بوم شناسی کاربردی
سال:1401 | دوره:11 | شماره:3 |تعداد مقالات:6

در این مطالعه ارزیابی جریان محیط زیستی رودخانه بشار با استفاده از روش هیدرولوژیک تنانت و مقایسه مشخصات عمق و سرعت جریان آب در مقاطع عرضی رودخانه با نیاز های مراحل مختلف چرخه زندگی ماهیان شاخص رودخانه انجام شد. برای پایش وضعیت ماهیان رودخانه بشار و برداشت مقاطع عرضی رودخانه پیمایش های صحرایی در مهرماه و دی ماه سال 1400 انجام شد. انتخاب گونه های شاخص براساس نظرسنجی از متخصصان انجام گرفت. از بین 23 گونه ماهی رودخانه بشار، 5 گونه از خانواده کپورماهیان بیشترین امتیاز را کسب کردند. نیازهای زیستی این گونه ها به عنوان گونه های شاخص استخراج گردید و مبنای مقایسه با داده های مقاطع عرضی رودخانه بشار قرار گرفت. نتایج بدست آمده نشان داد که در بالادست رودخانه بشار (محدوده ایستگاههای هیدرومتری قلات و شاهمختار) طبقه خوب روش تنانت، شامل 40 درصد متوسط دبی سالانه برای دوره پرآبی (آذر تا اردیبهشت) و 20 درصد متوسط دبی سالانه برای دوره کم آبی (خرداد تا آبان)، به ترتیب مناسب تامین نیازهای زیستگاهی برای دو مرحله زندگی بالغ و لارو سیاه ماهیان رودخانه بشار است.

اهمیت بعد اقتصادی گردشگری، معمولاً بسیاری از مقاصد، بخصوص طبیعی، را در معرض تهدید قرار می دهد. شهرستان فریدونشهر در استان اصفهان، با چشم اندازهای کوهستانی دست نخورده و جاذبه های طبیعی متنوع، از مزیت های نسبی مناسبی برای جذب گردشگر برخوردار است. بکر بودن بسیاری از مناطق آن، ضرورت ورود گردشگر را به طور اصولی و متناسب با درجه طبیعی آن نشان می دهد. در همین راستا، هدف این تحقیق، طبقه بندی شهرستان فریدونشهر بر اساس طبیعی بودن است. برای این هدف، در ابتدا نه شاخص موثر با استفاده از روش فرایند سلسله مراتبی وزن دهی شدند و بعد از رویهم گذاری لایه های رقومی معیارها در محیط نرم افزار ایدریسی، نقشه نهایی در پنج طبقه (از بسیار طبیعی تا توسعه یافته) و بر اساس عملگر میانگین وزنی و تحت شش سناریوی مختلف بدست آمد. نتایج نشان داد که نواحی توسعه یافته در سناریوی سطح ریسک پایین و بدون جبران و نواحی بکر در سناریوی سطح بالای ریسک و بدون جبران، بیشترین مساحت را به خود اختصاص داده اند و با حرکت از ریسک گریزی به سمت ریسک پذیری، وسعت مناطق طبیعی و نسبتا طبیعی افزایش پیدا می کند. نتایج نشان داد که قسمت اعظم مناطق بکر شهرستان فریدونشهر در بخش های غربی شهرستان به دلیل دوری از جاده های اصلی، حضور بالای حیات وحش و وجود شیب های تند متمرکز شده است.

لازمه هر گونه مدیریت و برنامه ریزی اصولی برای کاهش اثرات تخریب جنگل، داشتن اطلاعات دقیق کمی و کیفی از وضعیت توده-های جنگلی است. هدف از این پژوهش، مدل سازی تخریب جنگل های هیرکانی تحت تأثیر متغیرهای تعداد و حجم در هکتار درختان با استفاده از رگرسیون لجستیک بود. به منظور انجام این پژوهش 252 قطعه نمونه دایره ای شکل 10 آری اندازه گیری شد. در هر قطعه علاوه بر گونه، قطر برابرسینه، ارتفاع درختان، تعداد در هکتار و حجم، وجود یا عدم وجود تخریب نیز یادداشت شد. برای مدل سازی تخریب جنگل از رگرسیون لجستیک و برای ارزیابی مدل رگرسیون لجستیک از آزمون های "Omnibus"، لگاریتم درست نمایی و ضریب تعیین پزودو (کاکس-نل و نیجل کرک) استفاده شد. بر اساس نتایج، میانگین تعداد در هکتار و حجم درختان به ترتیب برابر 136/8 اصله و 242/9 مترمکعب در هکتار به دست آمد. همچنین نتایج نشان داد 46/82 درصد منطقه مورد مطالعه دچار تخریب شده است. آزمون همبستگی نشان داد، بین متغیرهای کمّی بررسی شده با متغیر تخریب جنگل رابطه منفی و معنی دار وجود دارد. متغیرهای مستقل تعداد در هکتار و حجم درختان توانسته اند 61/6 تا 82/3 درصد از واریانس متغیر وابسته (تخریب جنگل) را برآورد کنند. بررسی متغیرهای ورودی به مدل رگرسیونی نشان داد اثر متغیرهای تعداد در هکتار و حجم درختان بر میزان تخریب جنگل معنی دار بوده و امکان پیش بینی تغییرات متغیر وابسته یعنی وجود یا عدم وجود تخریب جنگل را دارند.

داده های سنجش از دور نقش مهمی در برنامه ریزی و پایش محیط زیست دارند. هدف از این پژوهش، بررسی دمای سطح زمین (Land Surface Temprature, LST) و تاثیر عوامل محیطی بر میزان دمای سطح زمین و شناسایی الگوهای زمانی –,مکانی و تعیین لکه های داغ در بازه زمانی 2013 تا 2019 با استفاده از تصاویر لندست 8 است. در این تحقیق تاثیر شاخص های طیفی (Normalized Difference Build up Index, NDBI)، (Normalized Difference Vegetation Index, NDVI) و (Normalized Difference Water Index, NDWI) بر LST مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که کمترین میانگین دمایی در سال 2019 و حداکثر آن مربوط به سال 2017 است. نتایج حاصل از خروجی های همبستگی شاخص موران نیز نشان داد که بزرگترین الگوی خوشه ای دمای حداکثر با مقدار 0/85 در سال ٢, ٠, ١, ٩,اتفاق افتاده و بیشترین همبستگی بین LST و NDBI در سال ٢, ٠, ١, ٥,با R = 0. 76، بیشترین همبستگی بین LST و NDVI در سال ٢, ٠, ١, ٥,با R =-0. 56 و بیشترین همبستگی بین LST و NDWI در سال ٢, ٠, ١, ٣,با R =-0. 53 است. آبخیز رشت، در استان گیلان تحت تاثیر عوامل انسانی و تغییرات کاربری قرار دارد. بنابراین پیشنهاد می شود افزایش پوشش گیاهی در سطح شهرها و بام مناطق شهری، کاهش تغییر کاربری مرتع به کشاورزی و کاهش تخریب جنگل در الویت قرار بگیرند.

انتخاب استراتژی های مدیریت بر روی خصوصیات پوشش گیاهی و تنوع زیستی گیاهان اثرگذارند. در این تحقیق اثرات سه تیمار مدیریت شامل چرای مفرط، قرق و قرق همراه عملیات احیا بر روی خصوصیات گیاهی شامل پوشش تاجی، ترکیب و تنوع در مراتع ییلاقی کیاسر ساری مطالعه شد. در هر تیمار مدیریت، سه ترانسکت تصادفی 50 متری در مرتع مستقر و در پنج پلات تصادفی یک مترمربعی آشیان شده در ترانسکت ها، معیارهای درصد پوشش تاجی، ترکیب درصد کلاس های خوش خوراکی ثبت گردید و شاخص های تنوع، یکنواختی و غنا محاسبه شد. برای مقایسه ی اثرات تیمارهای مختلف بر روی خصوصیات پوشش گیاهی و شاخص های تنوع از تحلیل واریانس با زیرنمونه برابراستفاده شده برای تفسیر الگوی پراکنش ترکیب گیاهی در ارتباط با تیمارهای مختلف مدیریت، مقیاس-بندی چندبعدی غیرمتریک به کار گرفته شد. نتایج نشان داد که تمامی شاخص های تنوع، یکنواختی و غنا در سه تیمار مدیریت دارای اختلاف معنی دارند (p< 0. 05). بیشترین مقادیر شاخص های تنوع سیمپسون (0/74)، تنوع شانون-وینر (2/12)، شاخص های غنای مارگالوف (1/44)، منهنیک (1/04)، تنوع آلفا (6/13) و تنوع بتا (20/87) به تیمار قرق با عملیات اصلاحی و کمترین آن ها به تیمار چرا اختصاص دارد. بیشترین مقادیر شاخص های یکنواختی کامارگو (0/77) و اسمیت-ویلسون (0/87) به تیمار قرق و کمترین آن به تیمار قرق با عملیات اصلاحی تعلق دارد. یافته های به دست آمده می تواند نقشه راهی جهت تصمیم گیری های آتی در مناطق مشابه باشد. برای احیای مراتع و بهبود تنوع زیستی، قرق با سایر اقدامات مدیریتی پیشنهاد می شود.

قو فریادکش دارای دو جمعیت قدیمی و جدید است که جمعیت جدید از سال 1386 گزارش شد. هدف از این مطالعه بررسی ساختار ژنتیکی این گونه و مقایسه اندوخته ژنی آن ها به ویژه جمعیت جدید است. بدین منظور 110 نمونه از ایران و چهار کشور اروپایی در شش جایگاه ریزماهواره بررسی شد. علاوه بر نمونه های جمعیت نوظهور در تالاب بین المللی فریدونکنار و جمعیت قدیمی گیلان، نمونه هایی از کشورهای ایسلند، سوئد، فنلاند و لهستان نیز مطالعه شد. متوسط هتروزیگوسیتی مشاهده شده از 0/598 تا 1 و متوسط هتروزیگوستی مورد انتظار از 0/661 تا 0/950 قرار دارد. ایسلند در منتهی الیه غرب پالئارکتیک با مقدار 1/00 از بالاترین هتروزیگوسیتی و ایران در شرقی ترین مکان این مطالعه با 12/72 از بیشترین فراوانی آلل موثر برخوردار بود. همچنین جمعیت ایران بجز یک جایگاه در باقی موارد انحراف از تعادل هاردی-واینبرگ را نشان داد. بر اساس نتایج برنامه STRUCTURE 2. 3. 4 ساختار ژنتیکی جمعیت قو های ایران به دلیل پراکندگی بالای کلونی های زادآوری در عرض های شمالی دارای بیشترین جریان ژنی بود. لذا قوهای مهاجر پاییزه و زمستانه در فریدونکنار از دو جمعیت و قوهای گیلان نیز از یک جمعیت مجزا برخوردارند. در مجموع غنای بالای آللی در جمعیت جدید بیانگر ارزش بالای حفاظتی برای کلونی زمستان گذران فریدونکنار است.