حفاظت زیست بوم گیاهان
سال:1402 | دوره:23 | شماره:11 |تعداد مقالات:15

1امروزه یکی از مهم­ترین مواردی که در برنامه­ریزی­های اقتصادی، اجتماعی و تصمیم ­گیری­ های آتی در یک منطقه مورد توجه است، آگاهی از میزان پوشش گیاهی و تغییرات مکانی – زمانی آن است. یکی از روش­ های تحلیل تغییرات پوشش گیاهی فناوری سنجش از راه دور است. هدف از این پژوهش بررسی تغییرات پوشش گیاهی در زاگرس مرکزی با استفاده از داده ­های ماهواره ترا سنجنده­ ی مادیس با تفکیک مکانی 250 متر در دوره­ی زمانی 2001 تا 2018 و شاخص NDVI است. در این پژوهش از مدل­ های DEM و DSM و روش میان یابی دوسویه برای تغییر اندازه­ی یاخته­ های داده­ های رستری و بازآرایی شبکه­ ای استفاده شد. داده­ ها با بهره­ گیری از کد نویسی پایتون برای واکاوی تغییرات پوشش گیاهی در حریم داخلی و خارجی فعالیت­ های آنتروپوژنیک در زاگرس مرکزی مورد پردازش قرار گرفت. یافته­ ها نشان داد که شاخص پوشش گیاهی NDVI در این توده­ی کوهستانی و درون گذرگاه ­ها و دره ­های کوهستانی و در مناطق و اراضی پست هم­جوار دامنه­ های به­سوی جنوب­غربی به­ ویژه دشت خوزستان افزایش ­یافته است. درعین­ حال، روند زمانی تغییرات پوشش گیاهی در زاگرس مرکزی، افزایش شاخص NDVI را در دوره ­ی مورد بررسی نشان می­دهد. در زاگرس مرکزی در دی، شاخص پوشش گیاهی در ارتفاعات پائین و به­ ویژه به طرف دشت خوزستان افزایش قابل توجهی نسبت به ارتفاعات بالاتر دارد؛ بنابراین کوچ عشایر به سوی سکونتگاه­ های قشلاقی صورت می ­گیرد. این­ در­حالی است که در اردیبهشت، امکان استقرار عشایر در ارتفاعات بالاتر و استفاده از مراتع مرتفع مهیا و درنتیجه کوچ ییلاقی عشایر انجام می­ شود. تغییرات فضایی پوشش گیاهی در محدوده­ی فعالیت­ های انسانی و خارج از آن نشان داد که روند بسیار ملایم افزایش میانگین بخش مثبت شاخص پوشش گیاهی در داخل حریم پنج کیلومتری شهرها به علت گسترش باغات، زراعت و فضای سبز در این پهنه است. روند نسبتاً محسوس در بیرون از آن نیز ناشی از تغییرات دما و روند کلی افزایش شاخص پوشش گیاهی در زاگرس مرکزی است. افزایش شاخص پوشش گیاهی در حریم یک کیلومتری راه­ها و جاده­ ها و روستاها و نیز عرصه­ های خارج از آن می­تواند مربوط خیزش دما به سبب گرمایش جهانی و کاهش برف-پوش­ های زمستانه و به علت گسترش مزارع، کشتگاه ها و باغات اطراف روستاها و راه­ ها و نیز فضای سبز دستی ایجاد شده توسط انسان در حریم راه ­ها و روستاها باشد.

1ارزیابی مراتع در برگیرنده مطالعه تاثیرهای عوامل فیزیکی و اقلیمی بر تغییرات مراتع در سال­های مختلف است. ارزیابی تغییرات پوشش تاجی، ترکیب گیاهی، میزان تولید، وضعیت، ظرفیت و گرایش مراتع در طی سال­ های مختلف با توجه به جایگاه مراتع در اقتصاد کشور و حفاظت آب و خاک از اهمیت زیادی برخوردار است.  بهره ­برداران اغلب با اقلیم غیرقابل پیش ­بینی و شرایط متغیر طبیعی روبرو بوده که حضور این قشر از بهره ­برداران برای مدیریت پایدار و سلامت اکوژیکی ضرورت دارد. اهداف این تحقیق عبارتند از بررسی درک تغییر اقلیم از دیدگاه بهره­ برداران مناطق رینه، پلور، کنگرچال و پشتکوه در استان مازندران و اثر آن بر فعالیت­های بهره­ برداران و ارائه پیشنهاد برای کاهش اثر تغییر اقلیم و افزایش تولید مرتع. در این خصوص سوالاتی تدوین و از طریق پرسشنامه از بهره برداران بومی پرسیده شد و برای تعیین نظرات بهره ­برداران و مقایسه دیدگاه ­هایشان در چهار سایت از نرم افزار SPSS استفاده شد. همچنین چهار شاخص گیاه و تولید گیاهی، اکوسیستم مرتع(وضعیت،خاک و حیات وحش)، دام و نظام های چرایی، مدیریت گله و نظام معیشتی در چهار سایت مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج مقایسه میانگین نشان داد تعداد زیادی از بهره­ برداران 7/41 درصد معتقدند که در این سایت ­ها تغییر اقلیم در سال­ های اخیر صورت گرفته و کاهش بارش برف و تولید مراتع و تعداد دام و نظر 7/37 درصد از پاسخ گویان نشان دهنده افزایش مهاجرت است. بدین منظور برای کاهش اثرات منفی تغییر اقلیم، آموزش جامع و برنامه ­ریزی مناسب، ارائه خدمات مالی و اجرای طرح های بهره برداری صحیح از منابع آبی برای مقابله با تغییرات آب و هوایی،  نیازی اساسی است.

1افرا پلت یکی از گونه های صنعتی و غالب جنگل­های هیرکانی (خزری) است. این گونه در جنگل­ های دیگر نقاط دنیا کمتر دیده می ­شود و فقط از جنگل­ های قفقاز گزارش شده است و از این رو اطلاعات در خصوص این گونه ارزشمند بسیار محدود است. هدف از این تحقیق بررسی پاسخ این گونه به تنش خشکی به عنوان یکی از پیامدهای تغییرات اقلیمی است. نهال­ های افرا ازنظر ارتفاع، قطر پایه، سطح برگ، سطح ویژه برگ، زی­توده، رنگدانه­ های فتوسنتزی، محتوای نسبی آب، پرولین آزاد، مالون­ دی ­آلدئید، فعالیت پراکسیداز و سوپراکسید دیسموتاز مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفتند. نهال­ های گلدانی یک ساله در معرض چهار رژیم رطوبت آب (100، 75، 50 و 25 درصد ظرفیت زراعی) تحت عنوان شاهد (بدون تنش آبی)، تنش آبی شدید، تنش آبی متوسط ​​و تنش آبی خفیف قرار گرفتند. نتایج نشان داد که تنش خشکی صفات رشد در افرا پلت را کاهش داد و موجب کاهش ارتفاع نهال­ ها، قطر یقه، زی­­توده و سطح برگ شد، اما سطح ویژه برگ در تیمار تنش متوسط ​​افزایش معنی داری را نشان داد. تنش خشکی محتوای کلروفیل را کاهش  داد، اما کاروتنوئیدها تفاوت معنی داری را در تیمارهای تنش نشان ندادند. محتوی نسبی آب برگ فقط تحت تنش شدید خشکی کاهش معنی­ دار داشت. محتوای پرولین و مالون دی­ آلدئید در تیمار تنش متوسط ​​و شدید افزایش معنی­ دار یافت. تنش خشکی موجب افزایش فعالیت آنزیم­ های پراکسیداز و سوپر اکسید­دی سموتاز گردید و بالاترین میزان فعالیت آنزیم ­ها در تنش خفیف و متوسط مشاهده گردید. پژوهش حاضر نشان داد که نهال­ های افرا پلت توانسته­ اند با پاسخ­ های ریخت ­شناسی و فیزیولوژیکی به خشکی مقاومت نشان داده و  به کمک مکانیسم­ های اجتناب و تحمل به تنش خشکی پاسخ داده ­اند. نتایج این تحقیق به طور خلاصه مکانیسم­ های تحمل به خشکی را در افرا پلت را نشان داد و اطلاعات پایه­ای برای پژوهش های بیشتر در آینده فراهم خواهد ساخت.

1بسیاری از پارک­ ها و فضاهای سبز تهران در مناطق آلوده واقع شده­ اند تا بتوانند مقداری از آلودگی هوا بکاهند؛ ولی گاه به خود گیاهان صدماتی وارد می ­شود که به راحتی قابل تشخیص نیست. گیاهان زینتی مورد مطالعه جمع­آوری شدهد، گرده­هایشان از بساک جدا شد و تخلیص آنها به روش استولیز ارتمن انجام شد. رنگ آمیزی با آبی متیل و محلول لوگل انجام شد و گرده­ها برای مشاهدات میکروسکوپی آماده شدند. تغییر شکل ظاهری گرده ها با فرورفتگی­ های ناحی ه­ای (چروکیدگی)، تغییر اندازه فضای بین اگزین و انتین، پارگی، عدم تقارن و تغییر شکل گرده به چشم خورد. در نتایج تشریحی: برخی از دانه های گرده  واکوئله شده و بزرگتر از حد نرمال بودند و برخی دیگر نشاسته دار و حاوی تجمع ذرات آلوده بودند. همه این تغییرات به عملکرد دانه گرده آسیب می­زند. کوکب 97% و گل جعفری %83 بیشترین صدمات تشریحی و رز %46 و تاتوره %24 بیشترین صدمات ریختی را داشته ­اند.

1این مطالعه با هدف بررسی و شناخت ویژگی‏ های شیمیایی و فیزیکی کتیرای حاصل از گون زرد (Astragalus parrowianus Fischer.) در مراتع جلمبادان شهرستان جوین و مطالعه ارتباط این ویژگی­ ها با خصوصیات خاکشناسی و توپوگرافی انجام شد. در هریک از مکان ها نمونه برداری صمغ کتیرا از پایه های گون استخرج شد و به منظور  تهیه نمونه خاک پروفیل در عمق 60-0 سانتی‏متری حفر شد. ویژگی­ های کمی صمغ کتیرا شامل میزان تولید، میزان خاکستر، میزان گرانروی و ویژگی های کیفی کتیرای استحصال شده شامل میزان عناصر پتاسیم، کلسیم، فسفر و سدیم، میزان قندهای آرابینوز، گالاکتوز، فروکتوز، گلوکز و ساکارز و میزان اسیدهای آمینه پرولین، سرین و والین اندازه گیری شد. در نمونه های خاک برداشت شده فاکتورهای هدایت الکتریکی، درصد شن، درصد سیلت، درصد رس، قلیائیت خاک، درصد اشباع آب خاک، میزان پتاسیم خاک و مقدار ماده ‏آلی در آزمایشگاه با استفاده از روش­ های استاندارد تعیین شدند. با استفاده از رج ­بندی با تحلیل جداکننده‏ های پارامتری شده (RDA)، ارتباط بین ویژگی­ های محیطی و خصوصیات کتیرا بررسی شد. ویژگی های فیزیکی و شیمیایی صمغ کتیرا به جز والین، منیزیم، ساکارز و گالاکتوز در میان سایت‎های مورد بررسی دارای اختلاف معنی دار است. سایت یک دارای کمترین میزان گرانروی، کلسیم، سدیم، فروکتوز، پرولین و بیشترین مقدار محصول و خاکستر است. سایت دو دارای بیشترین مقدار پتاسیم، فسفر، آرابینوز، گلوکوز، پرولین است. سایت سه بیشترین گرانروی، کلسیم و سرین و کمترین ساکارز و گالاکتوز است. سایت چهار دارای کمترین میزان محصول، پتاسیم، فسفر، آرابینوز، گلوکز، خاکستر، سرین و بیشترین مقدار سدیم و فروکتوز است. همچنین حدود 90 درصد از تغییرات توسط محور اول نمودار RDA توجیه می­شوند و متغیرهای ارتفاع از سطح دریا (72 درصد)، قلیائیت خاک (42 درصد)، جهت شیب (36 درصد)، هدایت الکتریکی (34 درصد) و درصد شیب ( 33 درصد) مهم ترین عوامل مؤثر در تفکیک مکان­ های مختلف رویش گون کتیرایی زرد در منطقه جلمبادان بوده ­اند. با توجه به نتایج ویژگی های صمغ کتیرا تحت تاثیر عوامل محیطی است و هر یک از ویژگی های صمغ کتیرا تحت تاثیر برخی از ویژگی‎های محیطی قرار دارند.

1بررسی فلوریستیک هر منطقه یکی از مؤثرترین روش­ها برای مدیریت و حفاظت از ذخایر زیستی پوشش گیاهی است و نقش مهمی در کنترل فرسایش و احیاء مناطق تخریب شده دارد. شرایط تخریبی در منطقه باعث کاهش گونه­های گیاهی با ارزش در فلور منطقه شده است؛ لذا هدف از این پژوهش بررسی ترکیب فلوریستیک، پراکنش جغرافیایی، اشکال زیستی و گونه های انحصاری موجود در حوزه آبخیز منطقه کردان است. بررسی و شناسایی فلور منطقه در مراحل فنولوژی مختلف با گشت زنی صحرایی بین سال های 1398 تا 1400 انجام گرفت. نمونه های گیاهی بر اساس فلورهای موجود در حد گونه شناسایی و بر اساس طول عمر (یک ساله و چند ساله)، فرم رویشی (علفی، بوته ای و درختی)، شکل زیستی به روش رانکایر (همی کریپتوفیت ها، کریپتوفیت ها، فانروفیت ها، کامفیت ها، تروفیت ها)، کلاس های خوش خوراکی (کم شونده І، زیاد شونده II و مهاجم III)، وضعیت حفاظتی (در معرض انقراض، آسیب پذیر، با خطر کمتر و گونه های با کمبود داده) طبقه بندی شدند. همچنین انتشار جغرافیایی و وضعیت گونه ها به لحاظ دارویی بودن و غیر دارویی بودن بر اساس منابع موجود مشخص گردید. در مجموع 151 گونه از 115 سرده  و 28 تیره در منطقه مورد مطالعه شناسایی شد. به ترتیب تیره Asteraceae (کاسنیان) با 24 سرده و 35 گونه، Poaceae (گندمیان) با 13 سرده و 17 گونه و Lamiaceae (نعناعیان) با 13 سرده و 15 گونه جزء بزرگترین تیره های موجود در منطقه مورد مطالعه بودند. همچنین مهمترین سرده ها مربوط به Astragalus،Centaurea ، Bromus، Salsola، Cirsium و Alyssum  بود. با استفاده از آنالیز کای اسکوئر (𝜒2) درصد گونه ها در هر یک از طبقات شکل های زیستی با طیف های نرمال رانکایر و برخی مطالعات انجام گرفته در مناطق مجاور مقایسه شد. نتایج نشان داد که طیف شکل های زیستی در این مطالعه نشان دهنده اقلیم کوهستانی و سرد و خشک با تابستانی گرم و خشک و زمستانی نسبتا سرد با غالبیت شکل زیستی همی کریپتوفیت (46 درصد از گونه های شناسایی شده) و سپس شکل زیستی تروفیت ها (32 درصد از گونه های شناسایی شده) بودند. نتایج همچنین نشان داد که اثر اقلیم و فعالیت های انسانی مانند چرای شدید دام باعث کاهش فانروفیت ها از 46 به 5 درصد و نیز افزایش شکل زیستی تروفیت از حدود 13 درصد به 32 درصد و همچنین شکل زیستی همی کریپتوفیت از 26 به 46 درصد در مقایسه با طیف نرمال رانکایر شده است. از این تحقیق می توان نتیجه گرفت که همی کریپتوفیت ها و فانروفیت ها به ترتیب بیشترین و کمترین درصد از شکل های زیستی منطقه مورد مطالعه (ناحیه رویشی ایرانی تورانی) را به خود اختصاص می دهند.

1ماکروفونهای خاک در توسعه ساختار خاک نقش به سزایی دارند و کارکردهای بوم شناختی متعددی را عرضه می کنند. تحقیق حاضر با هدف مقایسه شاخص های زیستی ماکروفون خاک در فصل رویش و استراحت در منطقه حفاطت شده گنو در استان هرمزگان، کشور ایران انجام شده است. پس از انتخاب توده نیم هکتاری پهن برگ، توده نیم هکتاری سوزنی برگ و توده نیم هکتاری پهن برگ و سوزنی برگ (آمیخته)مشخص شد در منطقه حفاظت شده گنو در استان هرمزگان، جهت شناسایی ماکروفون، اندازه گیری خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک و رابطه آن­ها با ماکروفون، تعداد 10 نمونه خاک از زیر تاج درختان تا عمق 15سانتی متری، به صورت کاملاً تصادفی در فصل های رویش و استراحت برداشت شد و پس از جداسازی ماکروفون از نمونه ها در عرصه، جهت آنالیز شیمیایی به آزمایشگاه انتقال یافت. داده‎ها با استفاده از نرم‎افزار آماری SPSS26 آنالیز شد. مقایسه شاخص‎های زیستی با استفاده از آزمون T و همچنین مقایسه خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در دو فصل رویش و استراحت با استفاده از آزمون آنوا و دانکن در سطح احتمال 95 درصد انجام گرفت. نتایج تحقیق حاضر نشان داد در هر 3 توده پهن برگ، سوزنی برگ و آمیخته بین غنا، یکنواختی و تنوع زیستی در فصل رویش و استراحت تفاوت معنی داری وجود دارد. همچنین حضور درختان جنگلی ارس و بادام تأثیر متفاوت قابل توجهی بر شاخص های زیستی و همچنین خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک دارد.حضور ماکروفو ن در خاک ،تنوع زیادو فعالیت آنها به عنوان یکی از عوامل کلیدی درباگشت عناصرغذایی و حاصلخیزی خاک می تواندنقش سازنده ای درسلامت اکوسیستم ها و حفظ تعادل آن داشته باشد

1پژوهش پیش­رو با هدف بررسی خشکیدگی تاجی درختان بلوط ایرانی در ارتباط با ویژگی های فردی و رویشگاهی آن ها، روند تغییرات سلامت تاجی درختان را طی سال­های 1398 تا 1401 در جنگل­ مله­سیاه در نیمه شمالی استان ایلام مورد ارزیابی قرار داد. دو رویشگاه در دامنه­های شمالی و جنوبی مشخص شد و در هر رویشگاه 100 درخت بلوط علامت­گذاری شد. مشخصات هر درخت شامل قطر برابر سینه، ارتفاع درخت، قطر بزرگ و کوچک تاج و منشأ درخت اندازه­گیری و تعیین شد. وضعیت خشکیدگی تاج درختان ارزیابی شد و به چهار کلاسه خشکیدگی تاجی شامل کلاسه اول؛ درختان سالم، کلاسه دوم؛ درختان سرخشکیده، کلاسه سوم؛ درختان با خشکیدگی تاجی زیر 50 درصد، و کلاسه چهارم؛ درختان با خشکیدگی تاجی بیش از 50 درصد، تقسیم شدند. ارزیابی خشکیدگی تاجی درختان طی چهار سال و در شهریورماه انجام شد. نتایج نشان داد، در رویشگاه شمالی بیشترین فراوانی درختان در کلاسه ­های سرخشکیده و خشکیدگی تاجی تا 50 درصد و در رویشگاه جنوبی در کلاسه خشکیدگی تاجی بیش از 50 درصد قرار دارد. میزان خروج درختان به ترتیب در کلاسه­­های سالم و سرخشکیده بیشتر بود که به کلاسه های خشکیدگی تاجی بالاتر منتقل شدند. کلاسه­­های سالم و سرخشکیده با تغییرات زمانی کاهشی همراه بودند و کلاسه خشکیدگی تاجی کمتر از 50 درصد با تغییرات افزایشی همراه بود. قطر برابر سینه، ارتفاع و سطح تاج درختان سالم کمتر از درختان سایر کلاسه ­­ها بود. فراوانی خشکیدگی تاجی در توده انبوه­تر بیشتر بود. میزان خشکیدگی تاجی در درختان شاخه­زاد بیشتر از دانه زاد بود، به علاوه تغییرات زمانی خشکیدگی تاجی در شاخه­زادها بیشتر بود. نتایج حاکی از آن است که صفات فردی و اجتماعی و شرایط محیطی تأثیر قابل­توجهی بر سلامت تاجی درختان بلوط و نحوه واکنش آن ها به خشکسالی­های رخ داده اخیر داشته است. همچنین تغییرات زمانی خشکیدگی تاجی درختان نشان­دهنده روند سریع خشکیدگی درختان بلوط به سمت مرگ آن ها است که در شرایط تداوم خشک سالی می­تواند به تخریب جدی جنگل­ها بیانجامد که هشداری به دستگاه­های اجرایی برای مدیریت حفاظت و احیای این جنگل­ها است.

1این پژوهش با هدف آگاهی از وضعیت ساختاری جنگل های طبیعی منطقه تنگ دالاب ایلام و فراهم نمودن امکان بررسی روند تغییرات ویژگی های ساختاری این توده ها در طول زمان، به منظور برنامه ریزی و مدیریت جنگل، در دو جهت جغرافیایی شمالی و جنوبی انجام گرفت. به مرکز هرکدام از این دو رویشگاه، یک قطعه نمونه مربعی شکل یک هکتاری دائمی انتخاب و مطالعه شد. مشخصه های ساختاری توده براساس برداشت کامل پایه های درختی و روش فاصله ای (مبتنی بر نزدیک ترین همسایه) اندازه گیری شد. به منظور بررسی تراکم درختان از شاخص فاصله تا نزدیک ترین همسایه ها، تنوع الگوی مکانی از دو شاخص زاویه یکنواخت و کلارک و اوانز، آمیختگی گونه ای از شاخص مینگلینگ، اختلاف ابعاد درختان از شاخص های تمایز قطری و تاج پوشش درختان و تنوع درختی از شاخص ترکیبی تنوع ساختاری بهره گرفته شد. نتایج به دست آمده از شاخص زاویه یکنواخت (رویشگاه جنوبی 44/0 و رویشگاه شمالی 48/0) و کلارک و اوانز (رویشگاه جنوبی 07/1 و رویشگاه شمالی 09/1) در هر دو توده، نشان دهنده الگوی مکانی تصادفی متمایل به یکنواخت درختان بود. بررسی شاخص مینگلینگ حاکی از آمیختگی متوسط در توده شمالی (31/0) و بدون آمیختگی و خالص در توده جنوبی (0) است. مقدار شاخص فاصله تا نزدیک ترین همسایه، در توده شمالی، 12/8 متر و در توده جنوبی 81/5 متر به دست آمد. نتایج بررسی دو شاخص تمایز قطری و تمایز تاج پوشش، نشان از تمایز کم در قطر (24/0) و تاج پوشش (24/0) در توده جنوبی و اختلاف متوسط تمایز قطری (41/0) و اختلاف زیاد تمایز تاج پوشش (51/0) در توده شمالی داشت. مقدار شاخص تنوع ساختاری ترکیبی در توده شمالی، 38/0 و در توده جنوبی 18/0 که حاکی از تنوع بیشتر توده شمالی در مقایسه با توده جنوبی بود. شاخص های به کار رفته در این تحقیق می توانند برای تشریح ساختار و ویژگی های اکولوژیکی گونه های مختلف درختی به منظور افزایش پایداری اکوسیستمی و برنامه ریزی برای ایجاد ناهمگنی در ساختار توده مورد استفاده قرار گیرد و به مدیران جنگل در برنامه ریزی ها و اتخاذ تصمیم های مناسب کمک نماید. با این وجود کارایی این شاخص ها در برخی شرایط توسط تعدادی از محققان مورد تردید است.

1آنغوزه به عنوان یکی از مهمترین گیاهان دارویی و صادراتی ایران، اهمیت زیادی در معیشت جوامع محلی بهره بردار و صنایع دارویی دارد. بهره برداری بی‏رویه از رویشگاه‏های این گیاه و خشکسالی­های اخیر موجب کاهش تراکم بوته‏ و نهایتاً انقراض این گونه در آینده ای نزدیک خواهد شد. این پژوهش به منظور شناسایی رویشگاه‏های بالقوه این گونه در استان اصفهان به کمک مدل سازی پراکندگی گونه ای انجام شد. بدین منظور بازدیدهای میدانی طی سالهای 1399 تا 1401 به مدت سه سال داده‏های 88 مکان حضور گونه مورد مطالعه جمع آوری شد. اطلاعات فیزیوگرافیکی (شیب، ارتفاع، جهت) و پس از انجام آزمون همبستگی پیرسون بر روی  19 متغیر اقلیمی، تعداد 8 متغیر انتخاب و در فرایند مدل سازی مورد استفاده قرار گرفتند. نقشه پراکندگی بالقوه گونه آنغوزه با استفاده از مدل حداکثر بی نظمی و سیستم اطلاعات جغرافیایی تولید شد. نتایج حاصل از ارزیابی مدل نمایانگر عملکرد مناسب مدل با مقدار شاخص مساحت زیر منحنی (AUC) برابر با 962/0 بود. تحلیل اهمیت متغیرها با استفاده از آزمون جک‏نایف بیانگر آن است که درصد شیب، محدوده سالانه دما، بارندگی سالانه و میزان بارش سردترین فصل به ترتیب بیشترین تاثیر را در پراکندگی گونه دارا هستند. با توجه به منحنی های پاسخ به عوامل محیطی، احتمال حضور گیاه آنغوزه در مناطقی با شیب‏ بیشتر از 70 درصد، محدوده سالانه دما از حدود 37 تا 43 درجه سانتی گراد، بارش سالانه و بارش سردترین فصل سال به ترتیب با مقادیر حدود 70 و 40 میلیمتر بیشتر است. بر مبنای نتایج به دست آمده در مجموع حدود 7 درصد از رویشگاه‏های استان اصفهان بویژه در مناطق نیمه بیابانی و استپی برای رویش آنغوزه مطلوب هستند. در مجموع با در نظر گرفتن سه پارامتر شیب، محدوده سالانه دما و بارش سالانه و استفاده از نقشه مطلوبیت رویشگاه به دست آمده در این مطالعه می توان برای احیای رویشگاه‏های آنغوزه و توسعه کشت آن در استان برنامه ریزی نمود. آنغوزه به عنوان یکی از مهمترین گیاهان دارویی و صادراتی ایران، اهمیت زیادی در معیشت جوامع محلی بهره بردار و صنایع دارویی دارد. بهره برداری بی‏رویه از رویشگاه‏های این گیاه و خشکسالی­های اخیر موجب کاهش تراکم بوته‏ و نهایتاً انقراض این گونه در آینده ای نزدیک خواهد شد. این پژوهش به منظور شناسایی رویشگاه‏های بالقوه این گونه در استان اصفهان به کمک مدل سازی پراکنش گونه ای انجام شد .بدین منظور طی 3 سال بازدیدهای میدانی داده‏های 88 مکان حضور گونه مورد مطالعه جمع آوری شد. در فرایند مدل سازی اطلاعات فیزیوگرافیکی (شیب، ارتفاع، جهت) و 19 متغیر اقلیمی مورد استفاده قرار گرفتند. نقشه پراکنش بالقوه گونه آنغوزه با استفاده از مدل حداکثر بی نظمی و سیستم اطلاعات جغرافیایی تولید شد. نتایج حاصل از ارزیابی مدل نمایانگر عملکرد مناسب مدل با مقدار AUC معادل 962/0 بود. تحلیل اهمیت متغیرها با استفاده از آزمون جک‏نایف بیانگر آن است که درصد شیب، دامنه تغییرات سالانه دما، بارندگی سالانه و میزان بارش سردترین فصل به ترتیب بیشترین تاثیر را در پراکنش گونه دارا هستند. با توجه به منحنی های پاسخ به عوامل محیطی، احتمال حضور گیاه آنغوزه در مناطقی با شیب‏ بیشتر از 70 درصد، دامنه تغییرات سالانه دما از حدود 37 تا 43 درجه سانتی گراد، بارش سالانه و بارش سردترین فصل سال به ترتیب با مقادیر حدود 70 و 40 میلیمتر بیشتر است. بر مبنای نتایج بدست آمده در مجموع حدود 7 درصد از رویشگاه‏های استان اصفهان بویژه در مناطق نیمه بیابانی و استپی برای رویش آنغوزه مطلوب می‏باشند که این نتیجه در تصمیم گیری برای احیای رویشگاه‏های آنغوزه و توسعه کشت از اهمیت بسیاری برخوردار می‏باشد.

1جنگل­ های زاگرس بزرگترین منطقه جنگلی ایران را تشکیل می­دهند و بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) گسترده ­ترین و فراوان­ترین گونه این رویشگاه جنگلی است. پروانه جوانه ­خوار بلوط Tortrix viridana L یکی از کلیدی ترین آفت برگ­خوار درختان بلوط این منطقه رویشی است. این تحقیق به منظور بررسی تغییرات پارامترهای بیوشیمیایی و فیزیولوژیک برگ درختان بلوط در عرصه های مورد تهاجم پروانه جوانه خوار بلوط، در سه منطقه گورکش دورود، کهمان الشتر و گریت استان لرستان، به روش نمونه ­برداری تصادفی سیستماتیک با ابعاد شبکه200 * 150 تعداد 30 قطعه نمونه 10 آر به ابعاد40 * 25 (1000متر مربع) صورت گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد که در هر سه منطقه مورد مطالعه، طغیان آفت با شاخص برگخواری بالای 45 درصد قابل مشاهده است. همچنین بین میزان پارامترهای بیوشیمیایی و فیزیولوژیک، مانند سلولز، پکتین، لگنین، فنولیک، گالوتانن، پروآنتوسیانیدین، فلاونوئید، پروتئین، پرولین، نیتروژن محلول، نیتروژن کل موجود در برگ درختان با طغیان جوانه­ خوار و میزان برگ خواری ارتباط وجود دارد.

1کیفیت چوب درختان جنگلی به هرس ­طبیعی آنها بستگی دارد و مدیریت جنگل برای دستیابی به محصولات با کیفیت، به عامل هرس توجه می­ کنند. بنابراین، هدف پژوهش حاضر تعیین ارتباط شاخص هرس­طبیعی در درختان راش ­شرقی با برخی مشخصه ­های ساختاری آنها است. برای این منظور، تعداد 186 درخت راش  شرقی به صورت تصادفی در راشستان الندان، ساری انتخاب و متغیر شاخص هرس طبیعی  به ­همراه سایر ویژگی­های ساختاری اندازه ­گیری شدند. نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که بین شاخص هرس ­طبیعی با قطر­ برابر سینه، طول تاج، مساحت و حجم تاج همبستگی مثبت معنی­ دار و نیز با تقارن و ضریب ­تاجی همبستگی منفی معنی ­دار وجود دارد. در طبقات ارتفاعی درختان اختلاف معنی ­دار از نظر شاخص هرس­ طبیعی مشاهده نشد (P>0.01). بیشترین مقدار میانگین شاخص هرس ­طبیعی به کلاسه قطری 75-46 سانتی­متری تعلق دارد (P<0.01). نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بیشترین مقدار میانگین این شاخص در خوشه­ های سه درختی وجود دارد. با افزایش ضریب افزایش قطر شاخص هرس­ طبیعی روند افزایشی یافت (P<0.01). همبستگی معنی­ داری بین افزایش قطر با طول تاج، مساحت و حجم تاج، قطر­برابر­ سینه و ارتفاع درختان راش در رویشگاه جنگلی مشاهده شد. به ­طور­کلی، نتایج پژوهش نشان داد که هرس ­طبیعی در درختان راش شرقی قطور با توجه به شرایط رویشگاه جنگلی انجام می­ گیرد و این شاخص مهم با ویژگی ­های ساختاری این درختان مانند ارتفاع، قطر ­برابر­ سینه، مساحت و حجم تاج ارتباط دارد و نیز ضروری است که در برنامه ­ریزی امور جنگل شناسی به ­ویژه عملیات پرورشی برای افزایش کیفیت چوب، عامل هرس درختان جنگلی مورد توجه قرار گیرد.

1در یک اکوسیستم مرتعی، توجه به عوامل محیطی و تأثیر آنها بر پراکندگی و استقرار گیاهان به منظور برنامه ­ریزی بهره ­برداری مهم است. هدف از این پژوهش بررسی ارتباط پوشش برخی گونه ­ها با عوامل محیطی در شمال استان آذربایجان غربی است. برای این منظور در بازه زمانی اواسط اردیبهشت تا اواخر خرداد سال 1400، نمونه ­برداری از پوشش گیاهی در هشت سایت مرتعی با ترکیب پوشش گیاهی مختلف در محدوده شهرستان­ های چایپاره و خوی به روش سیستماتیک–تصادفی با استقرار ترانسکت و پلات یک در یک متر مربعی صورت گرفت. از هر یک از سایت­ ها در پنج نقطه از عمق صفر تا 20 سانتی­متری نمونه خاک برداشت شد و برای اندازه­ گیری پارامترهای خاکی به آزمایشگاه منتقل شد. نتایج استفاده از آنالیز تطبیقی قوس گیری شده نشان داد که اهمیت محورها بر مبنای مقدار ویژه، از محور اول(با مقدار ویژه برابر با 36/0)) به دوم (با مقدار ویژه برابر با 23/0) و سوم کاهش می­ یابد و در نتیجه سهم عمده تغییرات در  پراکندگی گونه ­های گیاهی، مربوط به محور اول و دوم است. بررسی تغییرات پراکندگی گونه ­ها بر اثر عوامل خاکی و توپوگرافی، با استفاده از روش خطی آنالیز افزونگی (RDA) انجام شد. نتایج آنالیز افزونگی نشان می­دهد چهار محور مجموعاً 83 درصد واریانس تغییرات ترکیب گون ه­ای را توسط عوامل محیطی تبیین می ­کند و لذا این امر نشان دهنده آن است که پارامترهای مورد بررسی تاثیر مستقیمی روی پراکندگی گونه ­ها دارند، ولی چون محور اول بیشترین مقدار (295/0) را دارد و مربوط به پارامترهای مختلف خاک است، این امر نشان دهنده این است که سهم خاک بر روی پراکندگی گونه ­ها در سایت­های مطالعاتی بیشتر از پارامترهای توپوگرافی است. نتایج کلی این بررسی نشان داد که پراکندگی گونه­ های مرتعی در سایت­های مطالعاتی تحت تاثیر توأم عوامل خاکی و توپوگرافی قرار می­ گیرد. به نظر می­رسد هر چه ارتفاع، کربن آلی، رطوبت اشباع، درصد شن و سیلت و رس، شیب و جهت دامنه و کلسیم در سایت مرتعی بیشتر، فراوانی حضور برخی گونه­ ها از قبیل Artemisia fragrans Willd ، Antemis koteschyana Boiss،L  Cynodon dactylon و Ceratocephalus falcatus L. افزایش می­ یابد و هرچه مقادیر کاتیون­ های خاک، هدایت الکتریکی، درصد آهک و اسیدیته خاک کمتر شود، فراوانی برخی گونه­ های دیگر از قبیل Phlomis olivieri Benth، Teucrium polium L.، Alyssum minutum Schltdl. و Tanacetum polycephalum Sch.Bip  در سایت­های مطالعاتی بیشتر می­ گردد.

1داده های سنجش از دور توانایی زیادی برای نشان دادن ویژگی های رویشگاه و استفاده در مدل های توزیع گونه ها فراهم می کند. هدف از این مطالعه تعیین مهمترین پیش بینی ­کننده های سنجش از دور شامل شاخص های اقلیمی (بارندگی و درجه حرارت)، شاخص های اولیه و ثانویه توپوگرافی (ارتفاع، شیب، جهت، شاخص موقعیت توپوگرافی (TPI) و شاخص ناهمواری زمین (TRI) و شاخص های سنجش از دوری (شاخص جهانی پایش محیطی (GEMI)، شاخص سطح برگ (LAI)، شاخص آب اختلاف نرمال شده اصلاحی (MNDWI)، شاخص نسبت ساده اصلاح شده (MSR)، شاخص نسبت سوختگی نرمال شده (NBR) و شاخص مقاومت اتمسفری قابل مشاهده (VARI) با استفاده از دو مدل توزیع گونه (درخت رگرسیون تقویت شده و جنگل تصادفی) برای پیش بینی حضور گونه ارس (Juniperus excelsa M.Bieb.) در سطح شهرستان خلخال استان اردبیل و بخش شمالی استان زنجان با استفاده از نرم افزار SAHM است. ارزیابی مدل های پیش بینی با استفاده از سطح زیرمنحنی نشان داد برای هر دو مدل درخت رگرسیون تقویت ­شده (991/0) و مدل جنگل تصادفی (974/0) در سطح عالی قرار می گیرد. مهم ترین متغیرهای مؤثر بر مطلوبیت رویشگاه براساس روش درخت رگرسیون تقویت ­شده به ترتیب شامل متغیرهای بارندگی سالانه، شیب، مدل رقومی ارتفاع، دما، شاخص پایش جهانی محیط زیست و شاخص ناهمواری است. مهم ترین متغیرهای مؤثر بر مطلوبیت رویشگاه براساس روش جنگل تصادفی به ترتیب شامل بارندگی سالانه، مدل رقومی ارتفاع، شاخص جهانی پایش محیط زیست، شیب، شاخص مقاومت اتمسفری قابل مشاهده، دما، شاخص نسبت ساده اصلاح شده، شاخص ناهمواری زمین، شاخص موقعیت توپوگرافی، شاخص نسبت سوختگی نرمال ­شده، شاخص آب اختلاف نرمال ­شده اصلاحی، شاخص سطح برگ و جهت شیب است. مناطق تعیین شده به عنوان رویشگاه مناسب در این مطالعه می تواند در تدوین برنامه های مدیریتی با هدف ارزیابی رویشگاه های مستعد، امکان حفاظت، تکثیر و پرورش این گونه مورد استفاده قرار گیرد. با توجه به اینکه انتخاب روش مدل سازی، منبع اصلی تغییرپذیری در پیش بینی هاست و انتخاب بهترین مدل پیش بینی ساده نیست، بنابراین استفاده از ترکیبی از این مدل ها به جای تکیه به خروجی های حاصل از یک مدل مجزا پیشنهاد می گردد.

1الگوی سیمای سرزمین و تغییرات متناظر آن، بازتابی جامع از بوم ­شناسی محیط ­زیست است. فرایندهای اکولوژیکی موجود در مقیاس های متفاوت موجب تکه ­تکه شدن و ازهم ­گسیختگی ساختارهای سیمای سرزمین می شوند و عامل تغییر در توزیع مکانی و سرنوشت لکه ­های موجود در آن هستند. لکه­ های گیاهی، بخش نسبتا همگنی از سیمای سرزمین هستند که پاسخ متفاوتی به اختلالات طبیعی و اقدامات مدیریتی دارند و گویای پیشینه مدیریت حاکم بر منطقه هستند. استفاده از روش­های آشکارسازی برای تعیین روند تغییرات الگوی پراکندگی با گذشت زمان در یک اکوسیستم، ضروری به­ نظر می­رسد. متریک­ های سیمای سرزمین یکی از مهم­ترین روش­ های آشکارسازی است که زمینه کمی ­سازی ساختار و الگوی مکانی سیمای سرزمین را فراهم می­ کند و ماهیت پراکندگی و توزیع اجزای ساختاری آن را قابل مقایسه می ­سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات الگوی لکه ­های گیاهی شهرستان بروجن که در یک چشم انداز ناهمگن در زاگرس مرکزی واقع شده است، صورت گرفت. بدین منظور از تصاویر ماهواره لندست مربوط به سال­های 1990 و 2019 استفاده شد و سپس نسبت به طبقه­ بندی در نرم ­افزار Idrisi TerrSet اقدام شد. این امر منجر به تولید نقشه­ های طبقه ­بندی با لکه های متنوع و قرارگیری آن­ها در هفت کلاس متفاوت از نظر جامعه گیاهی شده است. به ­منظور کمی­ سازی الگوی سیمای سرزمین در سطح کلاس، متریک ­های CA، PLAND، ED، TE، ENN-MN و SHAPE-MN با استفاده از نرم­افزار Fragstats محاسبه شدند. نتایج حاکی از کاهش تخریب و افزایش پایداری لکه ­ها در کلاس ­های Astragalus verus، Astragalus verus-Bromus tomentellus و Astragalus verus-Stipa hohenackeriana است. از طرفی، سیمای سرزمین پوشش یافته توسط کلاس­ های Bromus tomentellus، Bromus tomentellus-Stipa hohenackeriana و Stipa hohenackeriana روند افزایشی داشته که این امر نشان دهنده گسترش کلاس­ ها و کاهش ازهم ­گسیختگی آن­ها بوده است. نتایج همچنین نشان می­دهد که به ­جز کلاس Bromus tomentellus که نشان از افزایش پیچیدگی و شکل نامنظم لکه ­های آن است، روند تغییرات سایر کلاس­ها نزولی بوده و بیانگر ساده ­تر و منظم­تر شدن شکل لکه­ های هر کلاس در طول بازه زمانی مورد بررسی است.