پژوهش های سیاستگذاری و برنامه ریزی انرژی
سال:1402 | دوره:9 | شماره:2 |تعداد مقالات:7

با وجود برخی تصویرسازی های موجود در مورد آینده مبنی بر دستیابی بشر به منابع جدید انرژی، درحال حاضر باید گفت نفت از منابع محدود انرژی است که با گذشت زمان، دستیابی به آن بطور روزافزون سخت­ تر می شود. استفاده از تجربیات کشورهای پیشرفته دنیا در زمینه مدیریت بهینه و پیشبرد اهداف راهبردی حوزه انرژی یکی از ضروریات امروز کشور است. در این مقاله با استفاده از روش فراترکیب، تجربیات کشورهای ایالات متحده امریکا، چین، عربستان، نروژ، سنگاپور و هند به عنوان کشورهایی که هر کدام یکی از امتیازات برتری در منابع، فناوری و مدل حکمرانی انرژی را دارا می باشند، استخراج شده است و مقولات «اختیارات و وظایف»، «مدل تعیین قیمت»، «ماهیت نهاد تنظیم مقررات» و «ساختار و اعضا» مورد نظر قرار گرفته است. به منظور سیاستگذاری و تنظیم گری خوراک پتروشیمی ها، ضروری است با تمهید شرایط نظارتی لازم، قیمت­ گذاری به قواعد بازار آزاد سپرده ­شود. در این مقاله ذیل هر مقوله پیشنهاداتی ارائه شده است و انجام پژوهش پیرامون «طرح جامع انرژی» به عنوان نقشه راهبردی کشور در حوزه ارتقاء راندمان حوزه انرژی برای پژوهش آتی پیشنهاد شده است.

مهم ترین عامل در افزایش دمای کره زمین پس از انقلاب صنعتی، تغییر در میزان گاز کربن دی اکسید موجود در اتمسفر ناشی از مصرف سوخت های فسیلی و کاربری اراضی است؛ بنابراین ارزیابی دقیق مسئولیت تاریخی کشورها در انتشار کربن دی اکسید به منظور مقابله با تغییرات اقلیمی از اهمیت بالایی برخوردار است. کربن موجود در اتمسفر می تواند در چرخه ای بین خاک، اقیانوس و هوا مبادله شود. اشمیت در مقاله خود با درنظرگرفتن این چرخه در قالب یک دستگاه معادله دیفرانسیل، میزان کربن موجود در بخش های مختلف کره زمین را تا سال 1990 تخمین زده است. با ارزیابی نتایج این پژوهش می توان دریافت که علاوه بر کشورهای توسعه یافته، کشورهای در حال توسعه ای مانند چین و هند نیز سهم بالایی در افزایش دمای کره زمین داشتند و باید در جهت جبران خسارات اقلیمی فعال تر عمل کنند.

در این پژوهش تامین انرژی مورد نیاز منطقه مکران بکمک نرم ­افزار پی وی سول 2021 و با استفاده از نیروگاه خورشیدی 200 مگاواتی مدلسازی  شده است. پس از بررسی موقعیت منطقه و مکان­ سنجی آن بر اساس الزامات فنی و اداری الزامی، با استفاده از نرم­ افزار آرک جی آی اس اقدام به انتخاب موقعیت مناسب شده است. موقعیت مناسب در محدوده طول جغرافیایی57.3696 درجه و عرض جغرافیایی 27.8438 درجه با مساحتی در حدود 100 هکتار، انتخاب و مدل­سازی پانل­های خورشیدی، مبدل­ها، خطوط انتقال و ... انجام شده است. شرایط مناسب تابش در طی سال با 10 ساعت تابش موثر در طول روز طی 9 ماه از سال، به پتانسیل بالقوه برای تولید انرژی تجدیدپذیر بوده است. نتایج مدل­سازی نشان داده است اقلیم و توپولوژی مناسب منطقه، و میزان تابش موثر خورشیدی بالای آن، امکان تولید kWh/year 236814100 وکاهش انتشار 111299200 کیلوگرم گاز آلاینده دی اکسید کربن در سال وجود دارد. همچنین نتایج حاصل نشان دهنده بهره وری بالای نیروگاه خورشیدی در این منطقه است که احداث آن را جذاب نموده است.

هدف این تحقیق سنجش اثربخشی تبلیغات شرکت گاز استان آذربایجان شرقی بر روی کاهش مصرف و برآورد کمی میزان تأثیر تبلیغات بر روی کاهش مصرف است. براین اساس مشترکین خانگی گاز استان آذربایجان شرقی برحسب پله های مصرف خوشه بندی شده و 2169 مشترک با تکمیل پرسشنامه در پژوهش شرکت کرده­اند. در انجام تحقیق از نمونه گیری تصادفی دومرحله ای استفاده شده است. داده های پژوهش با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی و آنالیز واریانس تحلیل و آزمایش شده اند. به منظور اندازه گیری میزان تأثیر تبلیغات بر روی مصرف گاز از متغیرهای دمای هوا و دمای راحتی/ رفاه به عنوان متغیر واسطه استفاده گردیده است. با انجام رگرسیون بر روی داده های روزانه دمای هوا و مصرف کل گاز استان رابطه دو متغیر به صورت معادله ریاضی تعیین شده و سپس میزان کاهش مصرف با فرض رعایت الگوی مصرف و کاهش دمای منازل مسکونی برآورد گردیده است. از نتایج نظرسنجی میزان اثربخشی تبلیغات 63% ارزیابی شده است. نتایج حاصل از مدل سازی نشان می دهد که به ازای هر 1 درصد افزایش میزان اثربخشی تبلیغات و اطلاع رسانی، مصرف گاز استان به میزان 59/0 درصد کاهش می یابد. با فرض اثربخشی کامل تبلیغات در حوزه مصرف بهینه گاز، میزان کاهش مصرف در استان به طور متوسط در حدود 23% برآورد می­گردد.

برداشت بی رویه از آبهای زیرزمینی در کشور به منظور جبران کسری آب شرب، کشاورزی و صنعت، باعث شکل­گیری و تشدید پدیده فرونشست بویژه در سالهای اخیر شده است. گسترش این پدیده و هجوم آن به شریان­ها و زیرساختهای شهری و بین شهری باعث شده مطالعات و اقداماتی در سطوح مختلف مراکز علمی و دستگاه­های اجرایی در سالهای اخیر صورت پذیرد. با این وجود، این پدیده از جنبه­های مختلف از جمله تدقیق اندازه­گیری نرخ فرونشست، تصویب و اجرای قوانین کارآمد جهت کاهش نرخ فرونشست و نهایتاً ارائه دستورالعمل­های طراحی و راهکارهای اجرایی بهسازی، نیازمند مطالعات جامع­، فرادستگاهی و ملی خواهد بود. از جمله معضلات اصلی در برخورد با این پدیده انجام اقدامات جزیره­ای و  مستقل در کلیه سطوح بوده بطوریکه این امر باعث شده اندک اقدامات انجام شده نیز تاکنون نتیجه قابل قبولی در کشور بدنبال نداشته باشد. لذا در این مقاله در کنار پرداختن به علل پیدایش و وضعیت پدیده فرونشست در کشور تلاش شده با بررسی قوانین موجود، در خصوص سیاست گذاری و وظایف دستگاه­های مختلف در برخورد با این پدیده و مدیریت آن در قالب اقدام فرادستگاهی و ملی پرداخته شود.

امروزه «نوآوری» به یک مفهوم کلیدی در توسعه کشورها تبدیل شده است و اکوسیستم نوآوری یک مفهوم نوظهور و محبوب در دانشگاه و محافل صنعتی است که امکان کار جمعی برای فعال کردن جریان دانش، پشتیبانی از توسعه فناوری و ایجاد نوآوری را فراهم می کند. تاکنون پژوهشی در خصوص ایجاد مدل مفهومی جامع در خصوص اکوسیستم نوآوری نیرو (صنعت آب و برق) انجام نشده است. بدینمنظور پژوهش حاضر با بررسی نظام مند پژوهش های گذشته از رویکرد فراترکیب  جهت تحلیل و ترکیب بازیگران موثر در اکوسیستم نوآوری و ارائه مدل مفهومی جامع، استفاده نموده است. سپس با استفاده از نظر خبرگان عرصه نوآوری نیرو که به روش هدفمند انتخاب شده اند، ارتباطات و کارکردهای عامل ها، شاخص عملکردی هریک و ارتباط آنها با شاخص کلیدی عملکرد اکوسیستم تدوین، اعتبارسنجی و نهایی سازی شد و مبتنی برآن با استفاده از روش پویایی سیستم ، یک مدل جهت بیان نحوه بکارگیری عملیاتی مفاهیم بیان شده ارائه گردیده است. سپس در قالب سه سناریو مختلف، تغییرات شاخص کلیدی عملکرد کل اکوسیستم مورد بررسی قرار گرفته و متناسب آن، پیشنهادهای راهبردی ارائه گردیده است. نوآوری این مدل در جامع بودن آن است که به مدیران صنعت آب و برق کمک می کند تا قبل از تصمیم گیری، اثرات سیاستهای خود را مبتنی بر مدل ارائه شده، مورد تحلیل و پایش قرار دهند و جهت راهبری موثر هر عامل، برنامه ریزی راهبردی انجام دهند.

سهم انرژی های تجدیدپذیر علی الخصوص نیروگاه های بادی در سبد تأمین انرژی کشورها در حال افزایش روزافزون است. تولید توان الکتریکی در توربین های بادی با کمترین وابستگی به مصرف آب و انتشار کربن انجام می شود و به همین دلیل این نیروگاه ها در زمره صنایع سبز قرار می گیرند. ولی بایستی در نظر داشت که انجام هرگونه فعالیت صنعتی حتی در صنایع سبز نیز می تواند تأثیرات مخربی بر محیط زیست پیرامون خود داشته باشد. بررسی و شناسایی اثرات محیط­زیستی می تواند نقش اساسی در وضع و اعمال قوانین و مقررات مرتبط با جایابی، احداث و بهره برداری از این نیروگاه ها داشته باشد و منتج به هرچه سبزتر شدن این صنعت شود. این مقاله به اثرات گوناگون محیط زیستی نیروگاه های بادی و بروزترین روش های کاهش این اثرات که در مراجع علمی مورد مطالعه قرار گرفته اند می­پردازد. براین اساس مقدمات ساختاری برای کمی سازی تأثیرات نامطلوب و اتخاذ تصمیم مناسب برای جایابی مناسب توربین های بادی با توجه به شرایط هر منطقه فراهم آورده شده است. عمده­ترین اثرات نامطلوب بررسی شده شامل: نیاز هم زمان به نیروگاه های فسیلی، آلودگی صوتی، تغییر منظره، برخورد پرندگان، چشمک زدن سایه، تغییرات در اکوسیستم منطقه در حین ساخت و بهره برداری نیروگاه، انتشار کربن و ایجاد سایر آلاینده ها در فرآیند ساخت، بازیافت در پایان عمر و از کار اندازی، و وقوع حوادث در نیروگاه های بادی بوده است. در خاتمه وضعیت فعلی قوانین و مقررات محیط زیستی ناظر بر این نوع از نیروگاه ها در ایران و میزان اثرگذاری این سیاست ها بررسی شده است.