بوم شناسی کشاورزی
سال:1402 | دوره:15 | شماره:2 |تعداد مقالات:11

کمّی­سازی رشد و نمو در گیاهان ابزاری مهم جهت بهینه کردن عملیات زراعی و توسعه کشت و تولید گیاهان دارویی است. این پژوهش به منظور بررسی امکان پیش­بینی تاریخ کاشت بهینه زوفا (Hyssopus officinalis) با استفاده از مدل AEZ انجام شد. پایگاه داده های ورودی مدل از داده های آب وهوا (تابش خورشیدی، دمای کمینه، دمای بیشینه و بارندگی)، داده های گیاه (مراحل و عملکرد زیست توده) و داده های خاک (ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک) ایجاد شد. آزمایش در مزرعه به صورت اسپیت پلات در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 97-1396 اجرا شد. عامل اصلی سطوح مختلف کود نیتروژن شامل صفر، 50، 100 و 150 کیلوگرم در هکتار و عامل فرعی تاریخ های مختلف کاشت به فاصله 30 روزه از 25 مهرماه تا 25 اسفندماه در نظر گرفته شد، داده­های این آزمایش برای واسنجی مدل و داده های دو سال آزمایش­های تاریخ کاشت در دوره 1395-97 برای ارزیابی مدل استفاده شد. نتایج ارزیابی مدل نشان داد مقدار ریشه میانگین مربعات خطای نرمال شده (RMSEn) زیست توده پیش­بینی شده 81/10 درصد بود، مقدار شاخص کارایی (E)، مقدار شاخص سازگاری (D) مدل، مقدار شاخص جرم باقی مانده (CRM) ، ضریب تبیین (R2) برای سال اول به ترتیب 999/0، 98/0 ، 66/0 و 98 درصد بود، مقدار RMSEn، (E)، (D) و (CRM) در سال دوم به ترتیب برابر با 96/5، 999/0، 98/0 و 0454/0 و 98/0 درصد مشاهده شد. نتایج بیانگر تطابق خوب مقادیر شبیه سازی شده و واقعی بوده و مدل با دقت بالایی زیست توده را شبیه سازی نموده است. نتایج حاصل از تحلیل دوره­ای تاریخ کاشت و تولید زیست توده خالص با استفاده از مدل AEZ در ایستگاه های هواشناسی منطقه نشان داد: در ایستگاه هواشناسی جیرفت به طور میانگین دوره رشد در بازه زمانی خرداد ماه تا 31 شهریور با محدودیت تنش گرما مواجه است در این زمان، رشد گیاه متوقف می شود و تولید زیست­توده کاهش پیدا می کند. در ایستگاه هواشناسی بم، بیشترین زیست­توده (به ترتیب 9/23219 و 2/23550 کیلوگرم در هکتار) در تاریخ کاشت های اول مهرماه تا اوایل آبان ماه پیش­بینی گردید در این منطقه، محدودیت تنش سرما در تاریخ کاشت های اول دی ماه تا 15 بهمن ماه و محدودیت دمایی تنش گرما در تیرماه پیش­بینی شد. در ایستگاه هواشناسی کهنوج دوره محدودکننده رشد از اوایل خرداد ماه تا اواخر شهریورماه پیش­بینی گردید، بیشترین عملکرد زیست­توده (به ترتیب 9/19413 و 3/19764 کیلوگرم در هکتار) برای این منطقه در تاریخ های کاشت اول آبان ماه تا اوایل آذرماه تخمین زده شد.

در سال های اخیر، مصرف بی­رویه نهاده های کشاورزی به ویژه کودهای شیمیایی و روش­های رایج تولید محصولات زراعی مشکلاتی را به وجود آورده که موجب توجه بیشتری به کشاورزی پایدار شده است. زئولیت­ها از جمله کانی­های طبیعی هستند که دارای ارزش غذایی نیز بوده و می­تواند گامی در راستای دستیابی به کشاورزی پایدار محسوب شود. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تأثیر نوع و مقدار زئولیت طبیعی بر عملکرد و اجزای عملکرد ارزن معمولی (رقم پورسو) (با هدف برداشت دانه) در سال زراعی 1396 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل چهار نوع زئولیت (کلسیک گرانول، کلسیک پودری، پتاسیک گرانول و پتاسیک پودری) در سه سطح (صفر، 5 و 10 تن در هکتار) بودند. نتایج نشان داد، کاربرد انواع مختلف زئولیت سبب افزایش معنی­دار صفات وزن هزار دانه و تعداد دانه در خوشه در سطح احتمال پنج درصد و عملکرد دانه، کارایی مصرف آب در سطح احتمال یک درصد در مقایسه با شاهد (عدم کاربرد زئولیت) شد. افزایش کاربرد زئولیت از 5 به 10 تن در هکتار موجب افزایش معنی­دار تعداد خوشه در هر بوته، تعداد دانه در خوشه، وزن هزار دانه، عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه و کارایی مصرف آب شد، لذا با کاربرد بهینه این کود تا حدودی از اثرات تنش خشکی بر گیاهان کاسته می­گردد و جهت معرفی در مناطق خشک توصیه می­گردد.

انتخاب گونه و الگوی کشت مناسب نقش مهمی در تعیین نوع رقابت و بهره­وری در سیستم کشت مخلوط دارد، لذا به منظور بررسی رقابت سویا (Glycine max (L.) Merrill) و دان­سیاه (Guizotia abyssinica (L.f.) Cass) در نسبت­های مختلف کشت مخلوط بر خصوصیات زراعی و کارایی مصرف نور، آزمایشی در دو سال زراعی (97-1396 و 98-1397) و به صورت طرح بلوک­های کامل تصادفی با چهار تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل نسبت­های کاشت 0:100، 25:75، 50:50، 75:25 و 100:0 (به­ترتیب دان­سیاه- سویا) به روش جایگزینی بودند. صفات مورد مطالعه شامل ارتفاع بوته، کارایی مصرف نور، عملکرد و اجزای عملکرد سویا و دان­سیاه بود. نتایج نشان داد، بیشترین ارتفاع بوته سویا و دان­سیاه به­ترتیب با میانگین 3/76 و 7/189 سانتی متر مربوط­به نسبت کاشت 75:25 بود. همچنین تعداد غلاف در بوته سویا و تعداد کاپیتول در بوته دان­سیاه در کشت مخلوط در مقایسه با کشت خالص افزایش یافت. به طور کلی، تأثیر رقابت بر کارایی مصرف نور در طی مراحل مختلف رشد از نوع همیاری دو جانبه بود. همچنین کشت خالص سویا (100:0) و دان­سیاه (0:100) به­ترتیب با 24/4965 و 39/462 کیلوگرم در هکتار بیشترین و کمترین میزان عملکرد دانه را در اختیار داشتند. بیشترین میانگین بهره­وری در کشت مخلوط (28/1=LER) نیز از نسبت کاشت 50:50 حاصل شد. در نهایت، افزایش کارایی استفاده از منابع و ایجاد رابطه همیاری دوجانبه نقش مهمی در افزایش سودمندی کشت مخلوط سویا و دان­سیاه در مقایسه با کشت خالص دارد و انتخاب نسبت کاشت 50:50 و 25:75 (دان­سیاه- سویا) گزینه مناسبی برای دستیابی به هدف مذکور می­باشد.

به منظور بررسی اثر روش کشت و میزان کمپوست بقایای نیشکر (Saccharum officinarum L.) بر عملکرد و اجزای عملکرد ذرت دانه ای (Zea mays L.) هیبرید سینگل کراس 703 و برخی خصوصیات خاک، آزمایشی مزرعه ای به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار در تابستان 1397 در منطقه میان آب شوشتر اجرا شد. عوامل آزمایشی شامل چهار روش کشت (یک ردیف در نوک پشته، داغ آب، کف جوی و مسطح) در کرت های اصلی و چهار مقدار کمپوست بقایای نیشکر (صفر، 10، 20 و 30 تن در هکتار) در کرت های فرعی بودند. تجزیه واریانس نشان داد که اثر روش کشت، سطوح کمپوست بقایای نیشکر و اثر متقابل آن ها بر صفات تعداد ردیف در بلال، تعداد دانه در ردیف، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت، درصد نیتروژن خاک و درصد ماده آلی خاک معنی دار بود. مقایسه میانگین نشان داد که حداکثر مقدار اکثر صفات گیاهی فوق در روش کشت کف جوی و مصرف 30 تن در هکتار کمپوست بقایای نیشکر و کمترین میزان آن ها در روش کشت نوک پشته و عدم مصرف کمپوست بقایای نیشکر حاصل شد. به طوری که مقایسه میانگین صفت عملکرد دانه تحت اثر متقابل روش کشت و کمپوست بقایای نیشکر نشان داد که بیشترین عملکرد دانه (6497 کیلوگرم در هکتار) در روش کشت کف جوی و مصرف 30 تن در هکتار کمپوست بقایای نیشکر و کمترین عملکرد دانه (3870 کیلوگرم در هکتار) در روش کشت نوک پشته و عدم مصرف کمپوست بقایای نیشکر حاصل شد.

نظام­های زراعی انواع خدمات تأمینی، حمایتی، تنظیمی و فرهنگی را به جوامع انسانی ارائه می­دهند. در این مطالعه خدمات تأمینی، حمایتی، تنظیمی در کشت بوم های گندم (Triticum aestivum L.)  شرکت زراعی دشت ناز ساری (استان مازندران) در سال زراعی 99-1398 ارزیابی و کمّی­سازی شد. قطعات تحت کشت گندم شامل چهار رقم تیرگان، احسان، کلکتور و N-92-9 بودند که به عنوان تیمارهای آزمایش در نظر گرفته شد. در این مطالعه، انواع خدمات بوم­سازگانی شامل تنوع زیستی حشرات و گیاهان هرز از زیرمجموعه خدمات حمایتی با استفاده از شاخص­های شانون-واینر، سیمپسون، مارگالف، یکنواختی و منهنیک، خدمات تنظیمی با استفاده از نمایه­های تنفس میکروبی خاک، ترسیب کربن، فراوانی کرم خاکی، ماده آلی، پایداری خاکدانه­ها، تولید اکسیژن و خدمات تأمینی شامل عملکرد دانه و میزان پروتئین دانه ارزیابی و کمّی سازی شدند. برای تعیین میزان تنفس میکروبی، ماده آلی و ترسیب کربن، نمونه­های خاک قبل از کشت گندم در آبان 1398 و پس از برداشت آن در خرداد 1399 از عمق 0-30 سانتی­متری برداشت شدند. تولید اکسیژن بر اساس تولید خالص اولیه برآورد گردید. داده­های آزمایش به صورت طرح کاملاً تصادفی نامتعادل تجزیه شدند. نتایج نشان داد که بیشترین میزان خدمت تولید اکسیژن حدود 43/13 تن در هکتار و عملکرد دانه گندم حدود 84/4 تن در هکتار از رقم کلکتور حاصل گردید. بالاترین درصد پروتیئن دانه از زیرمجموعه خدمات تأمینی، به میزان 15/12 درصد به رقم احسان اختصاص یافت. در این پژوهش، بیشترین میزان ترسیب کربن (33/2 تن در هکتار) و فعالیت تنفس میکروبی قبل از کشت و بعد از برداشت محصول به ترتیب به میزان 46/76 و 52/38 میلی گرم 2CO به ازای هر کیلوگرم خاک در روز، به قطعه 15 تعلق داشت. ارزیابی وضعیت تنوع زیستی در حشرات و گیاهان هرز نشان داد که بیشترین میزان شاخص تنوع شانون- واینر و شاخص یکنواختی در گیاهان هرز به ترتیب به میزان 63/2 و 82/0 از قطعات 23 و 15 به دست آمد و همچنین شاخص شانون- واینر و شاخص یکنواختی جوامع حشرات به ترتیب به میزان 07/2 و 94/0 برای قطعه 22 محاسبه شد. به­طور کلی، ارایه خدمات ترسیب کربن، ماده آلی، تنفس میکروبی، فراوانی کرم خاکی و پایداری خاکدانه­ها بر اساس شاخص های میانگین وزنی قطر  (MWD)و میانگین هندسی قطر (GMD) در قطعات 14 و 15 تحت کشت گندم بهتر از سایر قطعات بود. نتایج این مطالعه نشان داد که مدیریت زراعی و اجرای نظام کشاورزی فشرده، بر ارائه بسیاری از خدمات بوم­سازگان در مزارع گندم در منطقه دشت ناز ساری تأثیرگذار بود، به طوری که این خدمات تحت تأثیر عواملی متعددی مانند رقم زراعی، تناوب زراعی، روش­های خاکورزی و غیره قرار گرفتند.

با توجه به وقوع کم­آبی در آینده، احتمال می­رود بخشی از زمین­های آبی و باغی فعلی کشور، امکان کشت محصولات آبی را نداشته باشند، ولی احتمال دارد بتوان در این اراضی تولیدات دیم به­عمل آورد. امّا این که با توجه به نوع خاک و اقلیم چه پتانسیلی برای کشت محصولات دیم وجود دارد، نامشخص است. بنابراین، در این مطالعه پتانسیل تولید محصولات گندم (Triticum aestivum)، جو (Hordeum vulgare L.)، نخود (Cicer arietinum L.)، عدس (Lens culinaris Medik) و کلزا (Brassica napus) به صورت کشت دیم در اراضی آبی (زراعی و باغی) فعلی مدل­سازی شد. برای تعیین عملکرد از مدل SSM-iCrop2 و برای رسم نقشه­ها از ArcGIS استفاده شد. عملکرد کشاورزان در این اراضی به دو صورت 50 و 70 درصد پتانسیل عملکرد در نظر گرفته شد. همچنین عملکردهای حاصله به چهار گروه عالی، خوب، متوسط و نامناسب طبقه­بندی شدند. این طبقه­بندی بر اساس صرفه اقتصادی – زراعی برای برداشت محصول می­باشد. چنانچه با مدیریت مطلوب عملکرد کشاورزان به 70 درصد پتانسیل برسد برای گندم دیم همه استان­ها در گروه متوسط به بالا (3، 18 و 10 استان در گروه عالی، خوب و متوسط) قرار می­گیرند، برای جو دیم 30 (3، 10 و 17 استان در گروه عالی، خوب و متوسط) و نخود دیم 30 (3، 6 و 21 استان در گروه عالی، خوب و متوسط)، عدس دیم 31 (13 و 18 استان در وضعیت خوب و متوسط) کلزا 30 استان (4، 5 و 21 استان در گروه عالی، خوب و متوسط) در گروه متوسط به بالا قرار خواهند گرفت. بر اساس 70 درصد پتانسیل عملکرد کلزا، جو و نخود فقط یک استان در گروه نامناسب قرار گرفته است. از طرفی، اگر با مدیریت نامناسب، عملکرد کشاورزان به 50 درصد عملکرد پتانسیل برسد برای گندم دیم 30 (2، 2 و 26 استان در گروه عالی، خوب و متوسط)، برای جو دیم 28 (4 و 24 استان در گروه خوب و متوسط) و نخود دیم 18 (4 و 14 استان در گروه خوب و متوسط)، عدس دیم 28 (3 و 25 استان در وضعیت خوب و متوسط) کلزا 25 استان (5 و 20 استان در گروه خوب و متوسط) در گروه متوسط به بالا قرار خواهند گرفت. بر اساس 50 درصد پتانسیل عملکرد گندم، جو، کلزا، نخود و عدس دیم به­ترتیب 1، 3، 6، 13 و 3 استان در گروه نامناسب قرار گرفتند. طبق نتایج این مطالعه، در صورتی­که مدیریت نامناسبی صورت گیرد، بخش عمده­ای از استان­های کشور از نظر عملکرد در گروه متوسط و نامناسب قرار خواهند گرفت و تولیدات کشاورزی پاسخگوی نیاز کشور نخواهد بود. بنابراین، لازم است برای کشت محصولات دیم به مدیریت­های زراعی توجه ویژه­ای اختصاص یابد، زیرا تنها در صورتی که 70 درصد پتانسیل عملکرد حاصل شود، تولیدات کشاورزی کشور در وضعیت قابل قبولی قرار خواهد گرفت.

بهره­ برداری بیش از حد از منابع محیطی و مصرف بی­ رویه مواد شیمیایی سبب بروز مشکلات زیست محیطی و کاهش پایداری بوم­نظام­های کشاورزی شده است. بنابراین، بررسی الگوهای مصرف انرژی و استفاده کارآمد از انرژی در کشاورزی که از اصول اساسی در کشاورزی پایدار محسوب می شود، مفید است. تحلیل امرژی، به عنوان ابزار مناسبی برای این منظور، در بوم نظام­های مختلف استفاده می­شود. این مطالعه با هدف ارزیابی پایداری کشت­بوم­های کلزا (Brassica napus L.) با استفاده از ارزیابی امرژی در شهرستان کلاله در سال زراعی 98-1397 انجام شد. به این منظور، تعداد 50 پرسشنامه برای کلزا­کاران در نظر گرفته شد. پس از تعیین مرز­های مکانی و زمانی و تقسیم­بندی منابع به چهار گروه محیطی تجدید­پذیر، محیطی تجدید­ناپذیر، خریداری شده تجدید­پذیر و خریداری شده تجدید­ناپذیر، شاخص­های امرژی در بوم نظام زراعی کلزا، محاسبه شد. نتایج نشان داد، ورودی امرژی کل برای بوم نظام زراعی کلزا 1016×64/1 امژول خورشیدی در هکتار در سال بود. در بوم نظام زراعی کلزا وابستگی به ورودی­های محیطی و تجدید­ناپذیر، بیشتر از ورودی­های خریداری شده و تجدید­پذیر بود. بیشترین سهم از ورودی امرژی کل در بوم نظام کلزا مربوط به فرسایش خاک با 31/47 درصد بود. همچنین در بین ورودی­های خریداری شده، بیشترین سهم مربوط به سوخت فسیلی با 41/38 درصد بود. در بوم نظام کلزا به ترتیب، شاخص­های ضریب تبدیل 105×59/2 امژول خورشیدی بر ژول، امرژی ویژه 109×33/7 امژول خورشیدی بر گرم، تجدید­پذیری امرژی 16/8 درصد، نسبت عملکرد امرژی 17/2، نسبت سرمایه گذاری امرژی 85/0، نسبت خودحمایتی امرژی 54/0، نسبت بارگذاری محیطی استاندارد 81/13، نسبت بارگذاری محیطی اصلاح شده 27/11، شاخص پایداری امرژی استاندارد 16/0 و شاخص پایداری امرژی اصلاح­شده 19/0 بود. علی رغم سهم بالاتر ورودی­های محیطی نسبت به خریداری شده در بوم نظام کلزا، فرسایش بالا، به عنوان یک ورودی تجدید­ناپذیر، در کنار مصرف نامعقول برخی ورودی­های اقتصادی تجدید­ناپذیر، مانند سوخت­های فسیلی، موجب تجدید­پذیری پایین و فشار محیطی زیاد در این بوم نظام شد. بر اساس ارزیابی شاخص های امرژی، بوم نظام زراعی کلزا از کارآیی تولید محصول و کارآیی مصرف منابع بالایی برخوردار است و پتانسیل زیادی برای افزایش بهره­وری اقتصادی دارد. با این وجود، تولید کلزا در شهرستان کلاله پایداری محیطی و اقتصادی کمی دارد. به کارگیری روش­های خاک­ورزی حفاظتی و نوسازی ماشین­آلات، موجب کاهش مصرف ورودی­های تجدید­ناپذیر و اقتصادی و در نتیجه، کاهش فشار محیطی و افزایش پایداری در بوم نظام زراعی کلزا خواهد شد.

تفاوت در خصوصیات فیزیولوژیکی و زراعی گیاهان نقش مهمی در ارتباط بین گونه­ای دارد. لذا به منظور ارزیابی رقابت و تعاملات بین گونه­ای ارزن (Panicum miliaceum L.) و سویا (Glycine max (L.) Merrill) در نسبت­های مختلف کشت مخلوط به صورت جایگزینی آزمایشی در دو سال زراعی (97-1396 و 98-1397) و به صورت طرح بلوک کامل تصادفی با چهار تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل نسبت­های کاشت 0:100، 25:75، 50:50، 75:25 و 100:0 (به ترتیب ارزن- سویا) بود. نسبت­های مختلف کاشت اثر معنی­داری بر ارتفاع بوته، شاخص سطح برگ، درصد نیتروژن حاصل از تثبیت بیولوژیکی و فعالیت کل میکروبی خاک ارزن و سویا داشت. نتایج نشان داد، کشت خالص سویا در طی مراحل مختلف رشد دارای بیشترین ارتفاع بوته بود. با افزایش سهم کاشت سویا در کشت مخلوط ارتفاع ساقه ارزن افزایش یافت. سویا بر خلاف گیاه ارزن در بین نسبت­های مختلف کشت مخلوط، موفق به تولید شاخص سطح برگ بیشتری در مقایسه با کشت خالص شد. درصد نیتروژن حاصل از تثبیت بیولوژیکی و میزان فعالیت کل میکروبی خاک (عمق 30-0 سانتی متر) نیز در کشت مخلوط بیشتر از کشت خالص بود. نسبت کاشت 25:75 و 50:50 به ترتیب با میانگین 23/1 و 02/1 دارای نسبت برابری زمین بالاتر از یک بودند و افزایش بهره­وری در تولید محصول در الگوی کشت مخلوط 25:75 مربوط به کاهش تسلط رقابتی گیاه سویا، ایجاد رابطه مکملی و افزایش عملکرد دانه ارزن بود.

به منظور بررسی اثر سوپرجاذب رطوبتی و تلقیح میکوریزایی بر میزان مصرف آب، جذب عناصر غذایی، عملکرد کمّی و کیفی سیب­زمینی (Solanum tuberosum) آزمایشی به صورت طرح استریپ- پلات فاکتوریل (طرح نواری) با طرح پایه بلوک­های کامل تصادفی طی سال های 98-1397 در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی همدان به اجرا درآمد. در این تحقیق، مقدار آب آبیاری در سه سطح ( 100 ، 75 و50 درصد نیاز آبی بر اساس تبخیر و تعرق) در کرت­های افقی و فاکتور استفاده از سوپر جاذب Trawat200A با دو سطح (0 و 80 کیلوگرم در هکتار) و میکوریزادر دو سطح (تلقیح و عدم تلقیح با میکوریزا گونه Glomus etunicatum) در کرت­های عمودی قرار گرفتند. در طول فصل رشد، درصد کلونیزاسیون ریشه، غلظت عناصر غذایی در اندام­های مختلف اندازه گیری شد. در مرحله برداشت عملکرد هر کرت توزین، ماده خشک غده اندازه­گیری و کارآیی مصرف آب تعیین گردید. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثرات اصلی میزان آبیاری، استفاده از میکوریزا و سوپرجاذب در عملکرد غده و درصد ماده خشک آن، میزان جذب عناصر غذایی در ساقه، برگ و در غده معنی­دار شد. در مقایسه اثر سال های آزمایش صرفاَ در کارآیی مصرف آب تفاوت معنی­دار (P≤0.05) مشاهده شد. مقایسه میانگین­ها نشان داد که با اعمال کم آبیاری (کاهش میزان آب آبیاری) عملکرد کل 96/8 تن در هکتار کاهش پیدا کرد، امّا این کاهش در شرایط تلقیح توأم با میکوریزا و با کاربرد پلیمر سوپر جاذب به طور معنی داری (فقط 92/4 تن در هکتار) کمتر بود. در شرایط کم آبیاری متوسط و شدید استفاده از میکوریزا و سوپر جاذب عملکرد کل را در مقایسه با عدم استفاده از آ ن ها به ترتیب حدود 5/9 و 15/10 درصد افزایش داد. همچنین میزان جذب عناصر غذایی (پرمصرف و کم مصرف) در غده و نیز در شاخ و برگ متناسب با کاهش میزان آب آبیاری کاهش پیدا کرد. میکوریزا و سوپرجاذب در افزایش قدرت جذب عناصر غذایی به ویژه در شرایط کم آبیاری مؤثرتر عمل کردند. در مجموع، تلقیح با میکوریزا و به کارگیری سوپرجاذب در سیب زمینی اثرات مثبت و مؤثری در جذب مواد غذایی و همچنین عملکرد کل در شرایط کم آبیاری و به ویژه با اعمال کم آبیاری شدید داشت.

برنج (Oryza sativa L.) یکی از مهم ترین غذای بیش از نیمی از مردم جهان به شمار می­رود. کاربرد بیش از حد منابع تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر در بخش کشاورزی به صورت بالقوه، تأثیرات زیست­محیطی گوناگونی را بر بوم­نظام­های زراعی اعمال می­کند؛ چنین تأثیراتی را می­توان با رویکرد ارزیابی چرخه حیات (LCA) مورد ارزیابی قرار داد. این پژوهش در سال 1399 با محوریت شناخت و مقایسه روند فشار زیست محیطی الگوهای کشت دوم و راتون تولید برنج در شالیزارهای شهرستان آمل انجام پذیرفت. بر این اساس، در مراحل مختلف تولید برنج از جمله کاشت، داشت و برداشت، داده­های مرتبط با الگوهای کشت دوم و راتون از کشاورزان شهرستان آمل، گرد­آوری و اثرات زیست­محیطی حاصل از سامانه­های مذکور همچون پتانسیل گرمایش جهانی، اوتریفیکاسیون و اسیدی شدن آب و خاک برآورد شد. در این پژوهش، واحد کارکردی بوم نظام­های تولید برنج معادل یک تن شلتوک در نظر گرفته شد. یافته­های حاصل از این پژوهش حکایت از آن داشت که بیشترین پتانسیل گرمایش جهانی برنج مربوط به کشت مجدد برنج در حدود 92/1896 کیلوگرم معادل دی اکسید­کربن به ازای یک تن شلتوک تولیدی بوده است. ارزیابی چرخه حیات در تولید برنج نشان داد، در گروه تأثیر زیست­محیطی پتانسیل گرمایش جهانی به ازای تولید هر تن شلتوک در سامانه­های راتون در حدود 99/1673 کیلوگرم معادل دی­اکسیدکربن به اتمسفر انتشار یافته است. انتشارات مستقیم ناشی از فعالیت­های درون مزرعه­ای در هر دو سامانه مورد مطالعه سهم عمده و اصلی را در افزایش گرمایش جهانی داشته که منشأ این آلایندگی­ها را می­توان در احتراق سوخت مصرفی در تجهیزات کشاورزی و نیز انتشار اکسیدهای نیتروژن­دار، دی اکسید نیتروژن و دیگر ترکیبات نیتروژن­دار حاصل از مصرف کود نیتروژن دانست. همچنین، سامانه­های کاشت مجدد برنج تأثیر بیشتری در سه رده آسیب سلامت انسان، کیفیت اکوسیستم و تغییر اقلیم نسبت به سامانه­های تولید راتون داشته­اند. همچنین مقادیر خسارات وارد شده بر کیفیت اکوسیستم ناشی از تولید هر تن شلتوک در سامانه­های کشت مجدد و راتون به ترتیب حدود 08/10089 و 58/7146 PDFÍm2Íyr بوده است. علاوه بر این، هر دو سامانه تولید برنج بیشترین اثر را بر کیفیت اکوسیستم و پس از آن بر سلامت انسان نشان داده­اند. بر اساس یافته­های این پژوهش، سامانه تولید راتون برنج نسبت به سامانه­های کشت مجدد برنج به لحاظ زیست­محیطی از سازگاری بیشتری برخودار می­باشند.

به­­منظور ارزیابی تأثیر منابع مختلف کودی بر عملکرد و شاخص­های رقابتی تریتیکاله (× Triticosecale Wittmack) و نخود (Cicer arietinum L.) در کشت مخلوط تریتیکاله و نخود تحت شرایط تنش ­آبی، آزمایشی به ­صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب- دانشگاه شیراز در سال زراعی 1399ـ 1398 انجام شد. تیمارها در دو سطح آبیاری [1ـ مطلوب: آبیاری بر اساس نیاز آبی گیاه و 2ـ تنش­ آبی: آبیاری تا مرحله شیری] به­عنوان عامل ­اصلی و سه منبع کودی [شیمیایی: (50 کیلوگرم فسفر بر هکتار + 150 کیلوگرم نیتروژن بر هکتار)، زیستی- آلی: (40 تن کود گوسفندی بر هکتار + تلقیح با سودوموناس فلورسنس (Pseudomonas fluorescens) و آزوسپیریلوم براسیلنس (Azospirillum brasilense)] و تلفیقی: (25 کیلوگرم فسفر بر هکتار + 75 کیلوگرم نیتروژن بر هکتار + 20 تن کود گوسفندی بر هکتار + تلقیح با باکتری­های سودوموناس فلورسنس و آزوسپیریلوم براسیلنس)، و سه الگوی کشت [کشت خالص تریتیکاله، کشت خالص نخود و کشت مخلوط تریتیکاله و نخود (1:1)] به­­عنوان عوامل فرعی بودند. نتایج نشان­ داد، تنش ­آبی  شاخص نسبت برابری زمین هر دو گیاه وکل را افزایش داد. همچنین، بیشترین نسبت برابری کل در تیمار تلفیقی مشاهده شد. شاخص بهره­­وری سیستم به واسطه تنش آبی کاهش یافت که کمترین کاهش (17 درصد) در تیمار کود زیستی رخ داد. همچنین، شاخص نسبت رقابتی برای تریتیکاله در تیمار کود شیمیایی و برای نخود در کود زیستی بیشترین مقدار (به­ترتیب 37/1 و 02/1) را داشت. برهم کنش تیمار آبیاری × سامانه کودی برای تریتیکاله و نخود نشان داد که بیشترین عملکرد دانه نخود و تریتیکاله در تیمار آبیاری مطلوب و کود تلفیقی به­ترتیب (3544 و7450 کیلوگرم بر هکتار) به­دست آمد. همچنین، باتوجه به اینکه کمترین کاهش عملکرد دانه نخود و تریتیکاله به واسطه تنش آبی در تیمار کود زیستی (به­ترتیب 27 و 31 درصد) مشاهده شد، کشت تریتیکاله و نخود با کاربرد کود زیستی جهت تعدیل اثرات منفی تنش آبی توصیه می­شود.