زبان شناسی اجتماعی
سال:1403 | دوره:8 | شماره:1 |تعداد مقالات:7

متون ادبی کلاسیک بازتاب باورها، فرهنگ و به طورکلی جهان بینی گذشتۀ یک ملت است و هدف از بازنویسی این متون، آشناکردن مخاطبان غیرحرفه ای با ادبیات است؛ از این رو بررسی و نقد بازنویسی ها از اهمیت بالایی برخوردار است. پژوهش حاضر، بر آن است تا با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی به بررسی و نقد متون بازنویسی کلیله ودمنه - مطالعۀ موردی بازنویسی میرزا رضایی - بر اساس نظریۀ فرهنگی نیومارک بپردازد تا مشخص شود مؤلفه هایی که نیومارک در سطح برون زبانی (فرهنگی) برشمرده است، چقدر در بازنویسی های کلیله ودمنه می توانند مانع انتقال پیام باشند. برای نیل به این هدف در گام اول، مؤلفه های نیومارک در متن اصلی و بازنویسی شناسایی شد و در گام دوم مقدار اطلاعاتی که باید از ساخت زبانی متن اصلی به متن بازنویسی منتقل شود، استخراج گردید و در گام پایانی این اطلاعات با متن بازنویسی مقایسه و تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد در اکثر موارد انتقال اطلاعات اجتماعی و فرهنگی متن اصلی بر پایۀ آنچه نیومارک نام برده است، برای بازنویس میسر نشده است. به نظر می رسد یکی از موانع قابل توجه برای انتقال پیام متن اصلی، برگردان این نوع اطلاعات واژگانی و ساختاری، در بازنویسی های کلیله ودمنه است.

نام گزینی و نام گذاری از عوامل متعددی تأثیر می پذیرند. هدف این پژوهش بررسی زمینه های تاریخی-اجتماعی سیر تحولات نام گذاری نوزادان در شهرستان سقز در طول نیم قرن اخیر است. روش تحقیق ، روش توصیفی-تحلیلی به کمک داده های ثانوی است. جامعه آماری شامل نام های نام های فرزندان متولد 1350 تا 1400 در شهرستان سقز بر اساس اسناد اداره ثبت احوال سقز است است. برحسب بیشترین فراوانی نام ها، 100 نام دخترانه و 100 نام پسرانه (مجموعاً 200 نام) از پنج دهه انتخاب شده است. سپس نام ها به صورت اسامی کردی، فارسی، عربی ، ترکی و غربی مقوله بندی شدند. نتایج تحلیل داده ها نشان داد که نام گذاری کودکان از تحولات تاریخی و اجتماعی و رسانه ها متأثر بوده است. در دهه اخیر اسامی فارسی و کردی نسبت به اسامی عربی و ترکی و غربی رشد بیشتری داشته است. همچنین فراوانی بعضی نام های عربی رو به کاهش بوده و تنوع نام ها در جامعه افزایش یافته است. تحولات نام گزینی نشان می دهد که جامعه به کثرت گرایی در انتخاب نام ها و انتخاب نام های متفاوت و جدید گرایش پیدا کرده است که دلیل این را هم می توان مثلاً در کثرت و تنوع نام های موجود برای انتخاب بخاطر دسترسی به رسانه ها و پایگاه های اینترنتی گوناگون و نیز تمایل به متفاوت بودن نسبت به دیگران دانست.

زبان شناسی اجتماعی با بهرهگیری از رویکرد هم زمانی توانسته است نام شناسی را از قالبی سنّتی به دانشی برای کمک به مطالعۀ اجتماع بدل کند و آن را از منظرهای متفاوتی مورد مطالعه قرار دهد. پژوهش حاضر الگوهای نام گذاری مدارس شهرستان گناباد واقع در جنوب خراسان رضوی را از لحاظ مقوله های اجتماعی، شامل نوع اسامی (انسان مدار و غیرانسان مدار) و نیز از حیث مسائل زبان شناسی (ساختارهای آوایی و دستوری) مورد بررسی قرار داده است. این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی بوده و از روش تحقیق کتابخانه ای و میدانی استفاده کرده است. جامعۀ آماری پژوهش تمامی مدارس شهرستان گناباد را شامل شده که به بخش های دولتی و غیردولتی تقسیم بندی شده اند. حجم نمونه شامل 396 نام مدرسۀ ابتدایی و متوسطۀ شهری و روستایی در بازۀ زمانیِ پیش و پس از انقلاب اسلامی است. نتایج نشان می دهد که در نام گذاری مدارس گناباد به مقولۀ انسان مدار بیشتر توجه شده و در مورد مقولۀ غیرانسان مدار، نامها عمدتاً به زیرمقولۀ انتزاعی گرایش دارد. در حوزۀ بررسی نامها از حیث مقولۀ هویّت، بالاترین میزان نام گذاری مربوط به هویّت ملّی است. در حوزۀ مشاهیر، بالاترین تعداد را مشاهیر غیرمعاصر (زیرمقولۀ پیامبر اسلام و خاندان شان) به خود اختصاص داده اند و بر اساس مقولۀ جنسیت نیز نام های مذکّر بیش از نام های مؤنّث بودهاند.

رفتارهای میان فردی مثبت در فضای آموزشی می تواند بر افزایش انگیزۀ دانشجویان برای مشارکت در بحث ، یادگیری و برقراری تعامل مثبت تأثیر بگذارد. یکی از این رفتارهای تأثیرگذار نوازه ها هستند که می توانند احساس خودارزشمندی به مدرس و دانشجویان بدهند و در افزایش انگیزه و ایجاد تعاملی دوستانه به آنان کمک کنند. در این پژوهش، با الهام از مفهوم نوازه در نظریۀ تحلیل رفتار متقابل، نوازه های ادبی مطرح شدند تا مشخص شود در محیط های آموزشی دانشجویان رشته های تحصیلی گوناگون به عنوان نوازه گیر کدام یک از نوازه های ادبی یا غیرادبی را ترجیح می دهند. بدین منظور، در مطالعۀ حاضر به طراحی و اعتباریابی مقیاس ارزیابی ترجیحات نوازه گیری ادبی و غیرادبی دانشجویان پرداخته شد. مقیاس محقق ساختۀ ارزیابی ترجیحات نوازه گیری ادبی و غیرادبی، در سه مرحلۀ مرور مطالعات و الگوگیری، گزینش آثار ادبی مرتبط با نوازه ها و موقعیت های تعاملی میان مدرس و دانشجو تکمیل شد. با انتشار برخط و نمونه گیری در دسترس، 411 دانشجو (133 مرد، 278 زن) در مقاطع و رشته های تحصیلی گوناگون به مقیاس پاسخ دادند. با تأیید نرمال بودن داده ها، آزمون هارمن و تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی، مشخص شد مقیاس مذکور دارای روایی مطلوبی است. همچنین از طریق آلفای کرونباخ، پایایی کل مقیاس 93/0 محاسبه شد؛ از این رو مقیاس دارای پایایی و روایی مناسبی است.

مفاهیم انتزاعی در ذهن بشر ساختار مشخص و روشنی ندارند واز اجزای سازنده اش نمی توان به درک کامل آن رسید، ذهن برای درک این مفاهیم از حوزه های ملموس و عینی که ساختار روشنی دارد، بهره می برد. از نظر زبان شناسی شناختی این فرآیند شکل گیری استعارۀ مفهومی است که در آن استعاره ابزاری برای درک و شناخت است و از کارکرد آن در صنایع ادبی فاصله می گیرد. این پژوهش با بنیان نظری استعارۀ مفهومی لیکاف و جانسون، در پی بررسی ساختار استعاری بیان موضوعات اخلاقی در بوستان سعدی و چگونگی بازنمایی فکری وی در این زمینه است. روش پژوهش حاضر توصیفی تحلیلی و شیوۀ گردآوری داده ها بررسی تمام متن اشعار کتاب بوستان سعدی است. بر پایۀ تحلیل داده ها سعدی در قلمرو مبدأ ازعناصر مادی نمودهای فرهنگ و تمدن، ابزار و وسایل زندگی روزمرۀ روزگار خود در تبیین مفاهیم اخلاقی بهره برده است؛ از میان عناصر طبیعی « گیاهان» نسبت به سایر حوزه های طبیعت پرکاربردتر است. در مقایسه با دسته بندی حوزۀ مبدأ از کوچش شباهت ها و تفاوت هایی در بوستان دیده می شود. به نظر می رسد عوامل فرهنگی و تاریخی در این زمینه موثر باشد.

بررسی اصطلاحات عامیانه ای که افراد به هنگام برقراری ارتباطات و تعاملات اجتماعی با دیگران از آن ها استفاده می کنند، یکی از راه هایی است که می توان با آن از شیوۀ اندیشیدن افراد آگاهی یافت. هدف از این پژوهش توصیفی-تحلیلی، بررسی مفاهیم و تبیین انگیزه های شناختی در شکل گیری اصطلاحات عامیانه فارسی است که با حوزۀ عینی «نان» صورت بندی شده اند. داده های مورد نیاز این پژوهش از فرهنگ فارسی عامیانۀ نجفی (1387) استخراج شدند و در چارچوب دیدگاه های لیکاف و جانسون (1980) و کُوِچِش (2002) محک خوردند تا انگیختگی اصطلاحات از منظر سازوکارهای استعاره، مَجاز و دانش متعارف بررسی شود. تحلیل شواهد نشان داد که حوزۀ عینی «نان»، موجب شکل گیری اصطلاحاتی عامیانه با مفاهیم «معیشت»، «شکرگزاری»، «حمایت»، «دخالت»، «مزاحمت»، «شرافت»، «دِین»، «خساست»، «اشتباه» و «فرصت طلبی» شده است. همچنین، نتایج این پژوهش نشان داد که اصطلاحات عامیانه شامل حوزۀ عینی «نان» بر پایۀ بیش از یک سازوکار شناختی صورت بندی شده اند و شکل گیری اصطلاحات بررسی شده را نمی توان تنها به یک عامل شناختی نسبت داد. از این رو، می توان گفت که اصطلاحات عامیانه شامل حوزۀ عینی «نان» انگیختگی شناختی چندگانه دارند.

همواره نگرش های گوناگونی در توافق یا مخالفت با بهره گیری از زبان اول برای آموزش زبان دوم وجود دارد. فراگیری زبان دوم اساساً یک تجزیه همگام سازی دو زبانه است که در آن فارسی آموزان تلاش می کنند زبان اول و دوم را به صورتی هماهنگ با یکدیگر در ذهن خود نگه دارند. استفاده از زبان مادری فارسی آموزان، نقش کاربردی در توضیح ها، تبیین تضادها و روشن سازی مفاهیم زبان دوم دارد. هدف از پژوهش حاضر، دیدگاه و نگرش فارسی آموزان خارجی در ارتباط با نقش زبان مادری در یادگیری و به کارگیری زبان فارسی به عنوان زبان دوم در ایران است. روش کار در پژوهش حاضر، به صورت مصاحبه غیر حضوری یود. نتایج پژوهش نشان می دهد که به طور کلی دیدگاه و نگرش فارسی آموزان خارجی در ارتباط با اهمیت و جایگاه زبان مادری بدین گونه بود که استفاده از زبان مادری درکلاس زبان فارسی را تنها در سه مورد اثربخش و مفید می دانستند: 1. در سطوح مقدماتی 2. در مواردی که بعضی از کلمات، جملات، مفاهیم، مضامین و اصطلاحاتی که درک و فهم آن برای فارسی آموزان بسیار دشوار است. 3. زمانی که تفاوت در ساختار زبان اول و دوم مشاهده شود. در غیر این صورت استفاده از زبان فارسی را در تمامی شرایط بهتر و الزامی می دانستند.