تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران
سال:1401 | دوره:53 | شماره:3 |تعداد مقالات:17

شهرستان دهلران به عنوان قطب تولید استان ایلام، باوجود فاصله زیاد از کشاورزی چندکارکردی، با مشکلات فراوانی در حوزه­ ی کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و وضعیت اقتصادی روبه رو است که چنان­چه برای حل این مشکلات و رفع آن ها تدابیری اتخاذ نگردد، چالش­های بیشتری گریبان­ گیر نسل حاضر و آینده کشاورزی و روستایی این شهرستان خواهد شد. از آنجایی که توسعه کشاورزی چندکارکردی مستلزم توجه به برنامه ریزی و راهبرد متناسب با شرایط هر منطقه می­باشد، در این مطالعه­ی کیفی، به تدوین راهبردهای توسعه کشاورزی چندکارکردی (MFA) در شهرستان دهلران اقدام شد. از بین کارشناسان و صاحب­نظران کشاورزی چندکارکردی به تعداد 21 نفر به صورت هدفمند مصاحبه عمیق و نیمه­ ساختارمند به عمل آمد. پس از تکمیل مصاحبه ­ها در پنج گام از تکنیک راهبردی Meta-SWOT بر مبنای تئوری مبتنی بر منابع، جایگاه شهرستان دهلران در مقایسه با رقبا، منابع و موانع موجود و مؤثر بر توسعه MFA شناسایی شد. پس از تحلیل مصاحبه ها و ارزیابی تأثیر هرکدام از منابع بر عوامل محیطی و تناسب آن ها با اهداف، نقشه­ ی راهبردی ترسیم شد. در بررسی تمام جوانب نقشه­ی راهبردی، سه قابلیت کمیاب، تقلیدناپذیر و غیرقابل جایگزین، یک قابلیت با بیشترین تناسب راهبردی، یک عامل محیطی به عنوان مهم ترین و قدرتمندترین مانع برای رشد و توسعه MFA شناسایی شد. درنهایت با قضاوت هر یک از عوامل داخلی و محیطی، 15 راهبرد مطلوب جهت توسعه MFA به ترتیب میزان اهمیت با استفاده از تکنیک AHP تدوین شد. با اجرایی کردن راهبردهای تدوین شده، می توان به تقویت و توسعه قابلیت­ها و رفع موانع موجود کمک کرد و با برنامه ریزی درست شاهد توسعه هر چه بیشتر کشاورزی چندکارکردی در آینده بود.

در استان لرستان، بحران آب های زیرزمینی به یک مشکل اساسی تبدیل شده است. در این میان شهرستان الشتر یکی از شهرستان های متاثر از این بحران است. درحالیکه، دلایل مختلفی برای بحران آب های زیرزمینی در این شهرستان وجود دارد، یکی از چالش های فراروی مدیریت منابع آب زیرزمینی این شهرستان، ناشی از ضعف نهادی و سازماندهی می باشد. از این رو، مطالعه حاضر، محدودیت های نهادی در مدیریت منابع آب زیرزمینی را با استفاده از رویکرد نظریه داده بنیان بررسی نموده است. مشارکت کنندگان 24 نفر از مطلعان کلیدی دخیل در مدیریت منابع آب زیرزمینی شهرستان الشتر بودند که از طریق رویکرد نمونه گیری هدفمند و با استفاده از تکنیک گلوله برفی انتخاب شدند. بدین ترتیب، مشارکت کنندگان تحت مصاحبه عمیق قرار گرفتند و مصاحبه ها برای تحلیل کیفی بر اساس نظریه داده بنیان ثبت و رونویسی شدند. نتیجه ی حاصل از کدگذاری باز داده های گردآوری شده، استخراج 170 مفهوم و 43 زیرمقوله بود که بر اساس مدل پارادایم، مقوله ی مرکزی شناسایی شده در این پژوهش، ضعف ساختی کارکردی نهادی بود که بقیه مقوله ها در رابطه ی با آن معنا پیدا کردند. یافته ها نشان داد، مهم ترین شرایط زمینه ساز وقوع پدیده، مقوله های "ضعف بنیه مالی کشاورزان"، "وجود عناصر فرهنگی بازدارنده ی کشاورزان در مدیریت منابع آب زیرزمینی" و "سنتی بودن کشاورزی" بودند. نتایج تحقیق در مورد شرایط علی موثر بر وقوع پدیده یاد شده نشان از "برداشت غیراصولی و بی رویه از منابع آب زیرزمینی" و "ضعف نظام پایش و کنترل" به عنوان مهم ترین علت ها دارند. در این مطالعه، "تغییر اقلیم" و "ضعف عملکردی نهادهای ثانویه متولی مدیریت منابع آب"، از جمله مهم ترین شرایط مداخله گر می باشند که منجر به تشدید وقوع پدیده شده اند. مهم ترین استراتژی نهادها به منظور غلبه بر پدیده، زیرمقوله های "کنترل و مهندسی آب" و "مشارکت کشاورزان" بودند. کاربرد استراتژی های کنش/واکنش توسط نهادها، دارای پیامدهای مثبت و منفی بوده است که مهم ترین پیامد مثبت آن، "بهبود وضعیت کشاورزی کشاورزان" و مهم ترین پیامدهای منفی آن، "تخریب منابع طبیعی"، "بروز معضلات اقتصادی" و "بروز معضلات اجتماعی" بودند.

شرایط آب ­وهوایی و منطقه­ ای، توان­های محیطی مناسبی برای توسعه کشاورزی به ویژه در استان­های حاشیه دریای خزر فراهم کرده است. هدف پژوهش شناخت اثر متغیرهای اقلیمی با تحلیل فضایی میزان عملکرد و قابلیت کشت غلات در سواحل جنوبی دریای خزر است. پس با استفاده از توابع مهم آمار فضایی شامل شاخص موران و تحلیل لکه ­های داغ، الگوهای مکانی عملکرد برنج، گندم و جو در سواحل جنوبی دریای خزر در دوره آماری 1379-1395 واکاوی شد. براساس نتایج حاصل از تحلیل شاخص موران مشخص شد که عملکرد برنج، گندم و جو در طول دوره آماری مورد مطالعه دارای ضریب مثبت و نزدیک به یک هستند که گویای خوشه­ای بودن توزیع فضایی عملکرد محصولات مورد تحلیل است. همچنین، براساس نتایج شاخص موران محلی و تحلیل لکه ­های داغ، مقادیر با خود همبستگی فضایی مثبت عملکرد برنج عمدتاً در استان مازندران و مقادیر با خود همبستگی فضایی مثبت عملکرد گندم در بخش­های جنوبی استان گلستان و بخش­های محدودی از استان مازندران مشاهده شد. برای عملکرد جو بیشترین نواحی با خود همبستگی فضایی مثبت (لکه­ های داغ عملکرد) عمدتاً در سطوح اطمینان مختلف محدود به شهرستان­های بابلسر و جویبار واقع در استان مازندران در سطح اطمینان 99 درصد، بابل در سطح اطمینان 95 درصد و شهرستان علی ­آباد استان گلستان در سطح اطمینان 90 درصد بود. مقادیر با ارزش پایین عملکرد گندم و جو عمدتاً در بخش­های شرقی و غربی استان گیلان در سطوح اطمینان 99، 95 و 90 درصد محاسبه شد.

جمعیت جهان پیوسته در حال افزایش است به طوری که سازمان ملل متحد پیش بینی کرده است که جمعیت از هفت میلیارد نفری جهان به هشت میلیارد در سال 2025 و 6/9 میلیارد در سال 2050 افزایش خواهد یافت. نیاز به تأمین مواد غذایی به توجه به نرخ رشد جمعیت همچنین افزایش 20 درصدی مصرف سالانه مواد غذایی در دهه اخیر باعث به کارگیری حداکثری از زمین های زراعی، کودها و سموم شیمیایی و تغییر ژنتیکی برای افزایش تولید محصولات غذایی کشاورزی شده است. این امر موجب ایجاد مشکلات زیست محیطی، آلودگی اکوسیستم و مهم تر از آن آلودگی مواد غذایی و ناامنی تغذیه و به خطر افتادن سلامت انسان و بروز انواع بیماری ها، مسمومیت ها و سرطان ها شده است. از مهم ترینمهم ترین منابع ایجاد مزیت رقابتی در این راه، ظرفیت نوآوری است که با وجود اهمیت بالای آن، موفقیت نیازمند دسترسی به دانش جدید است. با توجه به هزینه بر و زمان بر بودن خلق دانش جدید توسط یک سازمان مجزا و اینکه همه دانش مورد نیاز نوآوری و افراد باهوش، نوآور و خلاق در یک سازمان وجود ندارند، به کارگیری شبکه نوآوری متشکل از کنشگران مختلف مرتبط با ایمنی غذایی راه کاری مناسب و مفیدی جهت استفاده حداکثر از دانش جهت خلق نوآوری در این زمینه می باشد. این پژوهش با بهره گیری از روش تحقیق کیفی- کمی انجام شده است. جهت جمع آوری اطلاعات و شناسایی شبکه نوآوری ایمنی غذایی از روش نمونه گیری گلوله برفی و مصاحبه عمیق با متخصصان و کارشنان در سازمان /شرکت های مرتبط با ایمنی غذایی کشاورزی در بخش کیفی و از پرسشنامه در بخش کمی تحقیق استفاده گردید. پس از شناسایی شبکه نوآوری با طراحی پرسشنامه حاصل از بخش کیفی با جمع آوری اطلاعات از جامعه کارشناسان و متخصصان حوزه ایمنی غذایی به دنبال ترسیم روابط مابین کنشگران و بررسی شاخص های شبکه با استفاده از نرم افزار UCINET می باشد. یافته های این پژوهش 21 سازمان را به عنوان کنشگران این شبکه شناسایی نمود که هشت کنشگر از جمله سازمان غذا و دارو، گروه صنایع غذایی و سایر کنشگران اصلی و مرکزی و همچنین 13 کنشگر دیگر از جمله گروه بهداشت و ایمنی غذایی، آزمایشگاه کنترل کیفیت سازمان غذا و دارو و سایر کنشگرانی پیرامونی بودند.

شرکت­های دانش­بنیان به عنوان موتور توسعه اقتصادی کشورهای در حال توسعه مطرح می­باشند. اما این شرکت­ها در غرب ایران رشد قابل ملاحظه­ای نداشته­ اند، پژوهش کمی حاضر با هدف شناسایی عوامل­ مؤثر بر توسعه شرکت­های دانش­بنیان کشاورزی در غرب ایران به صورت توصیفی-همبستگی انجام شد. جامعه آماری پژوهش را کارشناسان 45 شرکت­ دانش­بنیان کشاورزی غرب کشور به تعداد 276 نفر تشکیل دادند. تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از نرم افزار spss16 و PLS3 نشان داد که مدل مورد بررسی پژوهش حاصل از مبانی نظری و مصاحبه با مدیرعامل شرکت­های دانش­بنیان برازش مناسبی دارد، مقدار ضریب تعیین چندگانه برای معادلة ساختاری اصلی 79/0 شده که این مقدار نشان می­دهد متغیرهای مستقل برون­زای پژوهش شامل آرمان­ها، عامل آموزشی-پژوهشی، اقتصادی، سیاستی-قانونی، مدیریتی و مشارکتی توانسته اند حدود 79/0 از تغییرات متغیر توسعة شرکت­های دانش­بنیان کشاورزی را پیش­بینی کنند. عامل سیاستی-قانونی اولویت اول و عامل­های مدیریتی، مشارکتی، آموزشی-پژوهشی، اقتصادی و آرمان­ها به ترتیب رتبه­ های دوم تا ششم را دارند. لازم است کلیه سازمان­های متولی رشد و توسعه شرکت­های دانش­بنیان کشاورزی توجه جدی و اساسی را به گویه­ ها و مؤلفه­های مشخص شده در تحقیق جهت توسعه و پیشرفت شرکت­های دانش ­بنیان کشاورزی داشته باشند.

محدودیت منابع آب و نگرش‎های نه چندان مناسب نسبت به بهره‏برداری از آب‏ کشاورزی تهدیدی مهم برای پایداری این منابع محسوب می‏شوند. بر این اساس، بررسی عوامل مؤثر بر نگرش گندم کاران نسبت به مدیریت بهینه آب در شهرستان کرمانشاه مورد توجه قرار گرفت. نمونه آماری این تحقیق 364 نفر برآورد گردید که به روش نمونه‏ گیری تصادفی طبقه ‏ای با انتساب متناسب شناسایی شدند. در نهایت 322 نفر در این تحقیق مشارکت داشتند. پرسشنامه ابزار اصلی جمع­ آوری داده­ها بود. با استفاده از نظرات صاحب نظران دانشگاهی و اجرایی، روایی ابزار تحقیق مورد ارزیابی قرار گرفت. همچنین با استفاده از یک مطالعه‎ راهنما و نیز محاسبه ‎ی ضرایب آلفای کرون باخ، پایایی ابزار تحقیق تایید شد (90/0≥α≥73/0). نتایج نشان داد که نگرش گندمکاران نسبت به مدیریت بهینه آب در وضعیت متوسط قرار دارد. نتایج تحلیل مسیر حاکی از آن بود که احساس مسئولیت نسبت به مدیریت بهینه آب به طور مستقیم 9/30 درصد از تغییرات واریانس متغیر نگرش نسبت به مدیریت بهینه آب را تبیین کرد. همچنین درک مزایای مدیریت بهینه‏ آب، درک آسیب‎ پذیری نسبت به کمبود آب، هنجارهای اجتماعی و کیفیت خدمات ترویجی در زمینه ‎ی مدیریت بهینه‎ آب با میانجی گری متغیر احساس مسئولیت به ترتیب دارای اثر غیرمستقیم بر نگرش گندم کاران نسبت به مدیریت بهینه آب است.

طی دهه­ های اخیر انرژی در کنار سایر عوامل تولید نقش تعیین کننده­ای در رشـد اقتصادی کشورها داشته است اما سطح بالای شدت انرژی اثرات منفی بر محیط زیست دارد. بنابراین، توجه به مبحث کارایی و بهینه سازی انرژی اهمیت خود را نمایان می­سازد. مطالعه حاضر با هدف بررسی کارایی و بهینه­ سازی مصرف انرژی گندم دیم شهرستان خوی با استفاده از روش تحلیل پوششی داده­ های استوار تحت شرایط عدم حتمیت انجام شد. داده­ها به طور تصادفی و از طریق تکمیل 192 پرسشنامه و مصاحبه چهره به چهره از کشاورزان این منطقه در سال 1398 جمع آوری گردید. نتایج نشان داد کل انرژی نهاده 06/20137 مگاژول در هکتار است که بیشترین سهم آن به ترتیب مربوط به سوخت دیزل (12/58%)، بذر (40/15 %) و ماشین آلات (15/14%) است. کل انرژی ستانده نیز 42/47966 مگاژول در هکتار به دست آمد و شاخص کارایی انرژی برای مدل­های بازده ثابت نسبت به مقیاس و بازده متغیر نسبت به مقیاس به ترتیب 6/5 و 5/2 به دست آمد. کل انرژی بهینه با اعمال این شاخص ها برای مدل های معرفی شده به ترتیب 3/8565 و 47/18726 محاسبه شد. بدین معنی که می­توان به میزان 7/53 % و 7 % انرژی مصرفی را در تولید این محصول کاهش داد.

برنامه ریزی آمایشی توسعه کشاورزی و تدوین سناریوهای آینده توسعه منطقه ­ای در بخش کشاورزی، مستلزم شناخت روند تغییرات در تفاوت­های توسعه کشاورزی بین استان­ها است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل روند تغییرات توسعه کشاورزی در بین استان­ها انجام شد. به این منظور با تدوین 49 شاخص توسعه کشاورزی و با استفاده از داده­های دو دوره زمانی 1390 و 1398 روند توسعه کشاورزی در 31 استان ارزیابی شد. روش شناسی این تحقیق مبتنی بر ترکیب مجموعه­ ای از شاخص­های انفرادی در شاخص ترکیبی نهایی مبتنی بر وزن­ دهی به روش تحلیل مؤلفه ­های اصلی و محاسبه انحراف از مقدار بهینه است. در نهایت، به منظور سطح بندی استان ها از نرم­ افزار ArcGIS10.2 استفاده شد. نتایج نشان داد در هر دو دوره 1390 و 1398، استان های گیلان، فارس، اصفهان، خراسان رضوی و تهران پنج استان اول بودند، در حالی که در سال 1390، به ترتیب استان های سمنان، زنجان، کردستان، هرمزگان و بوشهر و در سال 1398 استان‎های بوشهر، چهارمحال و بختیاری، ایلام، هرمزگان و کهگیلویه و بویراحمد در رتبه های آخر بودند. همچنین، توسعه کشاورزی در اغلب استان ها در سال 1398 نسبت به سال 1390 کمتر بوده است. بر اساس نتایج سطح بندی استان ها سه سطح توسعه کشاورزی پایین، متوسط و بالا شناسایی شد. بنابراین، لازم است توسعه بخش کشاورزی به خصوص در استان های با سطح توسعه پایین مورد توجه بیشتر سیاست گزاران، برنامه‎ریزان و متولیان توسعه کشور قرار گیرد.

یکی از مهم ترین دغدغه های سرمایه گذاران در بازارسرمایه، انتخاب پرتفویی است که از لحاظ سودآوری و ریسک بهینه باشد. هدف مطالعه ی حاضر مقایسه سودآوری و درجه ریسک پرتفوی های حاوی درصدهای متفاوتی از سهام گروه های کشاورزی و صنایع غذایی به همراه سایر صنایع، بریکدیگر می باشد. برای این منظور بازده روزانه 18 شرکت فعال در بورس اوراق بهادار تهران برای گروه فلزات، کشاورزی، صنایع غذایی، بانکی، پتروشیمی و شیمیایی طی بازه زمانی 99-1398 جمع آوری و در قالب 11 پرتفوی دسته بندی گردید. بازده پرتفوی ها شبیه سازی شد و بهترین پرتفوی ها بر اساس معیارهای برتری تصادفی تعیین شد. نتایج نشان داد اگر درجه ی ریسک گریزی افراد مشخص نباشد پرتفوی 10 و 6 که به ترتیب دارای 30 و 25 درصد از سهام گروه کشاورزی و صنایع غذایی می باشد، پرتفوی های برتر هستند و اگر درجه ریسک گریزی افراد مشخص باشد، پرتفوی شماره 11 با 30 درصد از سهام گروه کشاورزی و صنایع غذایی بهترین پرتفوی درمیان پرتفوی های ریسکی است. همچنین برای افراد با درجه ریسک گریزی کمتر پرتفوی 6 با 25 درصد از سهام کشاورزی و صنایع غذایی و 20 درصد از گروه پتروشیمی و پرتفوی 4 با 80 درصد از گروه پتروشیمی و بدون سهام صنایع غذایی و کشاورزی پرتفوی های برتر هستند و برای افراد با درجه ریسک گریزی بیش تر پرتفوی 10 و 2 به ترتیب با 30 و 10 درصد از سهام گروه کشاورزی و صنایع غذایی، بر پرتفوی های دیگر برتری دارند. پرتفوی های برتر درصد بیش تری از سهام کشاورزی و صنایع غذایی را دارا است و بالاترین درصد سهم مربوط به سهام گروه پتروشیمی است. بنابراین، سهام گروه کشاورزی و صنایع غذایی درکنار سایر سهام می تواند کمک به برتری پرتفوی نماید. همچنین با افزیش درصد سهام پتروشیمی در پرتفوی می توان مطلوبیت را حداکثرنمود.

اولین و اساسی ترین پیش فرض ارائه و بسط نظریه های اقتصادی در زمینه رفتار مصرف کننده، رفتار عقلایی مصرف کننده است و صحت مطالعات و بررسی هایی که در زمینه تقاضا و مصرف انجام می شود، به اعتبار فرض رفتار عقلایی مصرف کننده بستگی دارد. در این تحقیق تلاش شده تا وجود شکست ساختاری در ترجیحات مصـرف کننـدگان ایرانـی برای سبد گوشت مورد آزمون قرار گیرد. برای این منظور از رهیافت غیرپارامتریک آزمون اصول ضعیف، قوی و تعمیم یافته ترجیحات آشکار شده، شاخص کارایی افریت، آزمون آماری K-W و روش نموداری دی پرتی برای بررسی رفتار عقلایی و پایداری ترجیحات مصرف کنندگان سبد گوشت در ایران استفاده شده است. با توجه به نتایج به دست آمده، رفتار مصرف کنندگان سبد گوشت مصرفی در دوره زمانی 1396-1372 عقلایی بوده و توسط یک تابع مطلوبیت مقعر، پیوسته، یکنواخت و اشباع ناپذیر قابل تعبیر است. بنابراین، می توان این داده ها را در دوره زمانی مذکور و یا زیر دوره های کوچک تری از آن برای تخمین تابع تقاضا که پیش شرط آن وجود تابع مطلوبیت نئوکلاسیک است، بکار برد.

اسکان عشایر از جمله سیاست­ هایی است که شروع آن به سال های قبل از انقلاب باز می­گردد و اجرای آن همواره با حساسیت­هایی روبه رو بوده است. هرچند اسکان عشایر می­تواند موجب بهره­ مندی بهتر این خانوارها از برخی از خدمات گردد، اما از آنجایی که شغل اصلی این گروه دامداری است چگونگی تأثیرپذیری معیشت این خانوارها از این تصمیم همواره مورد تردید بوده است. بنابراین، هدف از مطالعه حاضر بررسی اثر اسکان بر تاب آوری معیشتی خانوارهای عشایری در نظر گرفته شد. برای این منظور اطلاعات مورد نیاز با تکمیل 287 پرسشنامه در شهرستان فسا تهیه و میزان تاب آوری معیشتی آنان محاسبه گردید. سپس با استفاده از روش رگرسیون سویچینگ درونزا اثر اسکان بر شاخص تاب آوری خانوارها بررسی شد. نتایج حاصله نشان می­دهد که اسکان خانوارهای کوچ رو موجب کاهش تاب‏آوری معیشتی آنان به میزان 75/13 درصد خواهد شد. بنابراین، پیشنهاد می گردد که در صورت تشویق و حمایت از اسکان عشایر، توجه به ایجاد یک معیشت پایدار برای این خانوارها در اولویت قرار گیرد. همچنین، پیشنهاد می­شود که با توسعه پایدار مناطق عشایری و با استفاده از سیاست­ هایی همچون تنوع بخشی به الگوی معیشتی از منافع عشایر حمایت گردد.

فرضیه هم حرکتی بیش از حد در بازارهای کالایی، بیانگر حرکات هم زمان قیمت ها است که منجر به ایجاد پیامدهای مختلفی در سمت عرضه و تقاضا می شود. این پیامدها شامل انحراف منابع از فعالیت های بهره ور در سمت عرضه و ایجاد فشارهای تورمی گسترده در سمت تقاضا است. در پژوهش حاضر با توجه به اهمیت گوشت ها در سبد غذایی خانوارها، هم حرکتی میان بازار انواع گوشت ها بررسی شد و میزان تأثیر مهم ترین عوامل اثرگذار بر هم حرکتی مورد ارزیابی قرار گرفت. برای این منظور، ابتدا با استفاده از رویکرد ، هم حرکتی متغیر در زمان میان بازار انواع گوشت ها برآورد شد. سپس، با به کارگیری رویکرد رگرسیون چندکی میزان تأثیر مهم ترین عوامل اثرگذار بر هم حرکتی میان بازارها موردبررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که هم حرکتی میان بازارها در طول زمان تغییرات قابل توجهی را تجربه کرده و در برخی از دوره ها نزولی و در برخی دیگر صعودی بوده است. بیشینه و کمینه همبستگی شرطی پویا میان بازارهای گوشت ماهی و مرغ به ترتیب 58/0 و 08/0-، میان بازارهای گوشت ماهی و قرمز به ترتیب 44/0 و 02/0 و میان بازارهای گوشت مرغ و قرمز به ترتیب 46/0 و 04/0- است. علاوه بر این، مهم ترین تعیین کننده های هم حرکتی میان بازار انواع گوشت ها شامل نرخ ارز، هزینه تولید، سیاست پولی، نا اطمینانی اقتصادی و نوسان بازار انرژی می باشند. بنابراین توصیه می شود که سیاست گذاران با لحاظ نقش این عوامل در ایجاد هم حرکتی میان بازارها در تصمیمات خود، از بروز دوره هایی باهم حرکتی شدید پیشگیری نمایند.

هدف از این پژوهش شناسایی و تبیین نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای استقرار آموزش مجازی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری در دوران پاندمی کرونا بود. ابزار گردآوری اطلاعات، مصاحبه عمیق و نیمه ساختارمند بود و برای تحلیل اطلاعات مستخرج، از فن تحلیل محتوای کیفی با نرم افزار مکس کیودا استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش، 15 نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری بودند که با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. برای تعیین روایی از فن سه سویه سازی (مثلث سازی) شامل به کارگیری منابع تأیید گر، محققان با استفاده از روش های متعدد برای جمع آوری داده ها مانند مصاحبه و مشاهده در طی فرآیند جمع آوری و تحلیل داده ها و برای پایایی از هدایت دقیق جریان مصاحبه ها، ایجاد فرآیند ساختمند برای اجرا و تفسیر مصاحبه ها و تشکیل کمیته تخصصی استفاده شده است. یافته های پژوهش در قالب چهار مضمون اصلی (مفهوم) نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت ها و تهدیدها و 23 زیر مضمون (کد) ارائه شد. نتایج تحلیل محتوای کیفی مبین 6 نقطه قوت، 8 نقطه ضعف، 4 فرصت و 5 تهدید پیش روی آموزش مجازی در دانشگاه ساری توسط اعضای هیئت علمی بود که می تواند پایه گذار راهبردها و طرح های عملیاتی در جهت رونق و توسعه آموزش مجازی قرار گیرد. مطابق تحقیق بهبود سیستم ارزشیابی آموزش مجازی از طریق بهبود و ارتقا سامانه سمالایو یا بکارگیری سامانه های دیگر بومی و خارجی با توجه به دسترسی به تجارب بین المللی، بهبود سامانه آموزش مجازی و طراحی شبیه سازها و فضاهای واقعیت مجازی جهت دروس عملی و کارگاهی، بهره گیری از آزمایشگاه ها و تورها و بازدید عملی مجازی، بهره مندی از تجربه ضمنی اساتید موفق در بخش آموزش عملی و ارزیابی دانشجویان از مهم ترین راهکارهای بهبود سامانه آموزش مجازی است.

استفاده همزمان از ابزارهای مدیریت ریسک در بخش کشاورزی، بسیار متداول است. لذا، در پژوهش حاضر، عوامل مؤثر بر استفاده همزمان از پس­انداز احتیاطی و تنوع کشت به عنوان دو راهکار سنتی مدیریت ریسک کشاورزان منطقه خرم ­آباد شهرستان تنکابن، مورد بررسی قرار گرفته است. در این راستا، با توجه به وجود همبستگی در استفاده از ابزارهای مدیریتی، الگوی پروبیت دو متغیره مورد استفاده قرار گرفته است. نتایج حاصل از برآورد الگوی فوق نشان داده است، متغیرهای سن، تحصیلات، بعد خانوار، درآمد کشاورزی، اندازه مزرعه و ضریب ریسک­ گریزی بر استفاده همزمان دو ابزار پس­ انداز احتیاطی و تنوع کشت تاثیر معنی داری داشته­اند. در بین عوامل یاد شده، ضریب ریسک­گریزی بیشترین تاثیر را بر انتخاب ابزارهای مدیریتی داشته است؛ به گون ه­ای که، با افزایش ضریب ریسک­ گریزی کشاورزان، احتمال استفاده از ابزارهای مدیریتی، 22/0 درصد افزایش می­یابد. بنابراین، با توجه به تاثیر مثبت تحصیلات و درآمد بر استفاده از ابزارهای مدیریت ریسک، افزایش میزان آگاهی کشاورزان از سوی مروجان کشاورزی و افزایش درآمد کشاورزان از طریق اصلاح الگوی کشت آنان، پیشنهاد شده است.

به طور کلی یکی از عوامل موثر بر میزان توسعه کشاورزی در محیط های کنترل شده، عوامل موجود در محیط بیرونی است که از حوزه ی مدیریت فردی تولید کننده (محیط داخلی)، خارج هستند. هدف پژوهش حاضر تحلیل عوامل بیرونی موثر بر توسعه کشت سبزی و صیفی سالم در محیط های کنترل شده در استان های تهران و البرز بوده است. جامعه آماری این پژوهش کارشناسان متخصص در امر گلخانه داری در دو استان تهران و البرز بودند (74N=) که به شیوه ی سرشماری مورد پرسشگری قرار گرفتند. ابزار گرد آوری داده ها نیز پرسشنامه محقق ساخته بود که روایی صوری آن توسط پنلی از متخصصان و پایایی آن به وسیله محاسبه آلفای کرونباخ تایید شد (797/0- 916/0). اطلاعات گردآوری شده با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی و نرم افزار Smart PLS3 تجزیه و تحلیل شد. یافته های پژوهش نشان داد همه عوامل شناسایی شده که شامل نظام های پشتیبانی، ساختارها و رویه ها، فضای کسب و کار، تسهیلات مالی و مدیریتی و سیاست ها و قوانین، می باشند، بر توسعه کشت سبزی و صیفی سالم در محیط های کنترل شده تأثیرگذار بودند. همچنین، با توجه به مقدار استاندارد بتا، می توان بیان داشت به ترتیب سه سازه نظام پشتیبانی، ساختارها و رویه ها و فضای کسب و کار بیشترین اثر و دو سازه سیاست ها و قوانین و تسهیلات مالی و مدیریتی سهم کمتری را در تبیین محیط بیرونی موثر بر تولید سبزی و صیفی در محیط های کنترل شده کشت داشته اند. نتایج این پژوهش نشان داد که یکی از پیش نیازهای توسعه کشت در محیط های کنترل شده ارتقاء محیط نهادی است. به نظر می رسد بخش قابل ملاحظه ای از ظرفیت های پشتیبانی نهادی در بخش خصوصی وجود دارد که می تواند ساماندهی و در قالب خدمات تعریف شده به متقاضیان ارایه گردد.

نظام آموزش کشاورزی از طریق ارتقای دانش، مهارت و بینش منابع انسانی نقش مهمی در توسعه پایدار کشاورزی ایفا می کند. یکی از مهمترین چالش های نظام آموزش کشاورزی عدم استفاده از روشهای فعال عملی و متناسب با کار کشاورزی است. برای مقابله با این چالش ها روش تدریس«مشاهده یک دقیقه ای» معرفی شده است. مشاهده یک دقیقه ای یک روش تدریس فراگیر محور، موثر و کارآمد است و از پنج خرده مهارت متعهد سازی، کاوش شواهد حمایت کننده ، آموزش قواعد کلی، تقویت موارد صحیح و اصلاح اشتباه تشکیل شده است. دراین پژوهش از روش مرور نظامند استفاده شد. عبارت مشاهده یک دقیقه ای در عنوان و چکیده مقالات انگلیسی طی سال های 2000 تا 2017 در پایگاه های اطلاعاتی مانند Key Clinical، ,ProQuest PubMed Scopus و Web of Science جستجو شد. نتیجه جستجو 131 مقاله بود که پس از حذف مقالات غیر مرتبط ، مقالات فاقد متن کامل و تکراری 31 مقاله به عنوان مقالات نهایی در نظر گرفته شد. نتایج مطالعه نشان داد که روش تدریس مشاهده یک دقیقه ای موجب افزایش اعتماد به نفس، بهبود درک فراگیران، افزایش یادگیری و رضایت مندی و در نهایت اثر بخشی آموزش است و موجب پیشرفت تحصیلی فراگیران می شود.

سواد غذا در زمینه بهبود بخشیدن به برخی از جنبه­ های ناامنی غذا، با افزایش قابلیت انعطاف پذیری و به حداکثر رساندن استفاده از منابع موجود، از پتانسیل های مهمی برخوردار است. این پژوهش با هدف بررسی شاخص­ها و عوامل مؤثر بر سواد غذا در میان خانوارهای روستایی با روش پیمایش در میان خانوارهای روستایی شهرستان دشتی استان بوشهر انجام شد. بر اساس فرمول کوکران و با استفاده از روش نمونه گیری چند مرحله­ای، تعداد 232 خانوار به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده­ها پرسشنامه بود که روایی و پایایی آن از طریق پایلوت و نظر اساتید بخش ترویج و آموزش کشاورزی مورد تأیید واقع شد و تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم­افزار SPSS25 انجام شد. نتایج نشان داد که میانگین سواد غذایی در بین خانوارهای روستایی با سطح تحصیلات و سطح درآمد مختلف، تفاوت معنی داری دارد. نتایج بررسی ارتباط علّی متغیرها در قالب آزمون تحلیل مسیر نشان داد در بین متغیرهای وارد شده در مدل نشان داد میزان بهره گیری از خدمات اکوسیستم (با ضریب اثر 725/0)، نگرش نسبت به کشاورزی متعارف (577/0) و امنیت غذایی (465/0) دارای بیشترین تاثیر (مجموع اثرات مستقیم و غیر مستقیم) بر سواد غذایی روستائیان بودند و متغیر سن کمترین اثر (225/0) را داشت. در راستای بهبود سواد غذایی جوامع روستایی، شناسایی شیوه های علمی قابل ارائه در دوره های آموزش رسمی و غیر رسمی، توجه به دانش تجربی روستائیان در رابطه با مواد غذایی و همچنین مدیریت مناسب آموزشی پیشنهاد می­گردد.