پژوهش های خاک
سال:1401 | دوره:36 | شماره:2 |تعداد مقالات:7

به منظور بررسی اثر کود زیستی ازتوباکتر و مدیریت مصرف کود اوره توأم با کود حیوانی بر عملکرد و پروتئین گندم دیم، آزمایشی با دو سطح کود حیوانی شامل M0 )بدون کود حیوانی) و M15 (15 تن در هکتار کود حیوانی( و ده تیمار کودی با ترکیب­های مختلف روش و زمان مصرف کود اوره و تلقیح بذر با ازتوباکتر شامل، T1 =شاهد (بدون اوره و عدم تلقیح بذر با ازتوباکتر) T2 = کل اوره در پائیز، T3 = کل اوره در اوایل بهار به صورت سرک، T4 =نصف اوره در پائیز + نصف دیگر اوره در اوایل بهار به صورت سرک، T5 = نصف اوره در پائیز + محلول­پاشی 5% اوره (در مرحله پنجه­دهی)، T6 = تلقیح بذر با ازتوباکتر، (T2 + T6)T7=، (T3 + T6)= T8، (T4 + T6)= T9و (T5 + T6)= T10بر روی رقم گندم دیم آذر 2 در سه تکرار، به صورت آزمایش کرت­های خرد شده در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در تناوب گندم-آیش به مدت دو سال زراعی در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم قاملو (کردستان) به اجرا در آمد. نتایج مشخص نمود که اثر کود حیوانی بر عملکردهای بیولوژیک و دانه در سطح (01/0>p) و بر وزن هزار دانه (05/0>p) معنی­دار بود. اثر تیمارهای کودی بر عملکردهای بیولوژیک و دانه و وزن هزار دانه (01/0>p) معنی­دار بود. اثر متقابل کود حیوانی و تیمارهای کودی بر هیچکدام از خصوصیات عملکردی معنی­دار نبود. میانگین عملکرد دانه در تیمارهای T4، T8، T3، T2، T5، T9، T7 وT10 نسبت به شاهد، به ترتیب به میزان 845، 833، 759، 755، 678، 670، 657 و622 کیلوگرم در هکتار افزایش نشان دادند و همگی در یک گروه آماری قرار گرفتند، اما عملکرد دانه در تیمار ازتوباکتر، با شاهد تفاوت معنی­داری نداشت. اثر متقابل کود حیوانی و تیمارهای کودی بر پروتئین دانه معنی­دار بود (05/0>p). اثر تیمارهای کودی بر پروتئین دانه فقط برای تیمار T8 معنی­دار (05/0>p) بود. نتیجه کلی این بود که در گندم، دیم مصرف کل کود اوره در پائیز به عنوان بهترین زمان مصرف و در شرایط مصرف نصف کود اوره در پائیز، محلول­پاشی (پنج درصد) اوره در مرحله پنجه­دهی در بهار به عنوان تکمیل کننده تغذیه نیتروژنی، قابل توصیه است

مطالعات برای تناسب اراضی کشور پراکنده بوده و تعداد کمی از آن‎ها به‎طور خاص با تمرکز بر تجزیه و تحلیل مناسب بودن اراضی برای کشاورزی انجام شده است، اما اغلب مطالعات مزبور به صورت محلی بوده و تاکنون مطالعات جامعی در سطح کشور انجام نشده است. تعیین تناسب اراضی کشاورزی برای تولید محصولات زراعی یکی از ابزارهای مهم برای بهره‎برداری بهینه از منابع خاک است. برای این منظور با تجمیع، آماده‎سازی و رقومی‎سازی مطالعات خاک‎ و طبقه‎بندی اراضی در سطح کشور و با توجه به تصاویر ماهواره‎ای و نقشه‎های کاربری و در نظر گرفتن پهنه‎های زراعی-اقلیمی، واحدهای خاک در دشت‎های آبی در سراسر کشور با هدف تعیین توان اراضی برای کشت آبی گندم مشخص شد. سپس با وارد کردن داده‎های اقلیمی، خاک، و پستی و بلندی در نرم‎افزار تهیه شده بر پایه روش فائو و پارامتریک ریشه دوم، کلیه واحدهای خاک واقع در دشتهای آبی کشور برای کشت گندم آبی مورد ارزیابی تناسب اراضی قرار گرفت. نتایج نشان داد که 4/1 میلیون هکتار از اراضی مزبور در کلاس مناسب (S1)، 08/2 میلیون هکتار دارای کلاس نسبتاً مناسب (S2)، 4/1 میلیون هکتار دارای کلاس تناسب کم (S3)، و 524 هزار هکتار اراضی دارای کلاس نامناسب در حال حاضر (N1) و 503 هزار هکتار از اراضی نامناسب دائمی (N2) می‎باشند. تجزیه و تحلیل آماری داده‎ها نشان داد که تفکیک کلاس‎های تناسب اراضی دارای دقت قابل قبول می‎باشد. عمده‎ترین ویژگی‎های محدودکننده تناسب اراضی ویژگی‎های فیزیکی خاک مانند بافت، و نیز شوری و قلیائیت، شیب، زهکشی و در برخی مناطق ویژگی‎های اقلیمی می‎باشد. با توجه به نقشه جامع تناسب اراضی و به‎کارگیری نتایج به‎دست آمده، با مدیریت و بهره‎برداری درست از اراضی زیر کشت آبی در سطح کشور، حفظ منابع اراضی به‎ویژه خاک و استفاده پایدار را به دنبال خواهد داشت. ضمناً نتایج فوق، لایه‎ اطلاعاتی مبنایی است که همراه با داده‎های دیگر از جمله آمار اقتصادی برای تدوین الگوی کشت مناسب مورد نیاز می‎باشد.

به منظور تعیین کارایی ارقام مختلف گلرنگ ازلحاظ جذب فسفر و پاسخ آن ها نسبت به مصرف مقادیر کود فسفر، آزمایشی دوساله (1397-1395) به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با دو رقم سینا و پدیده و مقادیر صفر، 25، 50، 75 و 100 کیلوگرم در هکتار فسفر، از منبع سوپر فسفات تریپل در سه تکرار در مزرعه ایستگاه مرکز تحقیقات کشاورزی اراک اجرا شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که عملکرد دانه، تعداد غوزه، وزن هزار دانه، جذب فسفر، نیتروژن، پتاسیم و فسفر کارایی کل تحت تأثیر رقم و سطوح فسفر قرار داشت. غیر از وزن کل ماده خشک و غلظت فسفر سایر ویژگی های موردمطالعه از تغییرات اثر سال متأثر گردیدند. ارتفاع بوته و غلظت پتاسیم تنها تحت تأثیر رقم بود اما وزن کل ماده خشک و غلظت فسفر تحت تأثیر سطوح فسفر قرار داشت. مقایسه میانگین تأثیر سطوح فسفر بر عملکرد دانه نشان داد که حداکثر عملکرد دانه در هر دو رقم از تیمار 25 کیلوگرم فسفر در هکتار به دست آمد. ازنظر شاخص فسفر کارایی کل، سطح 50 و ازنظر کارایی جذب و فاکتور تنش فسفر، سطح 25 کیلوگرم فسفر در هکتار بهینه می باشند. شاخص های کارایی فسفر بین دو رقم تفاوت معنی داری نداشت اما رقم سینا نسبت به رقم پدیده جذب فسفر بالاتری نشان داد

هدف از اجرای این پژوهش، استفاده از برخی محرک­های رشد گیاهی در بهبود عملکرد کلزا در خاک­هایآهکی و شور بود. بنابراین، آزمایشی در بخش قمرود استان قم و طی دو سال زراعی 99-1397 در خاکی­هایی با شوری­های حدود 13 و 10 دسی­زیمنس بر متر به­ترتیب در سال اول و دوم و شوری آب حدود 8-5/7 دسی­زیمنس بر متر اجرا شد. پژوهش حاضر در شرایط مزرعه­ای با خاک یکنواخت و مسطح، در سه تکرار در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی انجام گردید. بذرکلزا رقم هایولا-50 به روش دستی کشت شد. تیمارهای آزمایش عبارت بودند از: 1) شاهد (مصرف کود شیمیایی بر اساس آزمون خاک)، 2) مصرف خاکی اسید هیومیک (تیمار اول+ مصرف خاکی 5 کیلوگرم اسید هیومیک در هکتار)، 3) محلول­پاشی اسید آمینه (تیمار اول+ محلول­پاشی اسیدآمینه با غلظت 5 گرم در هزار)، 4) محلول­پاشی اسید هیومیک (تیمار اول+ محلول­پاشی اسید هیومیک با غلظت 5 گرم در هزار)، 5) محلول­پاشی اسید فولویک (تیمار اول+ محلول­پاشی اسید فولویک با غلظت 5 در هزار)، 6) محلول­پاشی عصاره جلبک دریائی (تیمار اول+ محلول­پاشی عصاره جلبک دریایی با غلظت 5 گرم در هزار) و 7) تیمار ترکیبی (شامل تیمار اول+تیمارهای 2، 3، 4، 5 و 6). محلول­پاشی بر اساس مقیاس زادوکس در کلزا در دو مرحله 57 (خروج از روزت) و59 (قبل از گلدهی) صورت گرفت. نتایج دو سالانه نشان داد که تیمار ترکیبی محرک­های رشد، تأثیر معنی­داری بر عملکرد دانه و روغن و نیز برخی ویژگی­های زراعی کلزا داشت. بالاترین عملکرد دانه و کاه، از تیمار ترکیبی مواد محرک رشد به­ترتیب با میانگین 4565 و 1066 کیلوگرم در هکتار به­دست آمد. همچنین، بالاترین مقدار میانگین غلظت پتاسیم، سدیم، کلسیم، منیزیم، آهن، روی، منگنز و مس به ترتیب در تیمار 7، 1، 7، 7، 3، 4، 1 و 6 حاصل شد. به­علاوه، بیشترین مقدار جذب پتاسیم، کلسیم، منیزیم، آهن در تیمار 7 و روی و مس در تیمار 6 و در خصوص مس، در تیمار 1 مشاهده شد. براساس نتایج دوسالانه آزمایش حاضر، مصرف ترکیبی محرک­های رشدی، تاثیر معنی­داری بر عملکرد و برخی ویژگی­های زراعی کلزا در شرایط شور، نسبت به شاهد (عدم مصرف محرک رشد) داشت که نشان دهنده­ی تاثیر این مواد بر افزایش تحمل کلزا در شرایط شور بود.

یکی از مهم­ترین عوامل محدود کننده رشد و عملکرد گیاهان تنش رطوبتی می­باشد. هدف از اجرای این آزمایش بررسی اثر سطوح مختلف ورمی­کمپوست و تنش رطوبتی بر برخی ویژگی­های رشد ریحان سبز و خاک پس از برداشت محصول بود. آزمایش به­صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با دو عامل و سه تکرار در گلخانه دانشکده کشاورزی دانشگاه لرستان انجام شد. عامل اول ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻬﺎر ﺳﻄﺢ ورمی­کمپوست ( صفر، 10، 20 و 30 گرم در کیلوگرم خاک) و عامل دوم ﺳﻪ ﺳﻄﺢ رﻃﻮﺑﺘ خاک (100%، 75% و 55% ظرفیت مزرعه) ﺑﻮد. بر پایه نتایج، بیشترین وزن تر (96/58 گرم در گلدان)، وزن خشک (9/5 گرم در گلدان) و غلظت فسفر اندام هوایی (42/0%) مربوط به تیمار بدون تنش رطوبتی و کاربرد 30 گرم ورمی­کمپوست بود و کمترین مقدار وزن تر و خشک و فسفر اندام هوایی در بالاترین سطح تنش رطوبتی و عدم کاربرد ورمی­کمپوست مشاهده گردید. همچنین، بیشترین غلظت نیتروژن (74/4%) و پتاسیم (90/3%) اندام هوایی در تیمار دارای بالاترین سطح تنش و کاربرد 30 گرم ورمی­کمپوست مشاهده شد. در خاک پس از برداشت، بیشترین غلظت نیتروژن (2/0%) و فسفر قابل جذب (25/26 میلی­گرم در کیلوگرم) در تیمار 30 گرم در­کیلوگرم ورمی­کمپوست با تنش (55% ظرفیت مزرعه) و کم­ترین مقدار در تیمار شاهد مشاهده گردید. با توجه به این نتایج، می­توان گفت که ورمی­کمپوست تأثیر مثبتی بر افزایش رشد گیاه ریحان در شرایط تنش رطوبتی، دارد.

عدم آگاهی از تغییرات عناصر موجود در خاک مزارع مختلف و توصیه های یکسان کودی سبب می شود که برخی خاک ها بیشتر و برخی کمتر از حد نیاز خود کود دریافت کنند. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات مکانی و وضعیت عناصر پر مصرف شامل نیتروژن، فسفر و پتاسیم و برخی ویژگی های مهم خاک از جمله کربن آلی، قابلیت هدایت الکتریکی وpH در برخی شالیزارهای گیلان اجرا شد. به این منظور، در سال زراعی 1398 و قبل از آماده­سازی زمین برای کشت، از عمق صفر تا 30 سانتی متری خاک مزارع شالیزاری مناطق ماسال، رودبار، مقداد (خشکبیجار، لشت نشا، خمام) و سیاهکل در استان گیلان با فواصل حداقل 500 متر نمونه برداری بصورت مرکب انجام شد. با استفاده از نتایج تجزیه خاک، وضعیت ویژگی­های مورد نظر بر پایه آمار توصیفی مورد ارزیابی قرار گرفت. سپس، محدوده مناطق بیش بود و کمبود عناصر غذایی در اراضی شالیزاری تعیین شد. بررسی داده ها نشان داد که در مناطق مورد بررسی عنصر فسفر یکی از محدودیت های عمده بود به طوری که بیشتر از 80% خاک های نمونه برداری شده منطقه سیاهکل، 72% خاک های منطقه رودبار، 65% خاک های منطقه ماسال و54% خاک های منطقه مقداد دچار کمبود فسفر قابل استفاده بودند. در مناطق یاد شده، پتاسیم شرایط بهتری نسبت به فسفر داشت به طوری که درمنطقه سیاهکل 3/51% خاک ها، در منطقه رودبار 31٪، در منطقه ماسال 66٪ و در منطقه مقداد 26٪ خاک های نمونه برداری شده دارای پتاسیم قابل استفاده کمتر از سطح بحرانی بود. همچنین در منطقه مقداد 4/19٪ خاک ها، در ساهکل 6/36٪، در ماسال 4/48٪ و در رودبار100٪ خاک های مزارع نمونه برداری شده دارای نیتروژن کمتر از سطح بحرانی بود. بررسی وضعیت خاک های شالیزاری نقاط نمونه برداری حاکی از آن بود که توزیع مکانی عناصر غذایی پرمصرف یکسان نبود. بر این اساس، توصیه های کودی یکسان برای اراضی مختلف شالیزاری مناسب نبوده و توزیع کود در شهرستان های مختلف استان باید با توجه به وضعیت خاک هر منطقه انجام شود

این پژوهش با هدف بررسی اثر کاربرد سطوح صفر، 5/1%، 3% و 5/4% نفت خام، نفت سفید و گازوئیل بر رس قابل پراکنش خود به­خودی و مکانیکی در سه خاک با بافت­های لوم رسی، شن لومی و لوم شنی انجام شد. نتایج نشان داد که درصد رس قابل پراکنش خود به خودی در خاک­های تیمار شده با نفت سفید و گازوئیل در مقایسه با نفت خام به طور معنی­داری به­ترتیب در حدود 34% و 44% و رس قابل پراکنش مکانیکی در خاک­های تیمار شده با نفت سفید و گازوئیل در مقایسه با نفت خام به طور معنی­داری و در حدود 200% بیشتر بود. نتایج در انتهای آزمایش نشان داد به طور کلی میانگین درصد رس قابل پراکنش خود به خودی در خاک شن لومی نسبت به خاک­های لوم رسی و لوم شنی به طور معنی­داری به ترتیب در حدود 21% و 57% بیشتر بود، در حالی که رس قابل پراکنش مکانیکی در خاک شن لومی به طور معنی­داری حدود 31% کمتر از خاک لوم رسی و حدود 32% بیشتر از خاک لوم شنی بود. به طور کلی افزایش سطوح مواد نفتی سبب افزایش درصد رس قابل پراکنش خود به خودی و مکانیکی در سطوح اولیه و کاهش آن­ها در سطوح بالاتر شد. نتایج نشان داد سطوح مختلف مواد نفتی اثرات معنی­داری بر رس قابل پراکنش داشتند. بنابراین نتایج این پژوهش می­تواند اطلاعات لازم در خصوص اثر مواد نفتی بر میزان رس قابل پراکنش خاک (به عنوان یکی از معیارهای استحکام و انسجام خاک و سایر ویژگی­های مرتبط با آن) را فراهم کرده و در تصمیم­گیری­های لازم برای مدیریت و اصلاح خاک­هاِ آلوده به نفت و همچنین استفاده از ترکیبات نفتی برای حفاظت از خاک در برابر فرسایش مورد استفاده قرار گیرد.