مجله علمی شیلات ایران (فارسی)
سال:1402 | دوره:32 | شماره:3 |تعداد مقالات:10

1رودخانه سفیدرود به عنوان بزرگ ترین رودخانه شمال کشور، برای بقاء نسل ماهیان رود کوچ دریای خزر دارای اهمیت ویژه ای است. در این مطالعه، تنوع زیستی و فراوانی ماهیان در هشت نقطه از رودخانه سفیدرود و یک نقطه در ساحل دریا از اسفند 1400 لغایت دی ماه 1401 مورد بررسی قرار گرفت. در مجموع، 40 گونه ماهی از گروه های اکولوژیک رودخانه ای (26 گونه )، مهاجر (6 گونه) و مصبی-دریایی (8 گونه) شناسایی گردید. در ناحیه میانی رودخانه بیشترین تعداد (21 گونه) و در ناحیه دریایی کمترین تعداد (17 گونه) مشاهده شد. در بعضی گونه ها آشیان اکولوژیک مکانی اختصاصی مشاهده شد. برای مثال، گاوماهی کاسپین (Neogobius caspius) تنها در ساحل دریا، گاوماهی کوچک قفقازی (Knipowitschia caucasica) تنها در ناحیه مصبی و گاوماهی ایران (Ponticola iranicus) تنها در ناحیه بالادست مشاهده شدند. کفال ماهیان تا فاصله 10 کیلومتر از دریا نیز مشاهده شدند. تخم و لارو گونه های رود کوچ در بالاترین ایستگاه مشاهده شدند. بچه ماهیان شاه کولی (Alburnus chalcoides) و ماهی سفید (Rutilus frisii) دارای بیشترین میانگین فراوانی (به ترتیب 222 و 92 عدد در 200 متر مربع) را در میان گونه های شناسایی شده بودند. گونه های سیاه کولی (Vimba persa)، کفال پوزه باریک (Chelon saliens)، ماهی مخرج لوله ای (Rhodeus amarus)، رفتگرماهی سانیا (Cobitis saniae)، مرواریدماهی قفقاز (Alburnus hohenackeri) و گاوماهی سرگنده کاسپین (Ponticola gorlap) فراوانی متوسط (59-27 عدد در 200 متر مربع) داشتند و فراوانی سایر گونه ها کمتر 19 عدد در 200 متر مربع بود. کمترین مقدار شاخص تنوع گونه ای شانون در دورترین ایستگاه از دریا، به میزان 03/1 و بیشترین مقدار شاخص در ایستگاه میانی به فاصله 5 کیلومتر از دریا در حد 6/1 سنجش گردید که تفاوت معنی دار (05/0p<) بین آنها مشاهده شد. همچنین کمترین و بیشترین مقدار این شاخص در دی و آبان 1401 مشاهده گردید.

1در این تحقیق، تاثیر مصرف آرد میوه بلوط اکسترود شده بر عملکرد رشد و ترکیبات لاشه کپور معمولی مطالعه شد. چهار نوع جیره حاوی: 1) 17 درصد آرد گندم اکسترود شده، 2) 5 درصد آرد گندم اکسترود نشده و 12 درصد آرد گندم اکسترود شده، 3) 5 درصد آرد بلوط اکسترود نشده و 12 درصد آرد گندم اکسترود شده و 5 درصد آرد بلوط اکسترود شده و 4) 12 درصد آرد گندم اکسترود شده، در قالب طرح کاملاً تصادفی ارزیابی شد. پرورش در مخازن گرد 250 لیتری، با تراکم 15 قطعه ماهی با میانگین وزنی 4/5 گرم و با 3 تکرار آغاز شد. بعد از 4 هفته، تفاوت معنی داری در وزن و طول کل ماهی ها مشاهده نشد، اما پس از 8 هفته بالاترین وزن و طول کل در صورت تغذیه از جیره 4 مشاهده گردید. اکسترود کردن آرد بلوط اثر مثبت معنی دار بر وزن و طول کل داشت اما اکسترود کردن آرد گندم چنین اثری نداشت. جیره اثر معنی داری بر ضریب چاقی، نرخ رشد ویژه، میزان بلع غذا، ضریب تبدیل غذایی، نرخ بازدهی پروتئین، نرخ بازدهی چربی، ذخیره پروتئین، میزان رطوبت لاشه و نرخ زنده مانی نداشت. اکسترود کردن آرد گندم و آرد بلوط اثر مثبت معنی دار بر ذخیره چربی داشت و این اثر در صورت مصرف آرد بلوط بیشتر بود. میزان پروتئین و خاکستر لاشه در اثر تغذیه از آرد بلوط اکسترود نشده به طور معنی دار کاهش یافت. تغذیه از آرد گندم یا آرد بلوط اکسترود نشده سبب کاهش معنی دار درصد چربی لاشه گردید و این کاهش با مصرف آرد بلوط اکسترود نشده، شدیدتر بود. در مجموع، می توان پس از کندن پوسته میوه بلوط، از آرد آن به جای آرد گندم در سطح 5 درصد جیره اکسترود شده کپور معمولی استفاده نمود.

1استخراج پروتئین از موکوس پوست ماهی ها با هدف غربالگری مبتنی بر سنجش زیستی بسیار چالشی و متغیر است. در این مطالعه، چهار روش مختلف استخراج و تغلیظ پروتئین شامل استخراج فاز جامد (SPE)[1]، استون[2]، تری کلرو استیک اسید-استون[3] و متانول[4] با هدف بررسی کارایی آنها در الترافیلتراسیون و گرفتن قله های (peaks) مناسب در کروماتوگرافی مایع با عملکرد بالا (HPLC) جهت سنجش فعالیت زیستی مورد مقایسه قرار گرفتند. داده های ارائه شده نشان می دهد که روش استخراج فاز جامد نسبت به سه روش مورد آزمایش دیگر بر حسب کمیت (میزان پروتئین تام) و کیفیت (پروفایل پروتئینی مشاهده شده در SDS – PAGE) پروتئین های موکوس پوست گاو ماهی، برتری دارد. از سوی دیگر، به علت ماهیت هیدروفوبی موکوس اپیدرمی، سه روش استخراج با استون، متانول و تری کلرو استیک اسید/استون منجر به تجمع غیر قابل برگشت پروتئین ها گردید که الترافیلتراسیون، HPLC و به تبع آن سنجش فعالیت زیستی را غیر ممکن می سازد. در این مطالعه، بالاترین میزان پروتئین (4.676 میکروگرم بر میلی لیتر) (01/0>p) و بهترین پروفایل پروتئینی (13باند) مربوط به استخراج فاز جامد بود. همچنین این روش به طور هم زمان منجر به استخراج، تغلیظ و تخلیص (پاکسازی) اولیه نمونه ها و در نتیجه، افزایش کارایی الترافیلتراسیون و HPLC می گردد. بنابراین، برای جداسازی پروتئین ها و پپتیدهای فعال از نمونه های پیچیده زیستی مختلف (موکوس پوست ماهیان)، مناسب است.

1به منظور پایش ذخایر کفزیان آبهای شمال غربی خلیج فارس، سه گشت تحقیقاتی با استفاده از کشتی تحقیقاتی فردوس1 مجهز به تور ترال کف روب در آبهای استان خوزستان طی سال های 99 - 1396 (به جز سال 1398) انجام شد. در طول دوره سه ساله، 51 ایستگاه به صورت تصادفی برای نمونه برداری تحت پوشش قرار داده شدند. هدف از اجرای این پروژه محاسبه میزان صید بر واحد سطح (CPUA) و توده زنده کفزیان در اعماق 10-50 متر با استفاده از روش مساحت جاروب شده بود. در این میان چهار گونه از مهم ترین ماهیان اقتصادی منطقه شامل حلواسفید (Pampus argenteus)، شوریده معمولی (Otolithes ruber)، صبیتی (Sparidentex hasta) و هامور معمولی (Epinephelus coioides) مورد بررسی قرار گرفته است. براساس نتایج به دست آمده  از مقدار توده زنده آبزیان، توده زنده حلوا سفید (1/1، 0/0 و 1/7)، شوریده معمولی (8/46، 3/23 و 6/57)، صبیتی (8/59، 7/76 و 3/137) و هامور معمولی (3/30، 1/3 و 0/0) تن به ترتیب طی سال های 1396، 1397 و 1399 تخمین زده شد. طی این دوره، ماهی حلوا سفید با 01/0 درصد (در سال 1396) و ماهی صبیتی با 37/3 درصد (در سال 1399) به ترتیب کمترین و بیشترین میزان درصد توده زنده نسبت به کل گونه های مورد بررسی را به خود اختصاص دادند. با توجه به یافته های تحقیق حاضر، ممانعت از افزایش واحد تلاش صیادی (از جمله تعداد شناور) و نظارت بر فعالیت های صیادی (خارج از فصل و مکان تعیین شده) به عبارتی، جلوگیری از صید قاچاق جهت جلوگیری از خطر کاهش شدید و احتمالاً نابودی ذخیره ماهیان با ارزش شیلاتی و اقتصادی، اهمیت اساسی دارد.

1در این پژوهش تاثیر نانوذرات سلنیوم بر عملکرد آنزیم های آنتی اکسیدانی شامل سوپر اکسید دیسموتار (SOD)، گلوتاتیون پراکسیداز (GPx)، سطح مالون دی آلدئید MDA و کاتالاز (CAT) و یون های تخمک مولدین ماده قزل آلای رنگین کمان مورد بررسی قرار گرفت. تعداد 144 قطعه مولد ماده ایرانی 4 ساله، به چهار تیمار در سه تکرار تقسیم شدند. تیمارها با جیره حاوی صفر (شاهد)، 5/0، 1 و 2 میلی گرم نانوذرات سلنیوم در کیلوگرم جیره به مدت 60 روز تا زمان رسیدگی تخمک تغذیه شدند. بر اساس نتایج پژوهش، مقادیر SOD، CAT و MDA در تخمک تیمارهای مختلف اختلاف معنی داری نشان داده اند (05/0>p). کمترین میزان آنزیم SOD و بیشترین میزان آنزیم CAT در تیمار کنترل مشاهده شد که با سایر تیمارها اختلاف معنی داری نشان داد. اختلاف معنی داری در میزان آنزیم GPx بین تیمارهای مختلف مشاهده نگردید (05p>). مقادیر آنزیم MDA در بین تیمارها اختلاف معنی داری نشان داد درحالی که گروه کنترل با میزان 8/16±363 میلی مول بر میلی لیتر بیشترین و تیمار تغذیه شده با نانوذرات سلنیوم 2 میلی گرم در کیلوگرم غذا با میزان 5/9±181 میلی مول بر میلی لیتر دارای کمترین مقدار بودند. مقایسه میانگین مقادیر منیزیم و کلسیم در بین تیمارهای مختلف نشان دهنده افزایش معنی دار مقادیر یون های مذکور در تیمار تغذیه شده با نانو ذرات سلنیوم به میزان 2 میلی گرم در کیلوگرم غذا نسبت به سایر تیمارها بود (05/0>p). در مجموع، با توجه به نقش کاهشی آنزیم های آنتی اکسیدانی و نقش افزایشی آن در مقادیر ترکیبات غیر آلی منیزیم و کلسیم در تخمک های مربوط به مولدین تغذیه شده با نانوذرات سلنیوم بیشتر، این ریز مغذی ضروری می تواند به عنوان کاندیدای مناسبی برای تحقیقات بیشتر در جهت بهبود کیفیت تخم مولدین ماده قزل آلای رنگین کمان از طریق افزودن به جیره غذایی در نظر گرفته شود.

1پروبیوتیک ها موجودات غیر بیماری زا بوده که دارای اثرات مفیدی بر بدن موجودات زنده هستند. همچنین عنصر روی به عنوان یک ریز مغذی دارای خواص مفیدی بوده و برای بدن موجودات زنده ضروری است. پروبیوتیک ها و عنصر روی با اثرات هم افزایی می توانند بر سلامتی موجودات زنده نقش مثبتی داشته باشند. ریز مغذی ها با مقادیر کم برای رشد و توسعه موجودات زنده مورد نیاز هستند ولیکن مقادیر زیاد آنها می توانند خاصیت سمیت داشته باشند. ریزمغذی ها به دو شکل معدنی و آلی در طبیعت یافت می شوند که فرم آلی آن سمیت کمتری دارد. باکتری ها و قارچ ها از جمله میکروارگانیسم هایی هستند که قادرند مواد معدنی را به فرم آلی تبدیل کنند و خاصیت سمیت آن را کاهش دهند. لذا، در این تحقیق دو پروبیوتیک Lactobacillus acidophilus و Candida utilis انتخاب گردید و توانایی جذب و تجمع ماده معدنی روی و میزان رشد میکروارگانیسم ها مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور از 9 غلظت مختلف سولفات روی شامل 05/0، 2/0، 15،10،5، 25، 50، 75 و 100 میلی مول بر لیتر استفاده گردید. براساس نتایج، مهار رشد پروبیوتیک L. acidophilus و C. utilis به ترتیب در غلظت های 100 و بالاتر از 50 میلی مول بر لیتر به دست آمد. بیشترین و کمترین میزان جذب روی در L. acidophilus به ترتیب 2364 و 8/498 قسمت در میلیون و در مخمر C. utilis به ترتیب 41830 و 13174 قسمت در میلیون حاصل شد. براساس یافته های مطالعه حاضر می توان نتیجه گرفت که هر یک از این دو پروبیوتیک براساس ساختار سلولی دارای ظرفیت های خاصی در جذب و تحمل روی هستند. دلیل آن می تواند در سازوکار و نحوه عمل و مکانیسم های داخل سلولی باشد و باکتری نسبت به مخمر به دلیل وجود دیواره سلولی دارای میزان جذب کمتری است. لذا، باکتری و مخمر انتخابی، از توانایی جذب روی برخوردارند و تحت عنوان پروبیوتیک های غنی شده با روی کاربردهای مختلفی در صنعت غذا و دارو دارند.

1صنعت آبزی پروری یکی از مهم ترین بخش های تولید غذا و تأمین پروتئین و ایجاد امنیت غذایی موردنیاز جامعه است. این پژوهش با هدف تعیین و شناسایی پیشران های مؤثر بر آینده صنعت میگوی پرورشی استان هرمزگان در افق 1420 و سپس تعیین اهمیت و اولویت هر یک از پیشران های شناسایی شده انجام گرفته است. برای دستیابی به این هدف، با مرور جامعی بر ادبیات تحقیق و اسناد بالادستی، 30 پیشران شناسایی شد و در اختیار خبرگان قرار گرفت و در نهایت، 23 پیشران به عنوان پیشران های کلیدی موثر بر صنعت میگوی پرورشی استان هرمزگان انتخاب شد. در ادامه، پیشران های کلیدی انتخابی از مرحله قبل در قالب پرسشنامه میک مک در اختیار خبرگان قرار گرفت. میانگین نظرات آنها در نرم افزار میک مک مورد تجزیه و تحلیل و تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم پیشران ها مورد ارزیابی قرار گرفت و در نهایت با توجه به رتبه بندی پیشران ها به وسیله نرم افزار، 10 پیشران به عنوان پیشران های کلیدی مؤثر بر صنعت میگوی پرورشی استان هرمزگان انتخاب شد. همه 10 پیشران در تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم تکرار شده اند و شامل: 1. زیرساخت و تجهیزات، 2. تامین مولد، 3. فناوری های نوین صنعت میگو، 4. آموزش نیروی کار، 5. بیماری های میگو، 6. کیفیت خوراک میگو، 7. شرایط امنیت زیستی و بهداشتی، 8. هزینه های تولید، 9. تحقیق و توسعه در صنعت میگو و 10. نظارت بر مزارع هستند.

1بیماری نکروز عفونی پانکراس (IPN) یک بیماری ویروسی حاد و با شدت انتقال بسیار بالا در ماهیان است. تاکنون این ویروس در گونه های مختلفی از ماهیان شناسایی شده است اما این بیماری در خانواده آزاد ماهیان شدت بیشتری داشته است و یک بیماری سیستمیک حاد با تلفات بالا به خصوص در بچه ماهیان نورس ایجاد می کند. از این رو، به عنوان یک بیماری مهم اقتصادی در صنعت پرورش آزاد ماهیان محسوب می گردد. عامل ایجاد بیماری نکروز عفونی پانکراس، ویروسی از خانواده Birnaviridae، جنس Aquabirnavirus بدون پوشش با قطر حدود 65 نانومتر است که ژنوم RNA دو رشته ای دارد و از نظر سرولوژیک، به دو گروه A و B تقسیم می شوند. IPNV یک ویروس بسیار مقاوم است که حساسیت کمی نسبت به خشک شدن و اشعه ماوراء بنفش داشته است و در گستره وسیعی از شوری و دما قادر به زنده ماندن است. راه های انتقال متنوعی برای IPNV وجود دارد، ماهیان بالغ پس از بهبودی درتمام طول زندگی ناقل بیماری هستند و می توانند ویروس را به صورت عمودی (در تخم ها) و افقی (از طریق مدفوع آلوده) منتقل کنند. همچنین این بیماری از طریق آب آلوده، انگل های خون خوار، تجهیزات آلوده و پرندگان ماهی خوار نیز منتقل می شود. باتوجه به این که تاکنون واکسن تجاری با اثر بخشی بالا و موثر برای این بیماری ساخته نشده است، آشنایی با ویژگی های این بیماری، روش های انتقال و گسترش آن، نقش موثری در پیشگیری و کاهش ابتلا و تلفات ناشی از این بیماری دارد و در کاهش خسارات اقتصادی ناشی از این بیماری جهان گستر در عرصه های آبزی پروری کشور مفید و مؤثر است.

1این مطالعه با هدف تغییرات جامعه فیتوپلانکتونی جنوب دریای خزر و تأکید بر تأثیر تغییر اقلیم صورت گرفت. مطالعه حاضر در اردیبهشت 1402 در سواحل بندر انزلی در عمق کمتر از 10 متری انجام شد. در مجموع، 33 جنس و گونه از شاخه های اکروفیتا، کلروفیتا، سیانوباکتریا و میزوزوآ شناسایی شدند. فراوانی کل فیتوپلانکتون 53000 ± 135000 سلول در لیتر بود. در میان گونه های فیتوپلانکتون، آکروفیتا دارای بیشترین فراوانی حدود 63000 ± 99900 سلول در لیتر بود. یافته ها افزایش فراوانی جوامع فیتوپلانکتون را در سال 1402 به میزان 7 برابر بیشتر از سال 1387 نشان دادند. گونه غیر بومی Dinophysis acuminata از شاخه Myzozoa، برای اولین بار در مطالعه حاضر در دریای خزر شناسایی شد و فراوانی آن 730 ± 1620 سلول در لیتر و اندازه   آن 30 میکرون بود. احتمالاً افزایش شوری (psu  13) وافزایش دمای سطح­آب (تغییر اقلیم)دریای خزر باعث پیدایشگونه D. acuminata شده است.

1غنی سازی محصولات غذایی با گوشت آبزیان که حاوی اسیدهای آمینه ضروری و اسیدهای چرب غیراشباع هستند، می تواند باعث افزایش ارزش تغذیه ای محصولات پایه گردد. بر این اساس در مطالعه حاضر نان فطیر با استفاده از گوشت دو گونه ماهی، غنی شده و در ادامه ارزش غذایی و ویژگی های کیفی آن ارزیابی شدند. بدین منظور، گوشت ماهیان قزل آلای رنگین کمان و کپور نقره ای با غلظت های مختلف به نان فطیر اضافه شدند. آنالیز تقریبی، ویژگی های شیمیایی، میکروبی، حسی، بافتی و رنگ نان های تولیدی طی نگهداری در دمای یخچال (4 درجه سانتی گراد) به مدت 28 روز سنجش شدند. نتایج نشان داد که در ابتدا (روز اول) و انتهای دوره نگهداری (روز 28)، محتوی پروتئین، چربی و رطوبت در نان های فطیر غنی شده نسبت به نان های شاهد بیشتر بود. نان های فطیر غنی شده در طول تمام دوره نگهداری، شاخص های TVB-N، پراکسید و بار باکتریایی کل بیشتری نسبت به نان های شاهد داشتند. از نظر شاخص طعم/مزه، نان های فطیر شاهد تا روز 28 و نان های فطیر غنی شده تا روز 15 مورد پذیرش ارزیاب ها قرار گرفتند. براساس نتایج به دست آمده می توان عنوان نمود که ارزش غذایی نان های فطیر غنی شده نسبت به نان های فطیر شاهد بیشتر بوده اما میزان پذیرش آنها از نظر حسی و مدت زمان ماندگاری کمتر بود.