روابط خاک و گیاه
سال:1402 | دوره:14 | شماره:4 |تعداد مقالات:6

1آلودگی آب توسط فلزات سنگین، یک تهدید زیست محیطی است که سلامت انسان را به خطر می اندازد. گیاه پالایی از راه تالاب های مصنوعی، روشی هماهنگ با محیط زیست برای حذف فلزهای سنگین است. هدف این پژوهش، بررسی عملکرد گیاه دانه قناری (. Phalaris arundinacea L) برای حذف آرسنیک و منگنز محلول در بستر شنی اشباع در زمان های مختلف ماندابی (HRT) بود. این پژوهش شامل دو آزمایش جداگانه به صورت فاکتوریل در قالب طرح آماری کاملاً تصادفی با سه تیمار شامل 2 طول بستر (BL) (50 و 100 سانتی متر)، 4 غلظت دو فلز سنگین (Ci) (آرسنیک: 0، 2، 4، 6 و منگنز: 0، 10، 20، 30 میلی گرم بر لیتر) و 5 زمان ماندابی (3، 6، 9، 12 و 15 روز) در 3 تکرار بود. براساس نتایج، بیشینه جذب آرسنیک (Absmax) مربوط به تیمار 6 میلی گرم بر لیتر، زمان ماند 9 روز به میزان 5/88 میلی گرم بر لیتر و بیشینه جذب منگنز مربوط به تیمار 30 میلی گرم بر لیتر، زمان ماند 9 روز به میزان 29/25 میلی گرم بر لیتر بود. فاکتور تجمع زیستی (BCF) گیاه دانه قناری برای آرسنیک و منگنز، به ترتیب برابر 2/29 و 0/15 بود که بیان گر جذب بیش تر آرسنیک نسبت به منگنز به میزان 15/26 برابر بود. مقادیر به دست آمده برای جذب سطحی آرسنیک و منگنز توسط بستر شن (qeAs=0. 005 mg/g و qeMn=0. 004 mg/g) نشان دهنده تأثیر بسیار ناچیز این فرایند در این آزمایش بود. میانگین بیشینه بازده گیاه پالایی (RE) منگنز برابر 99/61 درصد در غلظت 20 میلی گرم بر لیتر، طول بستر 100 سانتی متر و روز پانزدهم، ‏ و برای آرسنیک برابر 98/11 درصد در غلظت 6 میلی گرم بر لیتر، طول بستر 50 سانتی متر و روز ششم بود. با توجه به نتایج، گیاه دانه قناری در شرایط ماندابی و بستر شنی، بازده بسیار مطلوبی در حذف منگنز و آرسنیک محلول نشان داد.

1به منظور بررسی تأثیر کاربرد سپیولیت غنی شده با کلسیم در شرایط تنش شوری و قلیاییت بر غلظت عناصر غذایی خیار گلخانه ای، آزمایشی به صورت فاکتوریل با دو عامل تنش در چهار سطح (بدون تنش، تنش شوری حاصل از کلرید سدیم با غلظت 70 میلی مولار، تنش قلیاییت حاصل از بی کربنات سدیم با غلظت 70 میلی مولار و تنش همزمان شوری و قلیاییت با غلظت 70 میلی مولار کلرید سدیم و 70 میلی مولار بی کربنات سدیم) و سطوح کاربرد سپیولیت غنی شده با کلسیم (صفر، 10 و 20 درصد وزنی در گلدان) در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانه انجام شد. بر اساس نتایج این پژوهش، سپیولیت غنی شده با کلسیم آثار مطلوبی بر غلظت عناصر غذایی و وزن خشک ریشه و شاخساره گیاه داشت. به عنوان مثال در شرایط بدون تنش با کاربرد 10 درصد وزنی سپیولیت، علاوه بر افزایش 94 درصدی وزن خشک شاخساره، غلظت منیزیم و کلسیم در شاخساره گیاه به‎ترتیب 15 و 45 درصد افزایش یافت. با کاربرد 20 درصد وزنی سپیولیت، در شرایط تنش شوری، وزن خشک شاخساره 80 درصد، غلظت مس در شاخساره 89 درصد، غلظت کلسیم در ریشه 63 درصد، غلظت منیزیم در ریشه و شاخساره به‎ترتیب 230 و 38 درصد و آهن ریشه 656 درصد افزایش یافت. بر اساس نتایج این پژوهش، کاربرد سپیولیت در شرایط تنش می تواند در بهبود غلظت عناصر غذایی به ویژه آهن، منیزیم و کلسیم گیاه و کاهش تجمع سدیم در گیاه خیار سودمند باشد.

1این پژوهش با هدف بررسی اثر کم آبیاری و خاک پوش بر گیاه هندوانه با آزمایش مقدماتی به صورت کرت های خرد شده بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار، در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی جنوب استان کرمان، در سال 1401-1400 انجام شد. کرت اصلی، آبیاری قطره ای با سه سطح 100، 70 و 50 درصد نیاز آبی و کرت فرعی، خاک پوش با سه سطح برگ خردشده خرما، پلاستیک سیاه و بدون خاک پوش (شاهد) در نظر گرفته شد. بر اساس نتایج، آثار ساده و برهم کنش تیمارها بر طول ساقه، سطح برگ، عملکرد، بهره وری آب، محتوای آب نسبی، رنگیزه های فتوسنتزی، پرولین، فنول کل، آنزیم سوپراکسید دیسموتاز برگ و طول و عرض میوه و آثار ساده آبیاری و خاک پوش بر طول میان گره، پایداری غشاء و ویتامین ث، اثر ساده آبیاری بر درصد ماده خشک میوه، انشعابات ساقه و اثر ساده خاک پوش بر شکل میوه و مواد جامد محلول معنی دار شد. مقادیر pH و اسید کل، مزه و لیکوپن میوه تحت تأثیر تیمارها قرار نگرفت. بیش ترین عملکرد (ton/haو60/1) با آبیاری کامل و خاک پوش پلاستیک، و بیش ترین بهره وری آب (kg/m3و15/1) با آبیاری 70 درصد و خاک پوش پلاستیک، بدون تفاوت معنی دار با آبیاری کامل و خاک پوش های پلاستیک و برگ خرما حاصل شد. یافته ها نشان داد اثربخشی خاک پوش پلاستیک با آبیاری کامل و 70 درصد در مقایسه با آبیاری 50 درصد بر رشد و عملکرد بیش تر بود. خاک پوش برگ خرما با وجود برتری نسبت به شاهد در آبیاری کامل، به علت داشتن غلظت زیاد سدیم (mg/kgو1800) در سطوح کم آبیاری آثار مثبت ناچیزی داشت.

1با مروری بر پژوهش های انجام شده در روابط خاک و گیاه در اکوسیستم های مرتعی و بیابانی کشور، به نظر می رسد تعداد نمونه خاک بر اساس مبنای علمی تعیین نمی شود. پژوهش حاضر با هدف کاربرد روش اندازه اثر و آنالیز توان در تعیین تعداد نمونه خاک در سه تیپ گیاهی واقع در رویشگاه علف شور (.Salsola spp) در سه منطقه خشک شهرستان های شهریار، زیرکوه و زابل انجام شد و به ترتیب تعداد 15، 10 و 5 نمونه خاک در هر تیپ گیاهی برداشت شد. برخی از ویژگی های خاک شامل رسانایی الکتریکی، درصد شن، ماده آلی، کربنات کلسیم معادل (CCE) و رطوبت اشباع در آزمایشگاه تعیین شد. تعداد نمونه لازم، پس از نمونه برداری اولیه براساس اندازه اثر محاسباتی (f) و توان 80 درصد (0/80=Power) و پیش از نمونه برداری براساس اندازه اثر متوسط (0/25:f) و توان 60 درصد (0/60=Power) برآورد شد. نتایج نشان داد توان آزمون تجزیه واریانس در سه سایت مورد بررسی به طور میانگین به ترتیب برابر 88، 56 و 38 درصد بوده است. به منظور تعیین حداقل تعداد نمونه لازم، برای رسیدن به توان 80 درصد، برای زابل و زیرکوه حداقل 20 نمونه و برای شهریار حداقل 12 نمونه خاک لازم است. اگر هیچ گونه دانسته های پیشین از ویژگی های خاک وجود نداشته باشد، برای مقایسه آماری 3 تیپ گیاهی با اندازه اثر متوسط و سطح معنی داری 0/05، می بایست بیش تر از 50 نمونه خاک از هر تیپ گیاهی برداشت شود که به توان 80 درصد برسد.

1خشکی از مهم ترین تنش های غیرزیستی است که رشد و تولید گیاهان زراعی را تحت تأثیر قرار می دهد. از این رو نیاز به بهبود ارقامی که از سازگاری زیاد و نیاز آبی کمی برخوردار باشند، وجود دارد. این پژوهش به منظور ارزیابی اثر سطوح آبیاری بر ارقام و لاین های امیدبخش پنبه، بهره گیری از شاخص های تحمل و حساسیت به تنش برای شناسایی و انتخاب ژنوتیپ های متحمل به خشکی و همچنین مقایسه لاین های امیدبخش (KD-92-11، وKD-92-17 و KD-92-19) با ارقام شاهد آریا و غوزه قرمز (که مناسب مناطق پنبه کاری در استان های خراسان و اصفهان هستند)، انجام شد. بدین منظور، آزمایشی در قالب طرح کرت های خردشده در چهار سطح آبیاری (بدون تنش یا شاهد، 25، 50 و 75% کم آبیاری نسبت به شاهد) هر کدام با سه تکرار در سال 1399 در کاشمر اجرا شد. نتایج نشان داد که سطح آبیاری بر کلیه صفات مورد بررسی به جز درصد کیل و زودرسی تأثیر معنی داری داشته است. صفت وزن تک غوزه در سطوح آبیاری 25، 50 و 75% به ترتیب به میزان 7، 24 و 32% نسبت به سطح آبیاری بدون تنش کاهش یافت. صفت عملکرد کل نیز در شرایط مشابه به ترتیب به میزان 3، 34 و 48% کاهش یافت. بین ژنوتیپ های مورد بررسی از نظر کلیه صفات مورد بررسی (به جز درصد کیل و زودرسی) و شاخص های تحمل و حساسیت به تنش تفاوت معنی داری وجود داشت، که بیان گر تنوع ژنتیکی زیاد در بین ژنوتیپ ها از نظر تمامی صفات مورد بررسی و شاخص های محاسبه شده است و می تواند در بهبود انتخاب در برنامه های اصلاحی مؤثر باشد. مقایسه میانگین صفات در چهار سطح آبیاری نشان داد که با کاهش سطوح آبیاری از 25 به 75%، میانگین کلیه صفات کاهش یافت و بیش ترین کاهش در سطح آبیاری 75% تنش مشاهده شد. در هر یک از چهار سطح آبیاری، ارقام شاهد از نظر صفات وزن تک غوزه، عملکرد چین دوم و عملکرد کل نسبت به لاین های امیدبخش برتری داشتند. اما از نظر صفات درصد کیل، زودرسی، تعداد شاخه رویا و زایا و تعداد غوزه باز لاین های امیدبخش نسبت به ارقام شاهد برتری نشان دادند. در هر یک از سه سطح تنش، ارقام شاهد غوزه قرمز و آریا تفاوتی از نظر تحمل به تنش نشان ندادند ولی در مقایسه با لاین های امیدبخش از نظر صفات مختللف بین 5 تا 25 درصد از تحمل به تنش بیش تری برخوردار بودند.

1خشکی یکی از مهم ترین تنش های غیرزیستی است که بقا، رشد و تولید گیاهان را در بسیاری از مناطق جهان از جمله ایران محدود می کند. از نظر ژنتیکی، گونه های مختلف راهکار های متفاوتی را برای مقابله با خشکسالی اتخاذ می کنند. یکی از راهکار هایی که گیاهان برای سازگاری با تغییرات محیطی در خود تکامل داده اند، حافظه تنش است. در این پژوهش ژنوتیپ های مختلف این گونه که قبلاً از تلاقی پلی کراس حاصل شده بودند، به منظور بررسی حافظه تنش خشکی، و تحمل تنش خشکی در گلخانه آموزشی-پژوهشی دانشگاه صنعتی اصفهان ارزیابی شدند. بدین منظور 33 ژنوتیپ گونه برموگراس در سه محیط رطوبتی شاهد (C)، یک بار تنش (D2) و دو بار تنش خشکی (D1D2) به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با دو تکرار به صورت آزمایش گلدانی مورد بررسی قرار گرفتند. تنش خشکی منجر به کاهش عملکرد علوفه خشک و وزن خشک ریشه، شد. عملکرد علوفه خشک در تیمار یک بار تنش 45% و در تیمار دو بار تنش 36% نسبت به شاهد کاهش داشت؛ این نتایج حاکی از نقش حافظه تنش خشکی در تعدیل تنش از طریق تأثیر بر برخی از صفات مورفولوژیک بود. میزان کاهش وزن خشک ریشه در شرایط یک بار تنش 32% و در شرایط دو بار تنش 19% نسبت به محیط شاهد بود که اثر معنی دار حافظه تنش بر رشد ساختار ریشه ای را نشان می دهد. بر اساس نتایج تجزیه به مؤلفه های اصلی، ژنوتیپ های برتر برای پژوهش های آینده شناسایی شدند. در مجموع نتایج نشان داد که بروموگراس نرم توانایی فعال کردن برخی سازوکارهای حافظه تنش خشکی مرتبط با صفات مورفولوژیک و ریشه را دارد.