هنرهای کاربردی
سال:1401 | دوره:2 | شماره:1 |تعداد مقالات:6

هانیبال الخاص به علت تعلق خود به فرهنگ آشوری همواره کوشیده است تا میراث هنری قوم خود را در قالبی امروزی به کار گیرد و همزمان، از منابع و مکاتب مختلف ایرانی و غربی در کارش استفاده کند. متفکران حوزه ی بینامتنیت با ارائه ی تلقی جدیدی از مفهوم متن، این دستاورد را عرضه داشتند که هیچ متنی خودبسنده نیست و هر متن در آن واحد، هم بینامتنی از متون پیشین و هم بینامتنی برای متون پسین خواهد بود. با گسترش مفهوم متن، متونی غیر از نوشتار مانند هنرهای تجسمی و نقاشی به مثابه متن در نظر گرفته می شوند. از آنجایی که نقاشی معاصر پیوسته متکی بر تصاویر قابل تشخیصی از نقاشی های کلاسیک گذشته می نماید، سوالی که مطرح می شود این است که: بافت فرهنگی الخاص چه نقش بینامتنی در معنامندی آثار الخاص داشته است؟ و جه تاثیری بر سچهر نشانه ایران داشته است. در مقاله پیش رو از روش توصیفی – تحلیلی و به طور خاص از تعبیر بینامتنیت نزد ژولیا کریستوا و رولان بارت برای خوانش نقاشی ها بهره برده شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که نقاشی های الخاص از نوعی روایتگری فیگوراتیو برخوردارند و مضامین مختلف برگرفته از متون پیشین بر مبنای رابطه ی هم حضوری، متن اثر را شکل می دهند. مضامین متعدد در این آثار بر اثر روابط هم نشستی و بینامتنی سبب تولید معناهای ضمنی اثر شده اند و این معناها در هر خوانشی متفاوت بوده که این همان معنازایی بارت است. این مضامین بصری به همراه سبک ویژه ی الخاص روایتگر معنایی مانند القای حس اضطراب و نگرانی انسان نسبت به سرنوشت با گذشت تاریخ و تغییر ادیان و فرهنگ ها در دوران معاصر هستند.نتایج این پژوهش نشان می دهد که نقاشی های الخاص از نوعی روایتگری فیگوراتیو برخوردارند و مضامین مختلف برگرفته از متون پیشین بر مبنای رابطه ی هم حضوری، متن اثر را شکل می دهند. کلید واژه ها: الخاص بینامتنیت آشوریان -

تاریخ پوشاک بخشی از فرهنگ و تمدن ایرانی است که در تمامی ادوار تاریخی قابل تامل و تحلیل است و پوشاندن تمام بدن در تمام دوران­های تاریخی ایران باستان کاملاً رایج بوده است. از جمله این پوشش­ها، پوشش سر یا به عبارتی سرپوش است.  داده­های باستان­شناسی برجای مانده از دوران­های مختلف نشان از مدارکی هستند که می­توان ریشه­های عمیق و اصیل برخی جزییات فرهنگی رایج امروزی را در آن­ها یافت. براساس این شواهد در ایران باستان، زنان در دوره­های گوناگون تاریخی و نیز طبقات مختلف اجتماعی پوشیده با چادر یا سایر اشکال پوشش سر مانند کلاه یا دستار بوده­اند و پوشاندن سر، فرهنگی رایج چه در میان زنان و چه در میان مردان بوده است. مسئله اصلی در پژوهش پیش رو بررسی و تحلیل سرپوش زنان دوره عیلام باستان در قیاس با سرپوش زنان منطقه در دوره معاصر است. هدف از انجام این پژوهش بررسی ریشه و قدمت این نوع پوشش سر براساس داده های باستان­شناسی است. در این مقاله تلاش شده به این پرسش پاسخ داده شود که چه ارتباطی میان سرپوش رایج بر سر زنان منطقه غرب ایران با داده­های باستان­شناسی از دوره عیلامی در این منطقه می­توان یافت. نتایج بررسی حاکی از آن است که استفاده از سرپوش در بین زنان این منطقه سابقه­ای چند هزاره ساله دارد و نمونه­های بررسی شده در این پژوهش با برخی از انواع سرپوش­های رایج کنونی قرابت و نزدیکی دارند. در مقاله حاضر گردآوری داده­ ها از طریق مطالعات اسنادی انجام شده و نتایج از طریق تحلیل توضیف تاریخی ارائه شده­اند. 

در غرب، از نیمه ی قرن بیستم به بعد، با حذف شدن پسوند «ایسم» از عنوان شاخه های مختلف هنری و افزوده شدن پسوند «آرت» به آن ها، مرز مشخص میان هنرهای تجسمی، نمایشی، موسیقی و غیره از میان رفت و «هنرهای جدید» عنوانی کلی برای توضیح این بخش از تاریخ هنر با مشخصه ی یاد شده است. در هنرهای جدید از یکسو، با بکارگیری فناوری های نوین، شاخه ها و شکل های جدیدی از هنر به وجود آمده و از سوی دیگر رسانه از طریق انتشار آثار هنری و ارتباط هنرمندان و مخاطبان در شبکه های اجتماعی، بر جهان هنر تأثیرگذار بوده است. سیطره ی گسترده رسانه در زیست انسان، منجر به تلاش سیری ناپذیر انسان برای مصرف و مصرف شدن توسط رسانه شده است. بنابراین هنرهای جدید و رسانه های عصر ارتباطات، هم پیوند یکدیگرند. در این مقاله باهدف گشودن دریچه ی تازه ای جهت خوانش و فهم پذیری جریان های هنری معاصر ازطریق انطباق نظریات بودریار با هنرهای جدید، تلاش شده تا به این مسئله پاسخ داده شود که ارتباط میان رسانه و هنرهای جدید از منظر شکل گیری گفتمان های زیباشناسانه ی پنهان، سلطه ی رسانه از طریق فراواقعیت و بی معنایی و سازوکارهای نظام سرمایه داری بر جهان هنر، چگونه قابل صورت بندی است؟ در این راستا، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، از مباحث بنیادی مطرح شده در نظریه ی ژان بودریار در خصوص رسانه بهره گرفته شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که در این پارادایم شکل گرفته، مفاهیم مطرح شده توسط بودریار را می توان در آثار هنری جدید نیز مشاهده کرد؛ به ویژه زمانی که گویی هنرهای جدید به مثابه ی یک رسانه ظاهر می شوند. بحث بودریار در خصوص فروریزش دو قطب مقابل و در نتیجه ی آن رسیدن به جهان بی معنایی که این وضعیت هرگونه عنصر سرکشی و طغیان را خنثی و نقد را ناممکن می کند، اگرچه در یک زمینه ی سیاسی مطرح شده اما روندهایی را در جریان هنرهای جدید را می توان برمبنای این نظریه مورد مطالعه و تحلیل قرار داد.

هیچ اثری به صورت خود انگیخته خلق نمی شود بلکه همواره نشانه هایی از حضور الگوهایی فراگیر در بطن خود دارد که در شکل گیری آن مؤثر بوده است. بسیاری از آثار تصویری که در کنار یک متن نوشتاری ظاهر می شوند علاوه بر پیش انگاشته-هایی از نمونه های تصویری پیشین، بسیاری از جنبه های خلاقانه خود را از شاخصه های متنی می گیرند که به آن تعلق دارند. در این زمینه، علاوه بر مبانی تاریخی و اجتماعی اثر و نیز مضامین محصور در محتویات نوشتار، شیوه اجرای متون نوشتاری و تصویری نیز می تواند بر هم تأثیر بگذارد که پیوند عمیقشان را درپی دارد. بررسی این ارتباطات که در حوزه هنر و ادبیات به مطالعات بینا متنی تعبیر می شود، راهی است برای شناخت رابطه بینانشانه ای دو نظام نوشتاری و تصویری یک اثر که به عینه در کتاب قابوسنامه قابل مشاهده می باشد؛ در این کتاب که نوشته و تصاویرش در کنار یکدیگر و در یک همبستگی ویژه و با یک رویکرد محلی و منطقه ای خلق شده اند، از جمله آثاری است که بارها از نظر مضمون و نوع تصویرگری مورد مداقه قرار گرفته است اما هنوز ابهاماتی در شناخت دقیق متن و تصویر وجود دارد. همین امر ضرورت انجام این پژوهش را فراهم می آورد به طوری که با فرض بر این که متن و تصویر کتاب قابوسنامه توسط یک نفر خلق شدند به تطبیق دو نظام نوشتاری و تصویری آن و ارزیابی اشتراکاتش با یکدیگر با هدف دستیابی به یک گفتمان واحد می پردازد. در این روند از روش بیش متنیت به عنوان زیرمجموعه ای از مطالعات گسترده ژنت با عنوان ترامتنیت استفاده می شود و نتیجه حاصل از این قرابت ساختاری، حاکی از آن است که بسیاری از جنبه های خلاقانه موجود در نوشتار و تصویر مشابه است و شباهت عمیق بینشان حاکی از محلی و اجتماعی بودن اثر از نظر واحد بودن هنرمند خطاط و تصویرگر و یگانگی سبک هنری، بدون محدودیت های حاکم شده از سوی حامی هنری است.

سکه ها فلزات منقوشی هستند که با پرداختن به نقوش موجود بر روی آنها، دریچه ای رو به اعصار گذشته برای پژوهشگران باز میشود. از آنجاییکه ایدئولوژی حاکمان در شکل گیری نقوش تاثیر بسزایی دارد از اینرو پرداختن به آنها از دیدگاه نماد شناسی باعث روشن شدن مذهب، سیاست و فرهنگ جوامع میشود. سلسله پارت یکی از ادوار مهم ایران باستان است که به علت طولانی بودن حکومتشان مسکوکات متعددی در این دوره ضرب شده که از نظر نقش بسیار متنوع است. هدف این پژوهش شناسایی نمادهای ایزد مهر در سکه های یکدرهمی ضرابخانه اکباتان به منظور آشکار شدن سیاست مذهبی حاکمان این دوره است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی با رویکرد نماد شناسی به شیوه اسنادی- میدانی انجام شده است. بدین ترتیب نقوش دویست و پنجاه سکه پارتی موجود در مخزن موزه رضا عباسی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها عبارت از کمان، نیلوفر، زنبق، حلقه ، پرنده، ستاره و ماه است. نتایج نشان میدهد با توجه به متون مذهبی، این نقشمایه ها نمادهای ایزد مهر بشمار میآیند و حاکمان پارت از همان ابتدای سلطنت از این نمادها در سکه های یکدرهمی خود استفاده کرده اند که نشات گرفته از روحیه جنگجویی و عشایر نشینی آنهاست که با ایزد مهر سازگار بوده است. از دوره مهرداد دوم تا اردوان دوم (121 ق.م – 38 م) با افزایش قدرت پارت در منطقه نمادهای مهر بر روی سکه های یکدرهمی به اوج خود می رسد ولی از زمان بلاش اول تا انتها دوره نمادها از روی سکه های یکدرهمی ضرابخانه اکباتان حذف میشود و سرپوش شاهان در این دوره شبیه به کلاهخود عشایرنشین آسیای مرکزی می گردد. در انتها، با توجه به اینکه حاکمان پارت در مسائل مذهبی دارای تساهل و تسامح بودند مذهبی را رسمی اعلام نکردند ولی در سکه های یکدرهمی بیشتر از نمادهای مهری استفاده کرده اند.

چکیده«لحظۀ قطعی» نظریۀ زیبایی شناسی هانری کارتیه برسون است که در سال 1952 با چاپ کتابی با همین نام منتشر شده است و کشف و شهودی ادراکی از آموزه های بودیسم است بنابر این هانری کارتیه برسون  نیز با انتشار کتابی مصور توانست معنی ومفهوم «لحظه قطعی» را بسط و گسترش دهد. در این نظریه برسون معتقد است که عکاس برای عکس گرفتن باید جذب واقعه شود و در مرکز وقایع قرار گیرد. در این صورت واقعه، همه ضرباهنگ ساختار همان شکل را به خود می گیرد و اگر عکاس بتواند این لحظه را دریابد لحظۀ قطعی را دریافته است. از نکات مهم و مورد تاکید برسون هماهنگی شکل و محتوا در یک لحظه است. آنچه موکد است اینکه  که  عوا مل مهمی از ذن بودیسم بر نظریه «لحظه قطعی» موثر بوده است که در این پژو هش به آن پرداخته می شود. و فرض بر آن است که اکااکسانا یا همان زمان حال جاودانه خاستگاه اصلی نظریه  لحظه قطعی برسون بوده است. روش انجام این پژوهش  نوع پژوهش توصیفی و روش گردآوری اطلاعات اسنادی است و در صدد آن است که از مطالب آن به خاستگاه دقیق لحظه قطعی دست یافته و عوامل متنوعی که بر تفکرات برسون موثر بوده اند را مورد برسی قرار دهد. نتایج حاکی از این پژوهش مبین آن است که  مولفه هایی از قبیل سورئالیسم، تجربیات برسون در فیلمسازی و کارگردانی سینما، کشف و شهود و دریافتهای درونی، آموزه های وی از نقاشی، تفکرات آندره کرتژ و نظریه «لحظه دقیق» وی بر برسون بسیار تاثیر گذار بوده و به ویژه آموزه های بودیسم که مهمترین منشا عبارت «لحظه قطعی» بوده است ، برگرفته از اکاکسانا یا به تعبیری در تفکرات غربی همان زمان حال جاودانه است. همچنین لازم به ذکر است که عنوان the decisive moment یا همان واژه «لحظه قطعی» توسط ناشر کتاب برسون در سال 1952 نام گذاری شد.