پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی
سال:1401 | دوره:26 | شماره:51 |تعداد مقالات:13

با توجه به تغییراتی که امروزه در فضای آموزش عالی در جریان است، ارتقای کیفیت نگارش علمی، یکی از اهداف عمده و اصلی نظام آموزشی و یکی از دغدغه های اصلی اعضای هیئت علمی دانشگاه ها، دانشجویان و دانشمندان به شمار می آید. برای این امر، لازم است سطوح کیفی ویژگی های آن شناخته شوند و تمرین های مستمر و دقیق برای کسب و ارتقای توانمندی ها از طریق خودارزیابی، ارزیابی همگنان و متخصصان انجام شود. اصالت نگارشی، از مهم ترین ویژگی های نگارش علمی دانشگاهی است. هدف از پژوهش حاضر، شناسایی ملاک ها و نشانگرهای اصیل نویسی در نگارش علمی دانشگاهی است. بدین منظور با استفاده از روش پدیدارشناسی و مصاحبۀ نیمه ساختارمند با دوازده نفر از اعضای هیئت علمی دانشکدۀ روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران که از طریق روش نمونه گیری ملاکی انتخاب شده بودند، داده ها گردآوری شد. یافته ها به شناسایی 52 نشانگر و دسته بندی هفت ملاک شامل «آزادمنشی نگارشی»، «اخلاق منبع گزینی و منبع نویسی»، «عاملیت بخشی به اخلاق نگارشی»، «مستدل نویسی»، «محتمل نویسی»، «کاربردی بودن» و «بازتاب اندیشه و نگرش پژوهشگر» منجر شد. نتایج پژوهش بر اهمیت انکارناپذیر اصیل نویسی در نگارش علمی دانشگاهی و ضرورت آموزش مبتنی بر ملاک های آن صحه می گذارد. آموزش و ارزشیابی متون پژوهشی مبتنی بر ملاک ها و نشانگرهای شناسایی شده، می تواند در بهبود کیفیت نگارش علمی دانشگاهی مفید واقع شود. در انتهای پژوهش، پیشنهادهایی برای بهبود اصالت نگارش علمی دانشگاهی ارائه شد.

کتاب‎های آموزش زبان یکی از ابزارهای تقویت مهارت‎های زبانی زبان‏آموزان هستند. از آن‎جا که رویکردهای مختلف آموزش نقش مهمی در انتقال محتوای منابع آموزشی دارند، بررسی چگونگی بازنمایی این رویکردها در کتاب های درسی می تواند به بهبود کیفیت زبان‎آموزی کمک کند. رویکرد ارتباطی یکی از روش‏هایی است که تا کنون در آموزش زبان بسیار مورد توجه بوده، و توانسته به استفاده کاربردی و تعاملی از زبان خارجی/دوم منجر ‎شود. در این پژوهش به بررسی چگونگی بازنمایی رویکرد ارتباطی در آموزش مهارت گفتاری در کتاب‏های مجموعه آموزش زبان مینا پرداخته شده است. به این منظور، ابتدا با مطالعه آثار مرتبط با موضوع پژوهش یک فهرست بازبینی جهت بررسی چگونگی بازنمایی رویکرد ارتباطی در آموزش مهارت گفتگو بر اساس نظرات تعدادی از متخصصان حوزه آموزش ارتباطی تهیه شد. آن گاه، فعالیت‎های گفتگومحور سه جلد مجموعه مینا گردآوری و بررسی شد و در سه طبقه انفرادی، دونفره و گروهی دسته‎بندی گردید. در نهایت، با توجه به داده‎های جمع آوری شده، مؤلفه‎های فهرست بازبینی نام‎برده بررسی و مبتنی بر طیف لیکرت رتبه‏دهی شدند. نتایج حاصل از مشاهدات در این پژوهش نشان می‎دهد که ادعای نویسندگان مجموعه مینا مبنی بر این که اجرای تمرینات کتاب تنها بر پایه رویکرد ارتباطی آموزش زبان امکان‎پذیر است، تا حد زیادی در فعالیت‎های گفتاری جلد اول و سوم مجموعه مشهود است اما جلد دوم با وجود دربرداشتن موضوع‎های مرتبط با زندگی واقعی و موقعیت‎های تعاملی، دارای فعالیت‎های تولیدی گفتاری کمی بوده بنابراین انتظار می رود در جلد دوم نیز مهارت گفتاری به میزان کافی مورد توجه قرار گیرد.

پژوهش های مرتبط با اندیشۀ فقهی امامیه در دهه های اخیر پیشرفت چشم گیری داشته و صورت بندی بسیاری از مباحث را تغییر داده است. پژوهندگان تلاش کرده اند از کلیشه های موجود فاصله بگیرند و با نگاهی متفاوت به تاریخ فقاهت بنگرند، اما هنوز پژوهش ها در ابتدای مسیر قرار دارد. رابرت گلیو از جملۀ پژوهندگانی است که با فاصله گرفتن از خوانش عقل ستیزانه از اخباریان، شناسایی تنوع در میان علمای اخباری، قرار دادن دغدغۀ یقین در کانون نظریۀ اخباری و نیز نفی تلقی پروتستانتیستی ازآموزه های اخباریان تلاش ارزشمندی برای شکلی از تاریخی نگری در برنامۀ پژوهشی خود انجام داده است که البته تمام و کمال نیست. انتقاد وارد به رهیافت نظری گلیو این است که در کار او گونه ای ذات گرایی در مقوله بندی علما به اخباری و اصولی مشاهده می شود. چنین برمی آید که گلیو خط تقسیم ستبری میان دو گروه از علمای امامیه می کشد و به این ترتیب به جای مطالعۀ بازنمایی ها و فهم های کنش گران تاریخی تعبیرهایی چون اخباری و اصولی را به مثابۀ واقعیت هایی انضمامی درنظر می گیرد، درحالی که از چشم اندازی تاریخی مفاهیم، تعاریف و مقوله ها نیز خود پدیدارهایی تاریخی هستند.در این مقاله با تمرکز بر کتاب اسلام نص گرا تلاش کرده ایم به کمک روش تحلیل مضمون و تحلیل متنی دستاوردهای پژوهشی این شیعه شناس را بررسی انتقادی کنیم و ظرفیت ها و نیز محدودیت های آن را نشان دهیم.

نویسنده کتاب مکتب در فرایند تکامل با توجه به تخصص خود در شناخت متون کهن و تحت تأثیر مبانی و روش های تاریخ نگاری مدرن، در جهت تشکیک برخی از اعتقادات مهم شیعه بر آمده و با انتخاب گزینشی منابع تاریخی و با حذف پیش انگاره های ثابت شده در مباحثی از قبیل: نشان دادن فلسفۀ غیبت، وقوع غیرمنتظرۀ امر غیبت و کوتاهی امام در جهت حضور با وجود شرایط آماده، سعی در ترسیم چهرۀ معمولی از امام کرده است و به خواننده چنین القا می کند که بسیاری از اعتقادات شیعه نسبت به صفات فرابشری امامان، در طول تاریخ بر اثر عوامل مختلفی همچون در مَسند قدرت قرارگرفتن تشیّع و یا نقش غلات شکل گرفته است. این پژوهش که به روش توصیفی­تحلیلی با استقصای متن انجام شده، بر آن است تا بیان کند، این کتاب از داشتن اصل پیش انگارۀ صحیح کلامی که برای هر اثر تاریخی ضروری است بی بهره بوده و در گزارش و تحلیل تاریخ به عقاید صحیح اسلامی نیز دچار خلط فاحش شده و تا حدودی فاصله و شکاف عمیقی را با مبانی نظری اسلام شیعی ایجاد کرده است.

هدف از این مقاله، بازخوانی انتقادی روایت کتاب بن لایه های شناخت از ایدالیسم استعلایی است. آموزه ای مناقشه برانگیز در فلسفه کانت که ناظر به نسبت میان پدیدار و شیء فی نفسه و بر سر تفسیر آن جریان های تفسیری گوناگونی شکل گرفته است و نزاع پیرامون آن تا به امروز ادامه دارد؛ به گونه ای که برخی این تمایز را تمایز معرفت شناختی و ناظر به دو نحوه لحاظ شیئی واحد می داند. در مقابل برخی دیگر این تمایز را تمایزی وجودشناختی می دانند؛ در این گروه دوم برخی این تمایز را مستلزم تحقق اشیاء در دو جهان متفاوت دانسته (تفسیر دوجهان) و برخی دیگر این تمایز را ناظر به دو دسته متفاوت از صفات شیئی واحد می دانند؛ در این نوشتار با استفاده از روش تحلیلی و کتابخانه ای، پس از بررسی تفاسیر گوناگون ناظر به این آموزه کانت، روایت کتاب بن لایه ها مورد تأمل انتقادی قرار می گیرد. مطابق خوانش این کتاب، ایدالیسم استعلایی یعنی قول به وجود اشیاء فی نفسه و تأثر ساحت شناخت از آنها، یکسره با مبانی کانت ناسازگار است. در نهایت یافته های این نوشتار حاکی از آن است که اولاً تفسیر این کتاب از این آموزه، در زمره تفاسیر دوجهان است؛ اما با نظر به پژوهش های متأخر کانت شناسانه، که این تفسیر در چهارچوب فلسفه کانت، تفسیری سازگار و قابل دفاع است.

مؤلفه‏های نظام آموزش دانشگاهی را می‏توان به دانشجو، استاد، ساختارهای آموزشی و محتوای آموزشی تقسیم کرد. در این میان کتاب‏های درسی دانشگاهی به عنوان یکی از مهم تر اجزای محتوای آموزشی به دلیل ایفای نقش واسط بین استاد و دانشجو از جایگاه ویژه‏ای در آموزش برخوردارند. این پژوهش با توجه به اهمیت کتاب‏های درسی دانشگاهی در انتقال دانش در تمام اجزایش (داده‏ها، نظریه‏ها، روش‏شناسی، روش) با استفاده از روش تحلیل محتوا به دنبال بررسی و تحلیل کتاب‏های درسیِ دانشگاهیِ رشتۀ تاریخ از حیث التفاتشان به نقد منابع براساس روش‏شناسی نقد تاریخی منابع است. از آنجا که سازمان سمت متولی اصلی تدوین و انتشار کتاب‏های درسی دانشگاهی است، کتاب‏های منتشرشده از سوی این سازمان به عنوان منابع درسی دانشگاهی رشتۀ تاریخ مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان می‏دهد که از بین 38 عنوان کتاب مرتبط با سرفصل‏های درسی تنها در 10 عنوان کتاب، فصل یا قسمتی برای معرفی و نقد منابع تاریخی اختصاص داده شده است. در بین کتاب‏ها و صفحاتی که به معرفی و نقد منابع پرداخته‏اند، تنها دو کتاب به مبحث نقد منابع ورود کرده‏ و بقیه صرفاً به معرفی منابع بسنده کرده‏اند. به همین دلیل به نظر می‏رسد در تألیف کتاب‏های درسی تاریخ التفات چندانی به نقد منابع نشده است و این امر می‏تواند بر مهارت‏های تفکر انتقادی و برخورد پرسشگرانه و فعال دانشجو با منابع تاریخی تأثیری منفی داشته باشد. لذا پیشنهاد می‏شود در تألیف کتاب‏های درسی تاریخ، فصلی برای نقد منابع براساس نقد تاریخی در کنار نقد برخی از روایت‏های تاریخی اختصاص یابد.

پیشینة پژوهشی موجود نشان می دهد که در دهه های اخیر آموزش برخطِ غیرهم زمان مورد توجه جدی قرار گرفته است. با وجود این، دربارة نگرش تهیه کنندگان محتوای آموزشی در محیط های بومی نسبت به این پدیده اطلاعات کمی در دست است. ازاین رو، مطالعة حاضر، سعی بر آن داشت تا نگرش متخصصان محتوایی تهیة کتب دانشگاهی در حوزة علوم انسانی را در ارتباط با بهترین شیوه برای طراحی و تهیة محتوای آموزشی برخط غیرهم زمان را مورد بررسی قرار دهد. در این راستا، دوازده متخصص محتوایی که در پروژة نسل نخست کتب درسی الکترونیکی چندرسانه ای سازمان سمت نقش نظارت را برعهده داشتند، در این پژوهش شرکت کردند. جمع آوری داده ها از طریق اجرای مصاحبه های نیمه ساختارمند انجام شد. سپس داده ها از طریق روش تحلیل درون مایه ای مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته های این پژوهش به سه درون مایة اصلی اشاره دارد: درون مایة نیازمحوری که شامل مقوله های فرعیِ نیازسنجی با توجه به رشته و درس، درنظر گرفتن سلیقة آموزشی دانشجویان نسل جدید، اطمینان از کاربردپذیری محتوا و درنظر گرفتن مؤلفه‏های بومی بود. درون‏مایۀ یادگیری‏محوری شامل سازمان‏دهی اجزا و مراحل تدریس، تعامل‏محوری و تکلیف‏محوری بود و سرانجام، درون‏مایۀ غنی‏سازی نیز از مقوله های فرعیِ رفع محدودیت‏های کتاب چاپی و کنترل کیفی تشکیل می شد. در انتها، تلویحات نظری و کاربردی این پژوهش مورد بحث قرار گرفت.

با این که رویکرد کهن الگویی نقد ادبی به تنهایی می تواند مبنای نقد و تحلیل متون ادبی­ هنری قرار گیرد، اما در درس نامه های فارسی نقد ادبی، همواره در حاشیة نقد اسطوره ای قرار گرفته است و بیشتر درس نامه ها در آموزش آن ناتوان بوده اند. این مقاله به نقد و بررسی فصل رویکرد اسطوره ای­کهن الگویی مهم ترین درس نامه های نقد و نظریة ادبی که در رشتة ادبیات فارسی دانشگاه های گوناگون ایرانی تدریس می شوند، پرداخته است؛ یعنی نقد ادبیِ عبدالحسین زرین کوب، دربارۀ نقد ادبیِ عبدالحسین فرزاد، نقد ادبیِ سیروس شمیسا، مبانی و روش های نقد ادبیِ نصرالله امامی، نقد ادبی: نظریه های ادبی و کاربرد آن ها در ادبیات فارسیِ علی تسلیمی و نظریه و نقد ادبی: درس نامه ای میان رشته ایِ حسین پاینده. جز کتاب حسین پاینده که درس نامه ای آموزشی­کاربردی برای دانشجویان و نوپژوهندگان نقد کهن الگویی است، سایر آثار نارسایی ها و معایبی در زمینة نقد کهن الگویی دارند که مانع از آن است که منبع اصلی آموزش این رویکرد نقد ادبی باشند؛ ازجمله در سایۀ قرار گرفتن نقد کهن الگویی، خلاصه کردن آن در نظریات یونگ و فرای، ناروشمند بودن و عدم آموزش روش های نقد اسطوره ای­کهن الگویی، گزاره های علمی نادرست، تخلیط مفاهیم روان کاوی فرویدی و روان شناسی تحلیلی یونگ، عدم وجود نقد عملی در برخی از درس نامه ها، گزینش نمونه هایی ناکارآمد برای آموزش نقد اسطوره ای­کهن الگویی، تحلیل های نادرست از برخی متون ادبی و تحمیل مفاهیم و نمادها بر متون نقدشده.

رویکردهای استاندارد به ساخت آزمون علی رغم مزایای گوناگون، به دلیل تفکیک آموزش از ارزشیابی در ساحات گوناگون، باعث ایجاد تأثیرات تعقیبی غیرسازندۀ فراوانی شده اند. در این میان، اهداف برنامۀ ملی درسی ایران که یک تلاش راهبردی برای ایجاد تغییرات مثبت در آموزش کشور بود، به دلیل همین اثرات تعقیبی، محقق نشده است. به دلیل خلأ تحقیقاتی در زمینۀ پدیدارشناسی این موضوع و نقایص روش شناختی و معرفت شناختی در پرداخت به آن، تحقیق حاضر تلاشی است تا با اتخاذ یک طرح چندمرحله‏ای ­ چندروشی، ضمن کشف مغایرت‏های سنجۀ زبان انگلیسی آزمون ورودی دانشگاه با برنامۀ ملی درسی در کتاب های ویژن، یک انگارۀ معتبر از مؤلفه ها و متغیرهای روایی پسینی این آزمون ارائه دهد و سپس با تحلیل ساختاری در ماتریس اثرات متقاطع، راهبردهایی را در اختیار سیاست گذاران آموزشی قرار دهد. بدین منظور ده نخبه در زمینۀ آموزش زبان انگلیسی و 510 نفر از شرکت کنندگان در آزمون ورودی دانشگاه، به ترتیب، با نمونه گیری هدف دار و در دسترس برای مراحل تحقیق انتخاب شدند. در گام اول، پدیدارشناسی با روش مصاحبه نیمه ساختاریافته از نخبگان حاکی از مغایرت اهداف آزمون با برنامۀ ملی درسی در پنج بُعد اساسی است. مدل سازی معادله ساختاری نیز نشان داد که 26 متغیر در هفت مؤلفه (فاکتور) در انگارۀ روایی پسینی این آزمون دخالت دارند. نتایج تحلیل ساختاری نیز متغیرهای راهبردی، حیاتی، تأثیرگذار، دو وجهی و تنظیم‏گر در این نظام تأثیرات را مشخص و اولویت بندی کرد و متناسب با آن کاربردهایی برای آزمون‏سازی در تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیشنهاد شد. این نتایج دارای کاربردهای نظری، عملی، روش شناختی و راهبردی است.

سکه‏ شناسی به عنوان دانش شناخت، بررسی و تبیین ویژگی‏ های شکلی و ماهوی نقود ملموس، از علوم جدیدی است که طی دهه ها‏ی اخیر، مورد توجه ویژۀ پژوهشگران ایرانی قرار گرفته و از این رهگذر، آثار برجسته‏ای در باب معرفی مسکوکات تاریخی کشور نگارش یافته است. در این میان، کتاب‏های تألیف‏ شده دربارۀ سکه ‏های مضروب از دورۀ صفوی به بعد، متنوع ‏تر هستند. بی ‏شک یکی از مهم‏ترین آثار مزبور، کتابی با عنوان سکه‏ های مسی ایران، فلوس دوره‏های صفوی تا قاجار است که در سال 1391ش به قلم بهرام علاءالدینی نگارش شده است. نگارندگان این پژوهش درصدد هستند که با رویکرد توصیفی­ تحلیلی، جوانب علمی و تحقیقاتیِ اثر مذکور را بررسی کنند تا به این پرسش اصلی پاسخ دهند که مهم‏ترین خصوصیات مثبت و منفی این کتاب، شامل چه مواردی است؟ یافته ‏های این مقاله نشان می‏دهد که بهرام علاءالدینی به واسطۀ برخورداری از تجربیاتی چندین ‏ساله در سکه ‏شناسی، موفق به نگارش کتابی مرجع دربارۀ مسکوکات مسین چکشی ایران طی دورۀ تاریخیِ معاصر شده که از امتیازاتش، معرفی فلوس‏های متنوعِ مضروب در تقریباً پنجاه مورد از دارالضرب‏های ایران، درج اوزان دقیق مسکوکات و تلاش متعهدانۀ نویسنده در راستای خوانش صحیح مندرجات آن‏هاست. با این حال، بی‏ اعتنایی علاءالدینی به امر ضروری ارجاع ‏دهی علمی، عدم ‏معرفی سکه‏ های مسین برخی از شهرهای جنوبی کشور همچون «کنگان» و «لنگه» و نهایتاً اتکای بیش از حد نویسنده به مجموعۀ شخصی خود و غفلت او از منابع معتبری مانند کتاب‏های «انتشارات کراوس» و گنجینه‏ های «انجمن سکه‏ شناسی آمریکا» و «موزۀ آشمولین» دانشگاه آکسفورد، اصلی‏ترین نقیصه ‏های اثر وی هستند.

هدف پژوهش حاضر بررسی  شایستگی‏های مؤلفان کتب درسی بود. رویکرد پژوهش حاضر کیفی و روش آن سنتزپژوهی بود. جامعۀ پژوهش تمام مقالاتی هستند (124 مقاله) که از سال 1390 تا 1400ش و 2007 تا 2022 م درمورد شایستگی‏های مؤلفان کتب درسی ارائه شده‏اند. نمونۀ پژوهش سی مقاله بود که این تعداد براساس پایش موضوعی، اشباع نظری داده‏ها و به صورت هدفمند انتخاب شده‏اند. داده‏های پژوهش با استفاده از تحلیل کیفی مقالات مورد مطالعه، گردآوری شده‏اند. تجزیه و تحلیل داده‏ها با استفاده از الگوی شش مرحله‏ای روبرتس بوده است. ابعاد توسعۀ حرفه‏ای معلمان در سه بُعد، سیزده عامل و 77 مقوله شامل بُعد شایستگی‏های عمومی(مهارت‏های ادراکی، مهارت‏های شناختی، انگیزش و توسعه یافتگی)؛ بُعد شایستگی‏های تخصصی (سواد اطلاعاتی، مهارت‏های حرفه‏ای­ تخصصی تألیف، مهارت‏های روان‏شناختی، آشنایی با قوانین تألیف و مدیریت دانش پداگوژیک) و بُعد تعهد (تعهد حرفه‏ای، اخلاقی، اجتماعی، ملی و دینی) طبقه بندی شدند. نتایج نشان داد که برای تألیف مناسب کتب درسی مؤلفان نیاز به شایستگی‏های عمومی، تخصصی و تعهدی نسبت به حرفه خود دارند. شایستگی‏های مؤلفان در تمام ابعاد سه گانه نیازمند نگاهی فراسازمانی و ملی است تا بتوان به اهداف بهسازی منابع آموزشی دست یافت. ازاین رو توجه به این دست شایستگی‏ها برای مؤلفان با توجه به اهمیت و جایگاه محتوای رسمی که در کشور ما در غالب کتاب در مدارس و دانشگاه‏ها ارائه می‏شود، از اهمیت ویژه‏ای برخوردار است.

کار ترجمه میان هر دو زبان، کاری بس دشوار، زمان‏بَر و نیازمند تجربه است. جدا از دو اصلِ آشنایی با زبان مبدأ و مقصد، آگاهی از موضوع و دانشمندی و پژوهشگری در آن زمینه نیز شرطی بسیار ارزشمند است؛ شرطی که گویا نزد برخی از مترجمان فارسی‏زبان در ترجمة کتاب‏هایِ در پیوند با تاریخ و فرهنگ ایران و اسلام نادیده گرفته شده و هنگام نگارش یا ضبط نام‏واژه‏ها (اَعلام) پرده از اندازة کاردانی و دانایی آن‏ها برداشته است. در جستار پیش رو، نخست به برخی از اشتباه‏های مترجمان فارسی‏زبان در ضبط نام‏های عربی­ اسلامی به هنگام ترجمة متون از زبان‏های اروپایی اشاره، سپس به آسیب‏شناسی موضوع و راه‏کارهای برون‏رفت از این گرفتاری پرداخته شده است. روش انجام پژوهش، تحلیلی و بر پایة داده‏ها (= اشتباه‏هایی) بوده که نویسنده هنگام خواندن برخی از کتاب‏های ترجمه‏شده از متون اروپایی به فارسی یادداشت کرده است. هدف این است که مترجمان از ارزش درست‏نویسی نام‏واژه‏های اسلامی آگاهی یافته و ناشران با بهره‏گیری از ویراستاران کاردانِ عربی‏دان در این زمینه، از چاپ کتاب‏های پُراشتباه خودداری کنند. مهم‏ترین علتِ چنین اشتباه‏هایی، افزون بر تفاوت خط عربی و فارسی با خط‏های اروپایی، به ناآگاهی یا کم‏دانشی مترجم از موضوعِ نوشته و نابهره‏گیری ناشران از ویراستاران کاربلد برمی‏گردد. برخی از راهکارهای بازدارنده از نمود چنین اشتباه‏هایی چنین‏اند: ناشران، ویراستاران متخصصِ عربی‏دان را در یکی از گرایش‏های ادبیات و زبان‏شناسی عربی، تاریخ و فرهنگ اسلام برگزینند؛ ترجمة نوشتارهای در پیوند با تاریخ و فرهنگ اسلام و عرب، به متخصصان عربی‏دانی که انگلیسی آموخته‏اند سپرده شود؛ مترجم برای یافتن ضبط درست برخی از نام‏واژه‏ها به دائره‏المعارف‏ها و فرهنگ‏های اَعلام در زبان عربی نگاه کند و دست کم دربارة مواردی که از اصل نام‏واژه آگاهی ندارد، برابر لاتین آن را در پاورقی بیاورد؛ مترجم غیرمتخصص، قوانینی را که دربارة شیوة نگارش واژه‏های غیر عربی یا فارسی تدوین شده است بخواند. هرچند این راهکارها می‏تواند تا اندازه‏ای از اشتباه در نگارش نام‏واژه‏ها بکاهد، ولی هیچ‏یک نمی‏تواند به‏اندازة تخصص و آگاهی مترجم از موضوع متن، سودمند افتد.

هدف پژوهش حاضر ارزیابی میزان همخوانی و انطباق برنامۀ درسی قصدشده، اجراشده و کسب شدۀ اخلاق اسلامی در دانشگاه ها بود. روش پژوهش در برنامۀ درسی قصدشده تحلیل محتوا بود که اهداف کتاب درسی اخلاق اسلامی (مبانی و مفاهیم) با اهداف بالادستی آن یعنی سرفصل مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی مطابقت داده شد. در برنامۀ درسی اجراشده از روش توصیفی با تکنیک مشاهده استفاده شد و کیفیت تدریس اساتید با چک لیست تهیه شده مطابقت داده شد. در برنامۀ درسی کسب شده نیز از پدیدارشناسی با دانشجویان دورۀ کارشناسی دانشگاه قم، پردیس فارابی و دانشگاه صنعتی قم استفاده شد. برای اعتباربخشی به یافته‏ها، اطلاعات و نتایج به دست آمده به مشارکت کنندگان ارسال شد که آن ها صحت متن خروجی را تأیید کردند. نتایج پژوهش نشان داد که هر چند مطابقت قابل قبولی بین اهداف بالادستی و اهداف قصدشدۀ کتاب اخلاق اسلامی (مبانی و مفاهیم) وجود دارد، اما مواردی مانند آزادی و اختیار، نقش عقیده و عمل در تکوین شخصیت و اخلاق فردی از یاد رفته اند. در زمینه برنامۀ درسی اجراشده و تجربه شده هم مشخص شد که اساتید محتوای کتاب را به صورت مسئله محور، کاربردی و قابل فهم در کلاس تدریس کرده اند و به اشتراک گذاشته اند که نشان‏دهندۀ مناسب بودن و توفیق است. در برنامۀ درسی کسب شده هم آورده های جالب و جذابی برای دانشجویان و زیست اخلاقی آن ها فراهم شده است. در عین حال در این وجه از برنامه مشکلاتی مانند قدیمی بودن رویکردها و نپرداختن به علمای معاصر اخلاق، کسب تجربۀ سطحی و عمیق نبودن دانش ها و گرایش های کسب شده وجود دارد.واژه های کلیدی: