راهبردهای مدیریت در نظام سلامت
سال:1400 | دوره:6 | شماره:4 (پیاپی 22) |تعداد مقالات:8

زمینه و هدف حاکمیت در سیستم سلامت صرفا یک دیدگاه، مدل برای عملیاتی کردن یا اجرای خدمات نیست، بلکه یک عنصر کلیدی در برنامه ریزی، اجرا و ارزیابی فعالیت ها برای سلامت و بهداشت بهتر است. هدف اصلی این پژوهش طراحی الگوی ارزیابی حاکمیت نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران بود. روش پژوهش تحقیق حاضر از نظر هدف، توصیفی، از نظر نوع استفاده کاربردی، و از نظر نوع داده ها کیفی بود که به روش تحلیل مضمون و با رویکرد قیاسی-استقرایی انجام شد. 14 خبره نظام سلامت به روش غیر تصادفی-هدفمند انتخاب شدند. برای محاسبه پایایی از پایایی بازآزمون و پایایی کدگذار استفاده شد که مقدار آن ها به ترتیب 70 و 87 درصد به دست آمد. همچنین برای سنجش روایی محتوای شاخص های استخراجی از روش والتز و باسل استفاده شد و مقدار آن 85 درصد محاسبه شد. یافته ها پس از طی مراحل شش گانه تحلیل مضمون، 137 مضمون پایه، 15 مضمون سازمان دهنده و 5 مضمون فراگیر (پاسخگویی نظام سلامت، مشارکت نظام سلامت، تدوین سیاست نظام سلامت، ارایه خدمات نظام سلامت، کارایی و کیفیت نظام سلامت) احصاء و در نهایت الگوی ارزیابی حاکمیت نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران طراحی شد. پاسخگویی سازمانی شامل 7 مضمون، پاسخگویی اخلاقی 9 مضمون، پاسخگویی قانونی6 مضمون، پاسخگویی مالی 8 مضمون پایه است. کارایی و کیفیت شامل 10 مضمون پایه است. اجرا شامل 8 مضمون، جامعیت 4 مضمون، ارایه گزارش 12 مضمون، و شفافیت شامل 6 مضمون پایه است. سیاست ساختاری شامل 23 مضمون، سیاست شمول اجتماعی و عدالت 6 مضمون، و سیاست مالی شامل 11مضمون پایه است. خدمات پزشکی شامل 4 مضمون، خدمات مالی 7 مضمون، خدمات انسانی و حقوق بشر 9 مضمون، و خدمات اطلاعاتی و فناوری شامل 7 مضمون پایه است. در این الگو، مشارکت و تدوین سیاست به عنوان ورودی و پاسخگویی، کارایی و کیفیت و ارایه خدمات به عنوان خروجی بودند. نتیجه گیری مبهم بودن تعریف همکاری بین بخشی مناسب، عدم شایسته سالاری، صنفی نگری، تضاد منافع، عدم استفاده از رویکرد سیاست گذاری مبتنی بر شواهد و خرد جمعی از معایب الگوی حاکمیت فعلی است. همچنین، هزینه درمان پرداختی توسط مردم زیاد است.

زمینه و هدف مرکز جامع تکامل کودکان جهت شناسایی و مداخله درمانی سریع مشکلات تکاملی کودکان در مرکز استان اصفهان در سال 1391 تاسیس گردید. این مطالعه با هدف ارزشیابی اجرای این برنامه انجام شد. روش پژوهش مطالعه حاضر از نوع توصیفی تحلیلی بود که با استفاده از چارچوب ارزشیابی مدیریت برنامه های سلامت عمومی مرکز کنترل و پیشگیری بیماری های آمریکا و در قالب ارزشیابی زیرساخت، فرآیند و پیامد اجرا شد. چک لیست زیرساخت شامل فضای فیزیکی، نیروی انسانی و تجهیزات با حضور پژوهشگر در مرکز تکمیل گردید. ارزشیابی فرایند و پیامد برای 127 کودک ثبت نام شده طی سال 1397 انجام شد. پرسشنامه رضایت سنجی برای والدین 144 کودک مراجعه کننده طی سال های 1397 و 1398 به صورت حضوری و غیرحضوری تکمیل گردید. تحلیل داده ها با کمک آمار توصیفی و آزمون های آماری t مستقل و آنالیز واریانس یکطرفه با استفاده از نرم افزار SPSS16 انجام گردید. یافته ها میزان تطابق کلی زیرساخت با استاندارد 75/24درصد بود که بیشترین تطابق در تجهیزات و کمترین تطابق در نیروی انسانی تخصصی بود. میزان انطباق فرایند جاری با فرایند استاندارد در گزاره های مختلف متغیر بود. 6/30 درصد از مراجعه کنندگان بهبودی داشته و 76/38 درصد ترک درمان داشتند. بیشترین علل ترک درمان، نداشتن نوبت (29/53 درصد) و مسافت زیاد (18/12 درصد) بود. نمره رضایت کلی 14/08±, 83/90بود. رضایت والدینی که پرسشنامه ها را حضوری تکمیل کردند از غیرحضوری بالاتر بود. نتیجه گیری نتایج این تحقیق نشان داد میزان بهبودی کامل پایین و میزان ترک درمان بالا است که بیشترین علل آن نداشتن نوبت جهت پذیرش کودکان دچار اختلال تکامل و دوری راه می باشد. پیشنهاد می شود وزارت بهداشت، جهت رفع مشکل، نسبت به تاسیس تعداد بیشتر مراکز و تامین نیروی انسانی مورد نیاز اقدام نماید.

زمینه و هدف سیاستگذاران و برنامه ریزان نظام مراقبت سلامت برای تعیین هزینه کل ناشی از یک پیامد، بیماری یا حادثه که به کشور تحمیل می شود از بار اقتصادی بیماری استفاده می کنند. هدف از این مطالعه محاسبه هزینه های مستقیم پزشکی و غیرمستقیم در بیماران کووید-19 با شرایط بدحال و وخیم بستری در بخش مراقبت های ویژه در استان گلستان بود. روش پژوهش این مطالعه توصیفی-تحلیلی، نوعی ارزیابی اقتصادی جزیی بود که به صورت مقطعی انجام شد و شامل تمام بیماران بستری در شرایط حاد و وخیم در 6 ماهه اول سال 1399 در یک بیمارستان دولتی مرکز کووید-19 بود (158 بیمار). داده های مورد نیاز از پرونده های بیماران و توسط سیستم اطلاعات بیمارستان جمع آوری گردید. روش تحلیل داده ها و محاسبه هزینه های مستقیم پزشکی و غیرمستقیم بیماری در این مطالعه تحقیقاتی بر اساس رویکرد بروز و به روش پایین به بالا از دیدگاه جامعه بوده است. یافته ها متوسط هزینه مستقیم پزشکی در هر بیمار بستری کووید-19 در وضعیت وخیم و بدحال، 214, 926, 500 ریال محاسبه شد. خدمات بستری و دارویی بیشترین بخش هزینه ها را به خود اختصاص دادند. متوسط کل هزینه های غیرمستقیم برای هر بیمار با وضعیت وخیم بیماری 959, 577, 714 ریال برآورد شده است. نتیجه گیری نتایج مطالعه حاکی از بار اقتصادی بسیار سنگین بیماری کووید-19 بر جامعه و نظام سلامت کشور بود. شیوع بالای این بیماری، باعث ضربه های اقتصادی سنگینی بر جامعه و نظام سلامت کشور شده است.

زمینه و هدف داشتن رویکرد فراگیر و تبیین نقش و شیوه مشارکت بازیگران در اکوسیستم خدمات سلامت عاملی حیاتی در حوزه بهداشت و درمان به شمار می رود. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی فرایندی خلق مشترک ارزش در اکوسیستم خدمات سلامت تبیین گردیده است. روش پژوهش پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از نظر گردآوری اطلاعات توصیفی-پیمایشی و با روش کیفی 2 مرحله ای انجام گردیده است. ابتدا با استفاده از روش مروری نظام مند، مبانی نظری 23 مقاله و گزارش علمی در مبانی نظری خلق مشترک ارزش در حوزه سلامت مرور شد و الگوی اولیه طراحی گردید و سپس برای تایید و تکمیل عوامل شناسایی شده در مرحله اول، با 10 نفر از خبرگان دانشگاهی و حرفه ای آشنا به مفهوم هم آفرینی ارزش در حوزه سلامت از طریق ترکیب نمونه گیری هدفمند قضاوتی و زنجیره ای انتخاب و با آن ها مصاحبه انجام گردید. تجزیه و تحلیل اطلاعات حاصل از این مصاحبه ها نیز با روش تحلیل مضمون انجام گرفت. یافته ها در این پژوهش 3 مقوله و 54 زیرمقوله در سطوح اکوسیستم سلامت استخراج گردید. براساس نتایج به دست آمده، الگوی نهایی در 3 مرحله آمادگی فرایندی، شبکه ارزش فرایندی و دستاوردهای فرایندی در 3 سطح خرد، متوسط و کلان طراحی شد و بر اساس آن، کارکردها و وظایف نقش آفرینان در اکوسیستم خدمات سلامت تبیین گردید. نتیجه گیری وضوح نقش بازیگران و کسب آمادگی لازم برای ایفای نقش، زمینه ساز ابتکارات ساختاری در هم آفرینی ارزش محسوب می گردد. همچنین وجود بسترهای تسهیل کننده مشارکت از بعد فنی و قانون گذاری، زمینه مشارکت بیشتر را فراهم می کند. الگوی ارایه شده در پژوهش می تواند به عنوان راهنمایی برای هم آفرینی ارزش در اکوسیستم خدمات سلامت قرار گیرد.

زمینه و هدف تعیین کشش های درآمدی مخارج سلامت خانوار به خصوص برای دهک های درآمدی منجر به اتخاذ سیاست های مناسب برای کنترل و مدیریت مخارج سلامت بین دهک های درآمدی می شود. لذا هدف اصلی این مطالعه برآورد کشش های درآمدی مخارج سلامت خانوار شهری به تفکیک پنجک های درآمدی و همچنین محاسبه میزان نابرابری توزیع مخارج سلامت خانوار شهری ایران بود. روش پژوهش مطالعه توصیفی-تحلیلی و کاربردی حاضر به صورت مقطعی با روش دومرحله ای هکمن در نرم افزار Stata 16 در سال 1400 انجام شد. حجم نمونه شامل 16, 943 خانوار شهری مرکز آمار ایران بود و اطلاعات موردنیاز این مطالعه از داده های خام بخش های مختلف پرسش نامه هزینه و درآمد خانوارهای شهری استخراج شد. سنجش نابرابری مخارج سلامت با شاخص های ضریب جینی، رابین هود و هرفیندال هرشمن صورت گرفت. یافته ها نتایج نشان داد کشش درآمدی مخارج سلامت برای کل حجم نمونه برابر با 0/31 و برای پنجک اول، دوم و پنجم به ترتیب برابر با 0/28، 0/66 و 0/36 بود. مقدار شاخص های ضریب جینی، رابین هود و هرفیندال هیرشمن به ترتیب برابر با 0/240، 0/272 و 0/231 بود. افزایش تحصیلات پدر و مادر، درآمد خانوار، داشتن کودک زیر 7 سال و داشتن خانه شخصی تاثیر مثبت و اشتغال مادر تاثیر منفی برافزایش مخارج سلامت خانوار داشت. نتیجه گیری سلامت یک کالای ضروری برای خانوارهای شهری ایران و همچنین برای پنجک های درآمدی بود لذا اتخاذ سیاست های باز توزیعی جهت حمایت از خانوارها به خصوص خانوارهای 2 پنجک پایین درآمدی پیشنهاد می گردد. نتایج شاخص های نابرابری بیانگر وجود نابرابری در توزیع مخارج سلامت بود. لذا ارتقای طرح های بیمه های درمانی به نفع دهک های پایین درآمدی، افزایش پوشش خدمات ضروری درمانی و دریافت حق بیمه بر اساس توانایی پرداخت پیشنهاد می شود.

زمینه و هدف مدل اعتقاد بهداشتی یکی از مدل های پیشگیری برای مشکلات سلامت از قبیل بیماری های قلبی می باشد. هدف این مطالعه تعیین تاثیر مداخله آموزشی بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی بر اعتقادات بیماران با تشخیص اولیه سندرم عروق کرونری حاد نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از بستری مجدد بود. روش پژوهش این پژوهش یک مطالعه نیمه تجربی بود. نمونه ها به روش نمونه گیری در دسترس از بیماران با تشخیص اولیه سندرم حاد عروق کرونری قلب، در حال ترخیص از بیمارستان سیدالشهدای ارومیه انتخاب و در 2 گروه مداخله و کنترل (35 نفر) به صورت تصادفی تخصیص شدند. بلافاصله قبل از مداخله، 1 و 3 ماه پس از مداخله از پرسشنامه ای محقق ساخته تحت عنوان «پرسشنامه ی رفتارهای پیشگیری کننده از بیماری قلبی و بستری مجدد» برای جمع آوری داده ها استفاده شد. برای تحلیل آماری از روش های آماری مقایسه های چندگانه بونفرونی، تی تست و کای دو و نرم افزارSPSS 17 استفاده گردید. یافته ها در تمامی حیطه ها قبل از مداخله، میانگین نمره در 2 گروه مداخله و کنترل تفاوت معنی داری نداشت (0/05>p) که نشان دهنده ی همسان بودن نمرات در 2 گروه، قبل از مطالعه بود ولی در تفاضل میانگین نمرات رفتارهای پیشگیری کننده از بستری مجدد در زمان 1 ماه بعد از مداخله در حیطه ی آگاهی، شدت درک شده، موانع درک شده و خود کارآمدی و رفتارهای پیشگیری کننده از بستری مجدد و در زمان 3 ماه بعد، در حیطه ی آگاهی، موانع درک شده و راهنماهای عمل و رفتارهای پیشگیری کننده از بستری مجدد تفاوت معنی دار آماری وجود داشت(0/05p). نتیجه گیری با توجه به تاثیر مثبت اجرای مدل اعتقاد بهداشتی بر عقاید بهداشتی و رفتارهای پیشگیری کننده از بستری مجدد، می توان با برگزاری منظم جلسات آموزشی و پیگیری وضعیت بیماران، رفتارهای بهداشتی را تعدیل کرد و از بستری مجدد بیماران و هزینه های بستری پیشگیری نموده و باعث افزایش کیفیت زندگی بیماران شد.

زمینه و هدف حمایت از تولید داخل، با فرض تاثیر بر افزایش دسترسی، از 2 بعد فراهمی بهتر داروها در بازار و استطاعت پذیری از طریق کاهش قیمت ها به عنوان یکی از سیاست های اصلی دارویی تایید گردیده است. لذا، انتظار می رود صنعت تولید داخل، محصولات دارویی تولید نماید که علاوه بر کمک به افزایش دسترسی و فراهمی داروها و تامین پایدار آن ها، قیمت هایی رقابتی نسبت به رقبای وارداتی داشته باشند و هزینه های دارویی بیماران و نظام سلامت را کاهش دهند. در مطالعه حاضر قیمت داروهای تولید داخل با قیمت داروهای ژنریک مشابه در کشور هند مورد مقایسه قرار گرفته است. روش پژوهش در این مطالعه، ابتدا کشور هند با دلایلی از جمله قیمت پایین و کیفیت مناسب، و امکان پذیری تجارت در شرایط تحریم برای مقایسه انتخاب گردید. سپس از آمارنامه دارویی ایران داروهایی که صرفا تولید داخل و مصرف قابل توجهی از نظر فروش عددی و ریالی دارند، وارد مطالعه شدند. قیمت دارو ها از سایت های معتبر مورد تایید سازمان های نظارتی در ایران و هند استخراج شدند. در نهایت قیمت 110 قلم دارو مورد مقایسه قرار گرفتند تا میزان موفقیت صنعت تولید داخل در ارایه قیمت مناسب در عدم حضور رقبای خارجی مشخص شود. یافته ها با توجه به نتایج به دست آمده در 57 درصد داروهای مورد مطالعه، میانه ی قیمت مصرف کننده ی این داروها در هند پایین تر از قیمت مصرف کننده ی ایرانی بود؛ درصورتیکه این مقایسه با کمینه ی قیمت داروهای هندی انجام شود، این درصد به 88 افزایش خواهد یافت. نتیجه گیری با توجه به بررسی فوق به نظر می رسد کاهش قیمت ها و هزینه های دارویی در تمام موارد تولید داخل رخ نمی دهد و این امر به تنهایی نمی تواند توجیه مناسبی برای حمایت از تولید داخلی داروها به صورت مطلق باشد؛ اما باید توجه داشت که کاهش هزینه ها تنها دلیل حمایت از تولید داخل این محصولات نبوده و سیاستگذار ممکن است با توجه به عوامل دیگری در راستای سیاست های حمایتی اقدام نماید؛ لیکن در هر مورد این دلایل بایستی برای نظام سلامت معین باشد.

زمینه و هدف در کشورهای توسعه یافته، یکی از هدف های مهم سیاستگذاران اقتصادی ارتقای کیفیت، استاندارد و سطح رفاه زندگی در جامعه است. هدف این پژوهش ارایه الگویی است که منجر به ارتقای کیفی رفاه عمومی در نظام حکمرانی کشور گردد. روش پژوهش مطالعه حاضر پژوهشی ترکیبی (کیفی-کمی) است که در سال 1399 انجام گرفت. برای جمع آوری داده ها در بخش کیفی، از مصاحبه های اکتشافی بر مبنای تحلیل تم و در بخش کمی از پرسشنامه استفاده شد. تجزیه و تحلیل بخش کیفی با استفاده از نرم افزار MAXQDA 18 و در بخش کمی از نرم افزارهای SPSS 22 و Smart PLS 2 انجام گردید. جامعه در روش کیفی شامل خبرگان و صاحب نظران حوزه سیاستگذاری و رفاه اجتماعی بود و از نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی استفاده شد که جمعا 18 مصاحبه انجام شد. جامعه آماری در روش کمی 150 نفر از مدیران وزارت تعاون کار و رفاه اجتماعی بودند که براساس فرمول کوکران (108) نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. یافته ها در بخش کیفی بعد از ثبت داده های ناشی از مصاحبه ها، 99 شاخص اولیه شناسایی شد. پس از کدگذاری به روش تحلیل تم، 69 شاخص، 8 بعد (سرمایه اجتماعی؛ سیاست ها و خط مشی گذاری عمومی؛ محیط داخلی و بین المللی؛ مشارکت و مدیریت عمومی؛ شفاف سازی در اداره امور؛ امنیت اجتماعی؛ سلامت اجتماعی؛ کیفیت حکمرانی رفاه عمومی) و 5 مولفه (عوامل علی، مداخله ای، زمینه ای، راهبردها و پیامدها) تایید گردید و به ایجاد مدل حکمرانی رفاه عمومی بر مبنای تحلیل تم منجر شد. نتایج بخش کمی نشان داد، ابعاد سیاست ها وخط مشی گذاری عمومی و سرمایه اجتماعی بر ابعاد محیط داخلی و بین المللی، مشارکت و مدیریت عمومی و همچنین بعد شفاف سازی در اداره امور تاثیر دارند. همچنین بر ابعاد امنیت اجتماعی و سلامت اجتماعی تاثیر گذارند و ابعاد امنیت اجتماعی و سلامت اجتماعی نیز بر کیفیت حکمرانی رفاه عمومی تاثیر می گذارند. نتیجه گیری از الزامات استقرار و بهبود شرایط حکمرانی رفاه عمومی در ایران توجه به 8 بعد و 69 شاخص استخراج شده در این مدل خواهد بود.