پژوهش های کاربردی در گیاهپزشکی
سال:1402 | دوره:12 | شماره:1 |تعداد مقالات:10

زنبورهای جنس Habrobracon از مهم­ترین پارازیتوئیدهای تعدادی از آفات بالپولکی می­باشند. کارایی پارازیتوئیدها می­ تواند به وسیله کاربرد حشره­ کش­ ها تحت تاثیر قرار گیرد. جهت استفاده توام عوامل کنترل زیستی و شیمیایی در مدیریت آفات، شناخت اثر و انتخابی بودن آفت­کش ­ها بر روی عوامل کنترل زیستی ضرورت دارد. در این بررسی، اثر کشندگی و غیرکشندگی حشره­ کش­ های­ ایندوکساکارب، ولیام­تارگو و پروفنوفوس روی مراحل مختلف زیستی و برخی پارامترهای رفتاری این پارازیتوئید مورد بررسی قرار گرفت. غلظت توصیه شده مزرعه ­ای حشره­ کش­ های ولیام­تارگو و پروفنوفوس باعث ایجاد مرگ­ومیر 100 درصد روی حشرات کامل شدند. مقادیر LC50 حشره ­کش­ های ایندوکساکارب، ولیام­تارگو و پروفنوفوس بر روی حشره کامل به ترتیب 5/172، 4/4 و 9/2 میلی­گرم ماده موثره بر لیتر بود. نتایج نشان داد در بین ترکیبات مورد آزمایش، پروفنوفوس بالاترین سمیت را روی حشرات کامل داشت. غلظت­های توصیه شده مزرعه­ای ایندوکساکارب و ولیام­تارگو روی مراحل نابالغ زنبور پارازیتوئید سمیت پایینی داشتند. اثر LC30حشره ­کش­های مذکور بر روی واکنش تابعی به عنوان یک شاخص مهم رفتاری پارازیتوئیدها هم مورد مطالعه قرار گرفت. واکنش تابعی در شاهد و تیمارها از نوعII تعیین شد و بیشترین و کمترین نرخ حمله به ترتیب در تیمارهای شاهد و پروفنوفوس مشاهده گردید. همچنین بیشترین و کمترین زمان دستیابی هم به ترتیب در تیمارهای پروفنوفوس و شاهد با مقادیر 992/0 و 507/0 ساعت مشاهده شد. بررسی اثر غلظت LC30 این سه حشره­ کش بر رفتار جهت ­یابی زنبور پارازیتوئید با استفاده از دستگاه الفکتومتر نشان داد که زنبور پارازیتوئید، لاروهای تیمار نشده را به لاروهای تیمار شده ترجیح می­دهد. نتایج نشان داد که پروفنوفوس اثرات منفی بر روی زنبورهای پارازیتوئید دارد. با توجه به سمیت بالای ولیام­تارگو روی حشرات کامل زنبور به نظر می­رسد ایندوکساکارب می­تواند حشره­ کش مناسب­تری برای استفاده در برنامه ­های مدیریت تلفیقی آفات باشد.

بیماری بوته میری رایزوکتونیایی لوبیا (Phaseolus vulgaris) در اثر Rhizoctonia solani جزو مهم ترین بیماری های قارچی خاکزاد این محصول در اکثر مناطق کشت در سراسر جهان است. در تحقیق حاضر اثر نُه گونه قارچ میکوریزی دارسانه ای (AMF) شامل Acaulospora longula، Funneliformis mosseae، Gigaspora margarita، Glomus caledonium، G. claroideum، G.etunicatum، G. fasciculatum، G.versiform و Rhizophagus irregularis روی مهار بوته میری رایزوکتونیایی و برخی صفات رشدی لوبیا در حضور بیمارگر در گلخانه بررسی شد. شش گونه AMF (F. mosseae، G. margarita، G. claroideum ، G. etunicatum ، G. versiform و G. caledonium) سبب کاهش شاخص بیماری شدند و از میان آنها، چهار گونه اول، وقوع بیماری را نیز نسبت به شاهد بیمار به طور معنی داری کاهش دادند. کمترین شدت و وقوع بیماری به ترتیب با کاربرد F. mosseae و G. claroideum به دست آمد. در مقایسه با شاهد بیمار، همه گونه های AMF سبب افزایش معنی دار طول ریشه و علاوه بر آن وزن تر و وزن خشک ریشه (به استثنای G. fasciculatum) شدند و وزن تر اندام هوایی (به استثنای G. versiform)، طول اندام هوایی (به استثنای G. claroideum، G. versiform و G. etunicatum ) و وزن خشک اندام هوایی (به استثنای G. etunicatum، G. fasciculatum، G. caledonium و G. margarita) را نیز افزایش دادند. بیشترین میزان کلنیزاسیون میکوریزی ریشه نیز در تیمار G. fasciculatum مشاهده شد. طبق نتایج این تحقیق بسیاری از قارچ های AMF سبب بهبود رشد گیاه و جبران بخشی از خسارت بوته میری رایزوکتونیایی لوبیا گردیدند و این عوامل، گزینه های مناسبی برای بررسی کنترل بیولوژیکی این بیماری در شرایط مزرعه هستند. کلیدواژه ها [English]

کرم سیب آفت کلیدی باغ های سیب در ایران می باشد. این مطالعه در مناطق اصلی سیب کاری استان آذربایجان شرقی، با هدف تهیه نقشه زیستگاه های بالقوه این آفت با استفاده از مدل سازی مکس انت و تعیین نقش شاخص پوشش گیاهی در بهبود دقت این مدل ها انجام شد. داده های حضور آفت طی سه فصل رشدی، 98-96 از مناطق مورد مطالعه جمع آوری شدند. از تله های فرمونی برای پایش فعالیت حشرات کامل نر کرم سیب استفاده شد. اثر 15 متغیر محیطی شامل متغیرهای اقلیمی، توپوگرافیک و سنجش از دور با استفاده از الگوریتم مکس انت روی پراکنش کرم سیب بررسی شد. عملکرد مدل ها و بررسی صحت و دقت آنها با استفاده از شاخص سطح زیر منحنی مشخصه عملکرد گیرنده (ROC) ارزیابی شد. در مدل های اجرا شده با استفاده از متغیرهای اقلیمی و توپوگرافیک مقدار AUC به ترتیب 840/0 و 951/0 بود، با تلفیق این دو گروه متغیر مقدار AUC مدل به 938/0 رسید. مدلی که دربرگیرنده هر سه گروه متغیرهای اقلیمی، توپوگرافیک و شاخص پوشش گیاهی تفاضلی نرمال شده (NDVI) بود بیشترین مقدار AUC را داشت ( که نشان دهنده نقش مهم این شاخص در پیش بینی پراکنش بالقوه کرم سیب است. NDVI، بارندگی ماه سپتامبر، شیب، حداقل دمای می و میانگین دمای آوریل به ترتیب بیشترین سهم را در مدل نهایی و بیشترین ارتباط را با پراکنش کرم سیب داشتند. نقشه پراکنش به دست آمده در این مطالعه ابزار مفیدی برای تشخیص مناطق خطر بالقوه کرم سیب می باشد که می تواند در پیش آگاهی و برنامه های مدیریت این آفت مهم مورد استفاده قرار گیرد.

در این تحقیق تأثیر فیتوهورمون استریگولاکتون و دو گونه قارچ در القاء مقاومت دو رقم گوجه فرنگی نسبت به بیماری پژمردگی فوزاریومی در شرایط گلخانه ای مورد بررسی قرار گرفت. در این آزمایش از دو رقم گوجه فرنگی شامل کاپتین و 4129 و تیمارهای قارچTrichoderma reesei، Rizophagus irregularis و فیتوهورمون GR24 (6-10 میکرومولار) استفاده شد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار و در سه بازه زمانی بعد از مایه زنی عامل بیماری (صفر، 7، 15 و 35 روز) اجرا شد. تأثیر تیمارهای مورد بررسی روی تغییرات چند آنزیم آنتی اکسیدانی، فنل، پروتئین کل و همچنین شدت بیماریزایی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده های به دست آمده از چهار بازه زمانی نشان داد که بیشترین مقدار هر سه آنزیم با مقادیر متفاوت برای دو رقم در بازه زمانی 35 روز بعد از مایه زنی اتفاق می افتد. در مقایسه تیمارهای اعمال شده در این بازه زمانی، در بین تیمارهای ترکیبی و انفرادی به ترتیب کاربرد همزمان سه عامل مورد بررسی در مقایسه با سایر تیمارها، اثر قابل ملاحظه­ای را در افزایش پارامترهای اندازه­گیری شده نشان دادند. با توجه به نتایج این تحقیق، چنین پیشنهاد می­شود که کاربرد هر سه عامل به صورت ترکیبی می تواند علاوه بر ایجاد مقاومت به بیماری، به عنوان عامل محدودکننده رشد قارچ بیمارگر در داخل گیاه در نظر گرفته شود.

به­منظور ارزیابی اثر فوزاریوم Fusarium verticillioides بروی وزن تر، شاخص کلروفیل، فعالیت ایزوفرم­های سوپراکسید دیسموتاز روی ژل پلی ­آکریلامید و پروتئین­های برگ به روش الکتروفورز دو بُعدی در لاین­های ذرت، آزمایش به­صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در پنج تکرار تحت شرایط گلخانه­ای به اجرا در آمد. عامل اول دو لاین ذرت B73 وMO17 و عامل دوم آلودگی به F. verticillioides در دو سطح بدون آلودگی و آلودگی در مرحله گیاهچه­ای بودند. نتایج حاصل نشان داد که اثر بیمارگر F. verticillioides روی وزن تر گیاهچه­های ذرت غیرمعنی­دار بود ولی میزان شاخص کلروفیل به­طور معنی­دار در لاین­های ذرت تیمار شده با عامل بیماری کاهش یافت. تجزیه الکتروفورزی آنزیم سوپراکسید دیسموتاز نشان داد که سه ایزوفرم روی ژل پلی آکریلامید هشت درصد وجود داشت. فعالیت ایزوفرم­های سوپر اکسید دیسموتاز تحت بیماری فوزاریومی افزایش معنی­داری داشت. تجزیه پروتئوم برگ لاین­های ذرت نشان داد که هشت لکه تکرارپذیر معنی­دار تحت آلودگی بیماری فوزاریومی تغییر بیان داشتند. پروتئین­های کاندید جزء پروتئین­های دخیل در سیستم دفاعی و تنظیم بودند. بیشترین اثر پروتیئن­ها در لاین­های ذرت مربوط به پروتئین­های درگیر در سیستم دفاعی از قبیل Isoform 2 of Mitogen-activated protein kinase 12 و Peroxiredoxin-2E, Chloroplastic بودند. براساس نتایج حاصل چنین به­نظر می­رسد که افزایش فعالیت ایزوفرم­های سوپر اکسید دیسموتاز و پروتئین­های دخیل در سیستم دفاعی احتمالاً بتوانند اثر بیماری فوزاریومی را در گیاهچه­های ذرت کاهش دهد

شپشک­های گیاهی (Coccoidea) هر ساله خسارت زیادی را به گیاهان وارد می­کنند. برخی از کنه­ها (Acari) به­عنوان یکی از اجزای مشاهده شده در اکوسیستم اطراف شپشک­ها، می­توانند جمعیت این آفات را بدون استفاده از سموم کاهش دهند. هدف از این مطالعه جمع­آوری و شناسایی برخی کنه­های پیش استیگمایان مرتبط با شپشک­ها بوده که ممکن است دارای ارتباط شکارگری با آن­ها باشند و یا از شپشک­ها به­عنوان پناهگاه استفاده کنند. بدین منظور قسمت­های آلوده به شپشک­های گیاهی، به آزمایشگاه منتقل و کنه­های مرتبط جدا شد. پس از شفاف­­سازی و تهیه اسلاید میکروسکوپی، در مجموع 12 گونه متعلق به 11 جنس از هفت خانواده از کنه­های پیش استیگما در ارتباط با 10 گونه از نه جنس و پنج خانواده از شپشک­ها به شرح زیر یافت شد. از این کنه ها، یک گونه اولین بار برای فون ایران گزارش می­شود که با علامت * نشان داده شده است: Prostigmata: Anystidae: Anystis baccarum; Erythraeidae: Abrolophus sp., Callidosoma sp., Leptus sp.; Iolinidae: Pronematus rykei, Pronematus ubiquitus; Microtrombidiidae: Eutrombidium sp.; Smarididae: Fessonia sp., Tenuipalpidae: Aegyptobia eriogonum*, Cenopalpus pulcher; Tetranychidae: Tetranychus urticae, Eotetranychus sp. Coccoidea: Eriococcidae: Acanthococcus isacanthus; Coccidae: Eulecanium tiliae, Coccus hesperidum, Saissetia oleae; Diaspididae: Diaspidiotus prunorum, Lepidosaphes malicola, Parlatoria oleae; Orthezidae: Orthezia urticae; Pseudococcidae: Planococcus citri, Planococcus vovae.

سفیدبالک گلخانه ای،Trialeurodes vaporariorum ، از آفات مهم گیاهان گلخانه­ای می­باشد که خسارت اقتصادی قابل توجهی را از راه تغذیه مستقیم از شیره گیاهی و انتقال ویروس­های گیاهی ایجاد می کند. برای جلوگیری از بروز مشکلات استفاده سموم شیمیایی در محیط گلخانه، نیاز به استفاده از روش های غیرشیمایی مانند استفاده از تله های چسبی می­باشد. این تحقیق، به منظور ارزیابی کارایی رنگ های مختلف و تعیین بهترین طول موج نوری تله چسبی، در مزرعه گوجه فرنگی و در شرایط گلخانه ای، در سال های 1398 الی 1399 اجرا شد. به همین منظور، تعداد چهار آزمایش در قالب طرح کامل تصادفی با 6 تکرار، جهت ارزیابی 6 رنگ (شامل زرد، نارنجی، سبز، آبی، قرمز و سفید) و نیز ارزیابی سه ارتفاع نصب تله (شامل 30، 80 و 160 سانتی متر) اجرا شد. در پایان میانگین شکار روزانه به ازاء هر تله و نیز طول موج نوری تله های رنگی برتر، اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که، رنگ های نارنجی و زرد، به ترتیب، با میانگین شکار روزانه 66.96 و 65.55 حشره بالغ سفیدبالک گلخانه ای به ازاء هر تله، بهترین کارایی را داشتند. بیشترین شکارتله چسبی رنگی، در ارتفاع نصب 160 سانتی متری، با میانگین شکار روزانه 115حشره بالغ سفیدبالک گلخانه ای به ازاء هر تله بود. نتایج طیف سنجی نوری تله ها نشان داد که، بالاترین درصد بازتاب طیفی در تله های چسبی زرد در طول موج 580 نانومتر و در تله چسبی نارنجی در طول موج 600 نانومتر می­باشد. بر اساس نتایج این تحقیق، تله چسبی نارنجی با طول موج نوری حدود 600 نانومتر، بهترین کارایی را در جلب حشره کامل سفیدبالک گلخانه ای T. vaporariorumدارد.

امروزه کشت کلزا، Brassica napus به عنوان مهم ترین دانه­روغنی، به دلیل ضرورت تولید روغن­خوراکی توسعه یافته است. استفاده از عوامل پروبیوتیک در جهت بهبود صفات رشدی، عملکردی و مقاومت به آفات، می تواند اثرات زیان بار ناشی از بکارگیری سموم و کودهای شیمیایی را تعدیل نماید. در این پژوهش، نقش اندوفیتی قارچ Beauveria bassiana، در پنج رقم کلزا اوکاپی، نپتون، نفیس، نیما و آتورا از نظر استقرار قارچ و بهبود صفات رشدی گیاه بررسی شد. بذور به صورت غوطه وری در سوسپانسیون قارچی با غلظت­های 106 و 107 کنیدی در میلی­لیتر و نیز پوشش دادن با پودر کنیدی ، تیمار شدند. تا 21 روز پس از مایه زنی، نمونه برداری برای تعیین استقرار قارچ در گیاه و اندازه گیری صفات رشدی کلزا صورت ­گرفت. برای استحصال قارچ از گیاه، بافت های گیاهی در SDAY قرار داده ­شد و تا 10 روز ارزیابی شد. نتایج نشان داد قارچ به صورت اندوفیت در کلیه ارقام، استقرار یافته و تا 21 روز پس از مایه زنی قارچ، قابل استحصال بود. تجزیه داده‎ های مربوط به صفات رشدی نشان داد که بین گیاهان تیمار شده و شاهد، اختلاف معنی داری وجود داشت و رقم نپتون پاسخ مطلوب­تری به قارچ اندوفیت نشان داد. از آن­جا که نپتون جز ارقام زمستانه با سطح زیرکشت بالا در کشور می­باشد، تیمار بذر آن با کنیدی قارچ قبل از کشت، به صورت عملیاتی در کشور توصیه می شود. این امر سبب بهبود صفات رشدی گیاه استراتژِیک کلزا شده و نهایتا ارتقا شاخص­های عملکردی را سبب خواهد شد.

کاربرد آفت­کش­ها رویکرد اصلی برای مدیریت سفیدبالک گلخانه Trialeurodes vaporariorum می باشد، بر این اساس اثر حشره­کش­های آزادیراختین، اسپیرومسیفن و تیامتوکسام روی سفیدبالک و زنبور پارازیتوئید آن Gahan Encarsia formosa مورد بررسی قرار گرفت. در ارزیابی میزان کشندگی تیمارها روی مراحل تخم و پوره سن سوم سفیدبالک بیشترین اثر کشندگی به ترتیب مربوط به اسپیرومسیفن در مرحله تخم با LC50 معادل 55/89 و تیامتوکسام در پوره سن سوم با LC50معادل 25/76 بود. نتایج حاصل از تجزیه واریانس تلفات تیمارها روی زنبور پارازیتوئید E. formosa بعد از هفت روز نشان داد که آزادیراختین دارای کمترین اثر سوء با 60 درصد ظهور زنبورها و تیامتوکسام بیشترین اثر سوء با 12درصد ظهور را داشت. در ارزیابی ترجیح تخم­ریزی زنبور E. formosa در بین تیمار حشره کش­ها علی­رغم تخم­ریزی بالای زنبور پارازیتوئید در دزهای پایین تیامتوکسام و اسپیرومسیفن ولی بیشترین تفریخ تخم مربوط به آزادیراختین بود. همچنین در ارزیابی کارآیی حشره کش­ها در گلخانه، علیه پوره سفیدبالک درصد تاثیر تیمارها در فواصل زمانی سه، هفت و 14 روز پس از سمپاشی نشان داد بیشترین اثر روی جمعیت پوره در سه روز پس از سمپاشی با80 درصد مرگ و میر مربوط به تیمار تیامتوکسام ولی در روز هفتم و چهاردهم پس از سمپاشی، بترتیب با 47/96 و 77/95% مرگ و میر مربوط به آفت کش گیاهی آزادیراختین بود. با توجه به نتایج این تحقیق در جمعیت بالای این آفت اسپیرومسیفن و تیامتوکسام موثر واقع شدند اما در برنامه مدیریت تلفیقی این آفت استفاده هم­زمان زنبور E. formosa با سم گیاهی آزادیراختین قابل توصیه می­باشد.

ویروس موزائیک گل کلم (Cauliflower Mosaic Virus= CaMV)نخستین ویروس گیاهی شناسایی شده دارای ژنوم DNA است که خسارت اقتصادی زیادی به گیاهان خانواده Brassicaceae وارد می­کند. تولید موفق کپسید­های این ویروس هم در تشخیص سرولوژیکی آن و هم در تشکیل ذرات شبه ویروسی Virus-Like Particles = VLPs مفید است. در این تحقیق، DNA نمونه­های گل کلم دارای علایم مشکوک به ویروس، استخراج و ژن پروتئین پوششی (Coat protein= CP) ویروس توسط آغازگرهای اختصاصی در PCR تکثیر شد. سپس توسط آنزیم­های برشی BamHI و SmaI در وکتور بیانی pGEX2TKدر پایین دست GST وارد و بعد از تایید وکتور نوترکیب، توالی­یابی انجام شد و توالی بدست آمده در پایگاه داده NCBI با برنامه BLASTn با توالی­های موجود در بانک ژن مقایسه شد و مشخص گردید که این توالی مربوط به ویروس CaMV با شماره دسترسی KF357590.1 در پایگاه NCBI است. بیان پروتئین CP در باکتری E. coli سویه Rosetta القاء و بهینه­سازی شد. بیان بسیار بالای این پروتئین در دمای 37 درجه سانتی­گراد و شش ساعت پس از القا به کمک IPTG با غلظت نهایی 1mM بدست آمد. سپس این پروتئین با نانوذرات سفاروز که توانایی اتصال به GST را دارند خالص­سازی و در SDS-PAGE مشاهده شد. پروتئین­های خالص شده CP با میکروسکوپ الکترونی بررسی شد و ذرات شبه ویروسی (VLPs) مشاهده گردید. تصاویر مربوط به میکروسکوپ الکترونی تولید VLPs این ویروس را بدون ایجاد اینکلوژن بادی و با مونتاژ صحیح تائید می­کند که می­تواند در حمل دارو در پزشکی مورد آزمایش قرار گیرد.