصوصیات مربوط به بذر اختلاف معنی دار وجود دارد. اما برای متوسط مساحت برگ تفاوت معنی داری در بین سطوح مختلف خشکیدگی درختان بلوط وجود ندارد. اثر متقابل سطوح متفاوت خشکیدگی در طی سال های مطالعه نشان داد که اختلاف معنی داری برای صفات طول، قطر میانه، ضخامت جام و وزن صد دانه بذر وجود دارد. همچنین در صفت قطر دهانه جام بذر اختلاف معنی دار مشاهده می شود و در نهایت اثر متقابل سال در سطوح خشکیدگی برای صفات ارتفاع جام، قطر جام و درصد قوه نامیه معنی دار نیست. بیشترین میزان وزن خشک برگ مربوط به سطح بیشتر از 50% خشکیدگی و کمترین آن به درختان سالم اختصاص دارد که با دیگر سطوح خشکیدگی اختلاف معنی داری نشان می دهد. بیشترین میزان وزن تر برگ نیز به سطح کمتر از 50% خشکیدگی و کمترین آن به درختان سالم اختصاص دارد و با دیگر سطوح اختلاف معنی داری دارد. بیشترین درصد رطوبت برگ مربوط به درختان سالم و کمترین مقدار آن به درختان با بیش از 50 درصد خشکیدگی اختصاص دارد که با درختان سر خشکیده اختلاف معنی دار نشان نمی دهد. بیشترین میزان وزن خشک برگ مربوط به سطح بیشتر از 50% خشکیدگی و کمترین میزان آن به درختان سالم اختصاص دارد که با دیگر سطوح خشکیدگی اختلاف معنی داری در سطح 5% نشان می دهد. نتیجه گیری: به نظر می رسد خصوصیات زایشی و رویشی بلوط کاملا متاثر از طبقات مختلف خشکیدگی درختان است و همچنین شرایط متفاوت اقلیمی طی سال های مختلف نیز تاثیر معنی داری بر این خصوصیات داشته است. نتایج این بررسی نشان داد که وضعیت سلامت درخت تاثیر زیادی بر روی وزن برگ دارد به این شرح که درختان خشکیده بلوط برگ های بزرگ تر و سنگین تری نسبت به درختان سالم دارند. با افزایش میزان خشکیدگی کمیت و کیفیت بذر به شدت کاهش یافته است اما برای خصوصیات برگ تغییرات به نحوی است که درختان سعی در حفظ توان زیستی خود دارند و تا حدودی سطح فتوسنتزی خود را نگهداری می کنند. در این منطقه کاهش بارندگی و وجود آثار خشکیدگی از سال های قبل تهدید جدی برای شادابی و سلامت جنگل مورد مطالعه است.

مقدمه و هدف: جنگل های دست کاشت 264 میلیون هکتار یعنی بالغ بر 7% از کل جنگل های دنیا را در بر می گیرند و هرساله به طور میانگین 5 میلیون هکتار به این وسعت افزوده می شود. در کشور ما طبق آمار حدود 941000 هکتار جنگل های دست کاشت وجود دارد. جنگل های دست کاشت با اهداف متنوعی ایجاد می گردند و با توجه به نقشی که مناطق صنعتی در ایجاد آلاینده های جوی داشته و نیز نقشی که درختان و درختچه ها در جذب این گونه آلاینده ها دارند، یکی از اهداف ایجاد این نوع جنگل ها، جذب آلاینده های جوی و کمک به بهبود کیفیت هوا می باشد. اطراف مناطق صنعتی از جمله مناطقی هستند که بر اساس الزامات زیست محیطی ملزم به ایجاد جنگل های دست کاشت می باشند. صرف نظر از اینکه این جنگل ها با چه هدفی ایجاد شده و یا قرار است ایجاد شوند، مهمترین دغدغه، موفقیت و یا عدم موفقیت این نوع جنگل کاری ها است و آنچه در درجه اول اهمیت قرار دارد انتخاب گونه مناسب برای این مناطق است. برای هر انتخابی از جمله انتخاب گونه برای جنگل کاری نیاز است شاخص ها و معیارهایی وجود داشته باشد تا مطابق با آن شاخص ها و معیارها انتخاب انجام گردد. تحقیق حاضر به بررسی چگونگی استخراج معیارها و شاخص های مناسب برای انتخاب گونه های مناسب در جنگل کاری مناطق خشک و نیمه خشک صنعتی می پردازد. مواد و روش ها: پس از بررسی منابع و توسط کارگروه تخصصی چهار گروه معیار، ده معیار، 16 زیرمعیار و 74 شاخص برای ارزیابی و تعیین درجه و درصد اهمیت از طریق پرسشنامه دلفی در اختیار متخصصان آکادمیک و اجرایی جنگل کاری کشور قرار داده شد. یافته ها: چهار گروه معیار، نه معیار، 13 زیرمعیار و 61 شاخص برای انتخاب گونه، با توجه به درجه و درصد اهمیت آنها استخراج و رتبه بندی گردیدند. از میان گروه معیارها، گروه معیار اکولوژیک، از میان معیارها، معیار زیستی، از میان زیرمعیارها، زیرمعیار قدرت سازگاری و از میان شاخص ها، شاخص اکولوژیکی مقاومت به خشکی و شاخص مدیریتی کاهش مصرف آب بالاترین اهمیت را از نظر متخصصان برای تصمیم گیری در امر انتخاب گونه در جنگل کاری مناطق خشک و نیمه خشک صنعتی دارا بودند. نتیجه گیری: بر اساس نتایج این تحقیق شاخص هایی مثل مقاومت به خشکی، هزینه آبیاری و نگهداری، قابلیت جذب گرد و غبار و شاخص راندمان آبیاری از جمله شاخص هایی هستند که درصد و درجه اهمیت بالایی در تصمیم گیری برای انتخاب گونه برخوردار می باشند.

مقدمه و هدف: تعیین موجودی حجمی جنگل از اساسی ترین اهداف و وظایف مدیریت جنگل است، که به علت پیچیده بودن این فرایند همیشه با چالش هایی برای بخش اجرا همراه بوده است. تهیه نقشه حجم سرپای جنگل نقش مهمی در مدیریت پایدار جنگل ها ایفا می نماید. در طرح های جنگل داری شمال کشور، از آماربرداری تصادفی منظم و روش میانگین حسابی حجم سرپای قطعات نمونه هر پارسل برای برآورد موجودی سرپای هر پارسل استفاده می گردد ولی روابط مکانی بین قطعات نمونه در نظر گرفته نمی شود. هدف از این مطالعه، مقایسه روش کریجینگ و روش معمول در تهیه نقشه موجودی جنگل در طرح جنگل داری هفتخال می باشد. مواد و روش ها: برای این منظور تعداد243 قطعه نمونه دایره ای به مساحت 10 آر و با شبکه منظم تصادفی 200 * 150 متر، آماربرداری شد و نقشه تولید شده به روش میانگین حسابی قطعات نمونه آماربرداری (روش معمول سازمان جنگل ها) و نقشه حجم سرپا به روش کریجینگ مقایسه گردید. برای بررسی قابلیت نقشه تهیه شده به روش کریجینگ به عنوان نقشه مورد استناد، ابتدا نرمال بودن داده ها به روش سمی واریوگرام و هیستوگرام ها و شاخص های آن بررسی شد. سپس 30 درصد قطعات نمونه (73 قطعه نمونه) به عنوان نقاط کنترل زمینی به روش تصادفی جدا شد و با استفاده از نقاط باقیمانده و روش معمولی، پارامترهای اپتیمم Lag Size، Nugget و PartialSill برای تولید نقشه کریجینگ مورد نظر بررسی شد. در نهایت بهترین حالت ممکنه انتخاب گردید. سپس نقشه تهیه شده با قطعات نمونه کنترل زمینی (73 قطعه نمونه) بررسی شد و حجم سرپای قطعات نمونه کنترل کننده با حجم سرپای محاسبه شده با روش کریجینگ به صورت نقاط متناظر بررسی شد و میزان اختلاف آنها مشخص گردید. یافته ها: صحت نقشه کریجینگ تولید شده، با استفاده از قطعات نمونه کنترل زمینی بررسی شد. در این تحقیق، بهترین مدل، دارای ریشه میانگین مجذور خطا 30 درصد و اریبی0/11 درصد بود. با استفاده از آزمون همبستگی داده ها در نرم افزار SAS مشخص گردید که اطلاعات نقشه کریجینگ در سطح احتمال 99 درصد با قطعات نمونه واقعیت زمینی مطابقت دارد ولی میزان همبستگی اطلاعات روش میانگین حسابی قطعات نمونه در سطح احتمال 95 درصد نیز با اطلاعات قطعات نمونه واقعیت زمینی مطابقت ندارد و همبستگی آنها معنی دار نیست. آزمون T-test نیز نتایج مشابهی را نشان داد. نتیجه گیری: در مجموع نتایج نشان داد روش زمین آمار کریجینگ دارای قابلیت بهتری نسبت به روش های معمول سنتی در تهیه نقشه پهنه بندی حجم سرپای جنگل می باشد.

مقدمه و هدف: تعیین وضعیت پراکنش و توزیع گونه ها و زیستگاه های تحت اشغال آن ها از اهمیت بسزایی در برنامه های حفاظتی و مدیریت گونه ها برخوردار است، اما زمان و بودجه در دسترس، مطالعات گونه ای در مقیاس وسیع را دشوار و در بسیاری از موارد غیرممکن می سازد. ازاین رو در این زمینه از روش های مدل سازی پراکنش گونه استفاده می شود. مدل سازی پراکنش گونه های گیاهی باهدف شناسایی مناطق مستعد برای اولویت بندی حفاظت و جنگل کاری حایز اهمیت است. این مطالعه باهدف مدل سازی پراکنش گونه بنه (Pistacia atlantica) با استفاده از روش حداکثر آنتروپی و امکان سنجی توسعه این گونه در استان ایلام صورت گرفت. مواد و روش ها: بدین منظور نقاط حضور گونه در سراسر استان با استفاده از روش نمونه برداری تصادفی طبقه بندی شده جمع آوری و مختصات جغرافیایی آنها وارد نرم افزار حداکثر آنتروپی شد. نقشه عوامل محیطی شامل 19 متغیر اقلیمی، 3 متغیر توپوگرافی و متغیر پوشش برف تهیه شدند. این متغیرها به عنوان ورودی مدل استفاده شدند و ارتباط بین داده های حضور با نقشه های متغیر محیطی با استفاده از نرم افزار MaxEnt به صورت ریاضی تعریف شد. نقشه های پیش بینی پراکنش گونه با استفاده از روش مدل سازی حداکثر آنتروپی تهیه شد. یافته ها: نتایج حاصل از ارزیابی مدل نشان داد که مدل با سطح زیر منحنی پلات (AUC) برابر با 0/947 پیش بینی عالی را در مقابل برابر با 0/5 که به معنی تصادفی بودن پیش بینی است، دارا است. آزمون جک نایف نیز نشان داد که متغیرهای محیطی دامنه درجه حرارت سالانه، متوسط ماهانه درجه حرارت، شاخص هم دمایی، بارش سالانه و ارتفاع از سطح دریا به ترتیب بیشترین تاثیر را بر حضور این گونه در استان ایلام دارند. نتیجه گیری: نتایج این تحقیق اطلاعات کلیدی و مهمی را درباره دامنه تحمل پذیری گونه بنه نسبت به متغیرهای محیطی تاثیرگذار فراهم آورده است. این اطلاعات در اتخاذ تصمیمات مدیریتی برای اولویت بندی مناطق حفاظتی و انجام اقدامات اصلاحی و حفاظتی بخصوص در مناطقی که پوشش گیاهی در حال تخریب است، موثر بوده و شانس موفقیت در طرح های کاشت و احیاء را افزایش می دهد.

مقدمه و هدف: بسیاری از مشکلات محیطی بشر از رفتارهای ناسازگار و الگوی زیست ناپایدار نشات می گیرد. دلیل از بین رفتن جنگل ها نیز از این بحث خارج نیست. شیوه های مدیریتی یکسویه منابع طبیعی و نا آشنا با نیازها و شیوه ی سنتی زندگی روستاییان و خانوارهای ساکن در عرصه های جنگلی شمال ایران، وضعیت نامطلوب اقتصادی اجتماعی روستاییان و همچنین توسعه کم و ناپایدار در مناطق روستایی از عوامل موثر در تخریب جنگل های هیرکانی هستند. یکی از شیوه های مدیریت سازگار با طبیعت که در دو دهه ی اخیر در دنیا رواج پیدا کرده است «بومکده» است. هدف این تحقیق بومی سازی معیارها و شاخص های بومکده در کشورهای پیشرفته دنیا و اولویت بندی این شاخص ها در روستاهای حاشیه جنگل دارابکلا با هدف جلوگیری از تخریب و بهره برداری بی رویه از عرصه های طبیعی از جمله جنگل ها و مراتع است. مواد و روش ها: در این پژوهش از روش دلفی جهت شناسایی و بومی سازی معیارها و شاخص های ارزیابی بوم شناختی، اقتصادی و اجتماعی-فرهنگی استفاده شد. همچنین از تکنیک های انتروپی شانون و تاپسیس نیز برای تعیین وزن و اولویت بندی این معیارها و شاخص ها استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که معیارهای بوم شناختی با 0/460 بیشترین و معیارهای اجتماعی-فرهنگی و اقتصادی به ترتیب با اعداد 0/375 و 0/165 وزن ه ای کمتری را به خود اختصاص دادند. نتیجه گیری: به طور کلی نتایج این پژوهش نشان داد که توجه به شاخص های دسته بوم شناختی در اولویت بالاتری نسبت به شاخص های اجتماعی و اقتصادی قرار دارند. در نتیجه برای تصمیم گیری و مدیریت توجه به این شاخص ها دارای اهمیت بیشتری است.

مقدمه و هدف: مناطق حفاظت شده به عنوان اصلی ترین ابزار در تلاش های جهانی برای حفاظت از تنوع زیستی محسوب می شود. اما بدلیل فقدان امکانات و تجهیزات کافی، بسیاری از مناطق حفاظت شده در عمل قادر به دست یابی به اهدف اولیه خود نیستند. بنابراین ارزیابی و تضمین اثر بخشی مناطق حفاظت شده برای حفظ تنوع زیستی بخصوص برای نقاط حساس زیستی و برای مدیریت بلند مدت آنها امری ضروری است. جنگل های هیرکانی یکی از قدیمی ترین جنگل های معتدل خزان کننده در دنیا محسوب می شود که بدلیل برخورداری از تنوع زیستی گیاهی و جانوری غنی در لیست سایت های میراث جهانی یونسکو قرار دارد. در سال های اخیر تنوع زیستی این جنگل ها بدلیل گسترش توسعه های انسانی مورد تهدید قرار گرفته است. بنابراین بررسی اثرات اندازه هر یک از فاکتورهای انسانی در روند این تغییرات، می تواند در اجرای بهتر سیاست های مدیریتی مناطق سودمند باشد. مواد و روش ها: در این پژوهش داده های مورد استفاده (فراوانی مرال) از آمار سرشماری ثبت شده در سازمان حفاظت محیط زیست و همچنین مصاحبه مستقیم با محیط بانان مناطق حفاظت شده بدست آمد. همچنین تغییرات کاربری اراضی (پوشش جنگل و کشاورزی) در طی دهه های (1989-2018 میلادی) در طول عرصه مناطق حفاظت شده مقایسه شدند. داده ها بر اساس مدل تعمیم یافته آنالیز شد و در نهایت با استفاده از معیار اطلاعات آکاییکه (QAICc) مدل های بهتر انتخاب شدند. یافته ها: نتایج نشان داد سالهای تغییرات در طول دوره مورد بررسی در بخش کشاورزی و جنگل معنی دار نبوده است. همچنین نتایج نشان داد حدود 747 فرد مرال (89-604 95% CI) در 21 منطقه حضور دارند که حاکی از کاهش 59% نسبت به سال 1988 در اکثر مناطق می باشد. همین طور مقایسات آماری بیان می کند تعداد محیط بان اثر معنادار و مثبتی بر فراوانی جمعیت مرال در مناطق دارد (β,= 0. 26, 95%, CI (0. 15-0. 38), Relative importance =1)، از سوی دیگر نتایج حاکی از آن است که مناطق حفاظت شده با عملکرد مطلوب سهم قابل توجهی در حفظ تنوع زیستی در گستره جنگل های هیرکانی دارند. نتیجه گیری: در راستای مطالعات انجام شده پیشنهاد می گردد مناطق حفاظت شده با تمرکز بر امنیت برای حضور گونه ها مورد توجه قرار گیرند و تلاش شود تا با افزایش ضمانت اجرایی قوانین نسبت به بهبود شرایط زیستگاه ها برای گونه های زیستی ارزشمند آن اقدام گردد.

مقدمه و هدف: علیرغم سهم قابل ملاحظه بلندمازو (Quercus castaneifolia C. A. Meyer) در تولید نهال و جنگلکاری در استانهای شمالی، هنوز مشکلات زیادی از جمله استقرار و زنده مانی، دوشاخه و چنگالی شدن و رشد اندک و میانرو نبودن نهال ها وجود دارد. لذا یافتن روش هایی که بتوان کیفت نهال های تولیدی در خزانه و رشد جنگلکاری ها را ارتقاء داد ضروری به نظر می رسد. از این رو این پژوهش با هدف ارزیابی استقرار و رشد نهال های بلندمازو حاصل از بذر جمع آوری شده از 9 جمعیت در جنگل هیرکانی در نهالستانی در مرکز مازندران و اقع در شرکت نکاچوب به اجرا در آمد. مواد و روش ها: برای این تحقیق، در هر یک از 9 جمعیت مورد بررسی از 10 پایه مادری بلندمازو بذر جمع آوری گردید. بذرها با حفظ شجره در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در نهالستان چلمردی نکا کاشته شد. قطر یقه و ارتفاع نهال ها اندازه گیری شد. تعداد شاخه شمارش و درصد دوشاخه و چنگالی شدن نهال ها ثبت گردید. یافته ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد اثر جمعیت روی جوانه زنی بذر، قطر یقه، ارتفاع و تعداد شاخه و نیز درصد نهال های دوشاخه بلندمازو در سطح خطای کمتر از 1 درصد معنی دار گردید. بیشترین مقدار قطر یقه به نهال های حاصل از بذرهای مبداهای پایین بند نکا، چمستان و پایین بند لوه به ترتیب با 10/05، 9/92 و 9/90 میلیمتر مربوط گردید. کمترین مقدار قطر یقه نیز به نهال های حاصل از بذرهای مبداهای درکش و بالابند گیلان به ترتیب با 8/52 و 8/32 میلیمتر ا مربوط شد. حداکثر و حداقل ارتفاع نهال های دوساله در نهالستان چلمردی 52/86 سانتی متر و 37/25 سانتی متر بوده و به ترتیب به نهال های بذرهای مبداهای پایین بند نکا و بالابند گیلان مربوط شد. به لحاظ تعداد شاخه تفاوت بین مبداهای بذر در سطح خطای کمتر از یک درصد معنی دار گردید. اما از لحاظ درصد نهال های دوشاخه و یا چنگالی تفاوت بین مبداهای بذر معنی دار نگردید. نتیجه گیری: در مجموع نتیجه گیری شد که انتقال بذر از رویشگاه هایی که کمتر از 250 کیلومتری تا نهالستان محل کاشت بذر فاصله داشته باشند، تاثیر نامطلوب روی رشد نهال ها ایجاد نخواهد کرد. اما در فاصله معین، انتقال نهال ها از مناطق شرقی به سمت مناطق غربی نتیجه مطلوب تری نسبت به انتقال بذرها از مناطق غربی به مناطق شرقی خواهد داشت.

مقدمه و هدف: تراکم توده عاملی تعیین کننده در توسعه یک توده جنگلی است. توده های متراکم تحت رقابت شدید بوده و به دلیل محدودیت در دسترسی به منابع برای رویش به خوبی توسعه نمی یابند و در برابر وقایعی مانند حمله حشرات، آتش سوزی و خشکسالی بسیار آسیب پذیر هستند. در مقابل، توده های کم تراکم نیز از منابع موجود در رویشگاه بهره درست و کافی را نمی برند و بازده سرمایه کاهش می یابد. بنابراین تراکم بهینه بر استفاده بهینه از منابع موجود در رویشگاه و حفظ سلامت و رویش در توده موثر است. پژوهش حاضر با هدف تعیین تراکم بهینه در صنوبرکاری (Populus deltoides) در استان گیلان با پراکنش جغرافیایی از شرق تا غرب و سواحل استان انجام شد. مواد و روش ها: در هر توده، قطعه نمونه ای به مساحت یک هکتار (100 × 100 متر) برداشت شد که در آنها قطر و ارتفاع تمامی درختان اندازه گیری و تعداد در هکتار مشخص شد. به منظور تعیین تراکم بهینه از شاخص تراکم Reineke (SDI: Stand Density Index) استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که تراکم موجود در مناطق لنگرود (توده 22 ساله با فاصله کاشت 5×5 متر)، سیاهکل (توده 29 ساله با فاصله کاشت 3×5 متر)، شفت (توده 38 ساله با فاصله کاشت 3×3 متر) و تالش (توده 37 ساله با فاصله کاشت 5/3×5 متر) به ترتیب برابر با 129، 216، 325 و 190 پایه در هکتار بود و مقدار تراکم بهینه در این مناطق نیز به ترتیب 188، 259، 379 و 337 پایه در هکتار به دست آمد که بدون اختلاف معنی داری (به جز تالش) بیشتر از تراکم موجود بود. منحنی های تراکم موجود نسبت به تراکم بهینه به تفکیک طبقات قطری نیز نشان داد که توده ها در طبقات قطری پایین از تراکم مناسبی برخوردارند، به طوری که نمودار تراکم موجود و تراکم بهینه بسیار نزدیک به هم و در برخی طبقات قطری منطبق بودند. طبقه قطری 25 سانتیمتر در تمامی مناطق به عنوان تلاقی بین دو منحنی مشاهده شد. اما بین تراکم بهینه و تراکم موجود در طبقات قطری بالاتر اختلاف بیشتری وجود داشت. نتیجه گیری: نتایج این مطالعه راهنمایی مناسب به منظور مقایسه بین شرایط موجود و ایده آل مطابق با شرایط رویشی گونه در رویشگاه، ارزیابی و تصمیم گیری در مدیریت درست تراکم درختان در توده ها خواهد بود.

مقدمه و هدف: آتش سوزی جنگل ها و مراتع به عنوان یکی از چالش های اصلی مدیریت منابع طبیعی محسوب می شود به طوری که هر ساله خسارات زیادی را به این اکوسیستم های طبیعی وارد می کند. اگرچه منشاء اکثر آتش سوزی های عرصه های طبیعی در ناحیه رویشی زاگرس عامل انسانی است ولی، عوامل محیطی نقش کلیدی در گسترش آنها و مساحت سوختگی بازی می کند. بنابراین هدف از این مطالعه بررسی و تعیین ارتباط بین اشکال مختلف فیزیوگرافی شامل شیب، جهت، ارتفاع از سطح دریا با گستره های آتش سوزی در بازه زمانی 2001 تا 2018 با استفاده از داده های سنجنده MODIS بود. مواد و روش ها: داده های مربوط به گستره های آتش سوزی از سال 2001 تا 2018 با اندازه تفکیک مکانی 500 متر دریافت گردید که دربردارنده اطلاعات زمانی و مکانی آتش سوزی ها بودند. سپس نقشه های شیب (پنج طبقه)، ارتفاع از سطح دریا (شش طبقه) و جهت شیب (پنج طبقه) با استفاده از مدل رقومی ارتفاعی 90 متری برای کل منطقه مورد مطالعه تهیه گردید. از آزمون کولموگروف-سمیرنوف برای بررسی نرمال بودن توزیع داده ها در هر یک از طبقات فیزیوگرافی استفاده شد. با توجه به نرمال نبودن توزیع داده ها، برای بررسی معنی دار بودن وجود اختلاف آماری بین میانه مساحت گستره های آتش سوزی در طبقات مختلف اشکال فیزیوگرافی از آزمون های ناپارامتریک شامل آزمون کروسکال والیس و آزمون من-ویتنی یو استفاده شد. همچنین به منظور حذف تاثیر اندازه مساحت طبقه فیزیوگرافی بر مساحت گستره آتش سوزی، شاخص آتش سوزی ویژه در هر طبقه فیزیوگرافی و به تفکیک نوع پوشش گیاهی محاسبه شد. بدین منظور با استفاده از همپوشانی لایه های مربوطه، نسبت مساحت آتش سوزی در هر طبقه از عوامل فیزیوگرافی به مساحت آن طبقه و به تفکیک نوع پوشش گیاهی(جنگلی یا مرتعی) محاسبه شد. یافته ها: نتایج بدست آمده نشان داد که هرچه مساحت طبقه فیزیوگرافی بیشتر باشد، میانه گستره های آتش سوزی نیز در آنها بیشتر است. ولی نتایج مربوط به شاخص آتش سوزی ویژه (نسبت مساحت آتش سوزی به مساحت طبقه) نشان داد که جهت شرقی و طبقه ارتفاعی 1000-500 متر در هر دو نوع پوشش گیاهی جنگلی و مرتعی دارای بیشترین مقدار آتش سوزی ویژه بودند. علاوه بر آن، بر اساس عامل شیب، طبقه بیش از 80 درصد در جنگل و طبقه 30-15 درصد در مرتع بیشترین مقدار آتش سوزی ویژه را داشتند. از آنجا که شاخص آتش سوزی ویژه، بستگی به مساحت طبقات فیزیوگرافی ندارد، می تواند پتانسیل طبیعی هر طبقه از عوامل فیزیوگرافی در گسترش آتش سوزی را نشان دهد. نتیجه گیری: نتیجه گیری شد که در نظر گرفتن "آتش سوزی ویژه" در مقایسه با مساحت آتش سوزی، شاخص مناسب تری برای بررسی اثر عوامل فیزیوگرافی بر گسترش آتش سوزی ها است.

مقدمه و هدف: پیشرفت ها در زمینه پهپاد ها و سنجنده های آن ها، امکان دستیابی به تصاویر با وضوح بالاو همچنین تولید داده های سه بعدی را فراهم کرده است که از آن ها می توان در نظارت بر جنگل ها و ارزیابی ویژگی های درختان استفاده کرد. هدف از انجام این پژوهش استفاده از تصاویر پهپاد و به کارگیری الگوریتم بیشینه محلی به منظور آشکارسازی تک درختان پهن برگ بود. مواد و روش ها: این مطالعه در پارک جنگلی سیسنگان واقع در 30 کیلومتری شرق نوشهر انجام شد. براساس اورتوموزاییک تصاویر پهپاد، شش قطعه نمونه 30 در 30 متر طراحی شد. یافته ها: در مجموع 209 پایه به عنوان مرجع زمینی ثبت شد که الگوریتم توانست 137 پایه از آن ها را با امتیاز F برابر با 0/63 به درستی آشکارسازی کند. این الگوریتم 88 نقطه را به اشتباه درخت تشخیص داده و 72 پایه از درختان را از دست داد. نتایج ما نشان داد که هرچقدر تنوع گونه کمتر و همچنین تاج درختان متقارن تر و در یک محدوده قطر تاج باشند، عملکرد الگوریتم آشکارسازی بهتر است. نتیجه گیری: به طور کلی نتایج نشان داد، عملکرد این الگوریتم در تشخیص تک درختان نامناسب می باشد. بنابراین استفاده از نتایج آن در جنگل های پهن برگ باید با احتیاط مورد استفاده قرار گیرد.

مقدمه و هدف: در این پژوهش که باهدف تعیین مناسب ترین درختان شهری برای ترسیب کربن انجام شد، مقدار ذخیره کربن در زی توده و لاشبرگ تیپ های جنگلی دست کاشت در پارک جنگلی لویزان تهران مقایسه گردید. مواد و روش ها: شش تیپ جنگل کاری 40 ساله شامل کاج تهران-سرو سیمین (Pinus eldarica-Cupressus arizonica) (خالص سوزنی برگ)، اقاقیا-ون (Robinia pseudoacacia-Fraxinus sp. ) (خالص پهن برگ) و اقاقیا-ون و سروسیمین-اقاقیا (آمیخته) بابیش ترین مساحت در پارک جنگلی لویزان تهران انتخاب و در هرتیپ 25 قطعه نمونه 100 مترمربعی پیاده شد. در هر قطعه نمونه، ویژگی های کمی درختان شامل قطر برابر سینه (DBH)، ارتفاع درخت (H)، ارتفاع تنه و دو قطر عمود بر هم تاج برای تعیین زی توده و ذخیره کربن هر تیپ جنگل کاری، اندازه گیری شد. در هر قطعه نمونه اصلی، یک ریز قطعه نمونه یک متر مربعی برای جمع آوری لاشبرگ پیاده شد. چون داده ها براساس آزمون شاپیرو-ویلک نرمال بودند، میانگینهای متغیرهای کمی درختان و ترسیب کربن با آزمون دانکن مقایسه شد. برای درک تاثیر مهمترین متغیرهای کمی درختان در پراکنش قطعات نمونه آنالیز PCA در نرم افزار PC-ORD نسخه 5 اجرا شد. یافته ها: نتایج این پژوهش نشان داد که تیپ های سرو سیمین (131. 3 کیلوگرم در درخت) و اقاقیا (14. 1 کیلوگرم در درخت) به ترتیب بیش ترین و کم ترین ذخیره کربن زی توده را دارند. بیش ترین و کم ترین مقدار کربن ذخیره شده در لاشبرگ به ترتیب مربوط به تیپ های کاج تهران (1. 2 تن در هکتار) و ون (0/1 تن در هکتار) بود. نتیجه گیری: براساس نتایج، می توان بیان کرد که تیپ های جنگل کاری مختلف توانایی متفاوتی در ذخیره کربن در زی توده و لاشبرگ دارند. به طور کلی، پتانسیل ذخیره کربن در سوزنی برگان (سرو سیمین و کاج تهران) بیشتر از پهن برگان (اقاقیا و ون) در منطقه مورد مطالعه بود.